Η Κριμαία αποτέλεσε για χρόνια ένα από τα ισχυρότερα σύμβολα της γεωπολιτικής ισχύος του Βλαντίμιρ Πούτιν: μια βαριά στρατιωτικοποιημένη χερσόνησος, κρίσιμο ορμητήριο στη Μαύρη Θάλασσα και βασικός κόμβος ανεφοδιασμού των ρωσικών δυνάμεων στη νότια Ουκρανία. Δώδεκα χρόνια μετά την προσάρτησή της, όμως, η περιοχή που η Μόσχα παρουσίαζε ως σχεδόν απρόσβλητο προπύργιο εξελίσσεται σε μία από τις σημαντικότερες στρατηγικές αδυναμίες της.
Η εντατικοποίηση των ουκρανικών επιθέσεων σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις, ενεργειακές υποδομές και γραμμές ανεφοδιασμού έχει διαταράξει την καθημερινότητα στη χερσόνησο και έχει αυξήσει σημαντικά το κόστος διατήρησης της ρωσικής παρουσίας. Διακοπές ρεύματος και νερού, ελλείψεις καυσίμων, προβλήματα στις μεταφορές και κατάρρευση της τουριστικής κίνησης συνθέτουν μια εικόνα πολύ διαφορετική από εκείνη της ασφάλειας και της κανονικότητας που επιχείρησε να οικοδομήσει το Κρεμλίνο μετά το 2014.
Χαρακτηριστική είναι η ιστορία της Ολεξάντρας, την οποία καταγράφει το Politico. Είχε προειδοποιήσει τους γονείς της, που ζουν στην Κριμαία, να προμηθευτούν τρόφιμα, φάρμακα και άλλα είδη πρώτης ανάγκης. Η μητέρα της, ωστόσο, δεν πίστευε ότι υπήρχε πραγματικός λόγος ανησυχίας.
«Η μητέρα μου ήταν πεπεισμένη ότι ούτε η Ρωσία ούτε η Ουκρανία θα έκαναν ποτέ κάτι που θα έθετε σε κίνδυνο την Κριμαία», δήλωσε η Ολεξάντρα στο Politico, ζητώντας να μη δημοσιοποιηθεί το επώνυμό της, καθώς φοβάται για την ασφάλεια των συγγενών της.
Ακόμη και όταν πύραυλοι που εκτοξεύονταν από την Κριμαία έπλητταν το Κίεβο, η μητέρα της επέμενε: «Η Κριμαία είναι ξεχωριστή».
Η πεποίθηση αυτή, την οποία καλλιέργησε επί χρόνια η Μόσχα μέσα από τη στρατιωτικοποίηση και την οικονομική ενσωμάτωση της χερσονήσου, δοκιμάζεται πλέον στην πράξη.
Κριμαία: Διακοπές ρεύματος, ελλείψεις καυσίμων και κατάρρευση του τουρισμού
Οι περίπου 2,5 εκατομμύρια κάτοικοι της Κριμαίας βρίσκονται πλέον αντιμέτωποι με διακοπές στην ηλεκτροδότηση και την υδροδότηση, προβλήματα στις παραδόσεις προϊόντων και σοβαρές ελλείψεις καυσίμων, καθώς τα ουκρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη πλήττουν στρατιωτικές εγκαταστάσεις αλλά και ενεργειακές υποδομές.
Η κινητή τηλεφωνία διακόπτεται συχνά εξαιτίας των μπλακάουτ, οι δημόσιες συγκοινωνίες έχουν σχεδόν εξαφανιστεί, ενώ έχει απαγορευτεί η πώληση καυσίμων σε ιδιώτες και επιχειρήσεις. Οι τιμές έχουν εκτοξευθεί και η τουριστική περίοδος, από την οποία εξαρτάται μεγάλο μέρος της τοπικής οικονομίας, έχει ουσιαστικά καταρρεύσει.
Στα τέλη Ιουνίου, οι αρχές κήρυξαν την περιοχή σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
Ταυτόχρονα, η αποχώρηση από τη χερσόνησο γίνεται όλο και δυσκολότερη. Ουκρανικά drones έχουν καταστρέψει γέφυρες και επιτηρούν τη χερσαία διαδρομή που συνδέει την Κριμαία με τη Ρωσία μέσω των κατεχόμενων περιοχών της νότιας Ουκρανίας. Τα περισσότερα τρένα έχουν σταματήσει να εκτελούν δρομολόγια.
Στις αρχές Ιουνίου, περισσότερα από 3.000 οχήματα περίμεναν για να περάσουν από τη γέφυρα του Κερτς, την οποία το Κίεβο θεωρεί παράνομη, καθώς κατασκευάστηκε χωρίς τη συγκατάθεση της Ουκρανίας.
Η Ολεξάντρα, η οποία ζει στο Κίεβο από το 2014 εξαιτίας πιέσεων που, όπως αναφέρει, δέχθηκε από τις ρωσικές υπηρεσίες ασφαλείας, φοβόταν ότι η μητέρα της θα κατηγορούσε την Ουκρανία για τις δυσκολίες. Η Ρωσία έχει ασκήσει διώξεις σε χιλιάδες κατοίκους της Κριμαίας για υποτιθέμενες σχέσεις ή συμπάθεια προς την Ουκρανία.
Αντίθετα, η μητέρα της πιστεύει πλέον, όπως και πολλοί Ουκρανοί, ότι η Κριμαία μπορεί να είναι το σημείο όπου θα κριθεί το τέλος του πολέμου.
«Έχει αυτή την ελπίδα», ανέφερε η Ολεξάντρα. «Δεν είμαι, όμως, βέβαιη ότι καταλαβαίνει πόσο μεγάλο μπορεί να είναι το κόστος».
«Η Κριμαία είναι το χρυσό κλειδί»
Η Κριμαία έχει ιδιαίτερη πολιτική και στρατιωτική σημασία. Ο πόλεμος στην Ουκρανία άρχισε ουσιαστικά με την προσάρτησή της το 2014, η οποία μετέτρεψε τη χερσόνησο σε σχεδόν ιερό σύμβολο της ρωσικής ισχύος.
Τα Ηνωμένα Έθνη και οι δυτικές χώρες επέβαλαν κυρώσεις στη Μόσχα, χαρακτηρίζοντας την προσάρτηση κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Με την πάροδο των χρόνων, ωστόσο, η κατοχή της Κριμαίας αντιμετωπίστηκε σε μεγάλο βαθμό ως τετελεσμένο γεγονός.
Κατά τη δεκαετία που ακολούθησε, η Ρωσία μετέτρεψε τον πρώην δημοφιλή τουριστικό προορισμό σε τεράστια στρατιωτική βάση. Η Κριμαία επέτρεψε στις ρωσικές δυνάμεις να καταλάβουν γρήγορα μεγάλες εκτάσεις της νότιας Ουκρανίας μετά την έναρξη της πλήρους εισβολής το 2022.
Η χερσόνησος αποτελούσε ασφαλή οπισθοφυλακή του μετώπου, τροφοδοτούσε τις ρωσικές επιχειρήσεις στον νότο και έδινε στη Μόσχα τη δυνατότητα να προβάλλει στρατιωτική ισχύ στη Μαύρη Θάλασσα. Την ίδια ώρα, οι κάτοικοί της παρέμεναν σχετικά προστατευμένοι από τις συνέπειες του πολέμου.
Αυτό άλλαξε δραματικά το φετινό καλοκαίρι.
Όπως αναφέρει το δημοσίευμα, χάρη στο πλεονέκτημα που έχει αποκτήσει στα drones μεσαίου βεληνεκούς, η Ουκρανία θεωρεί ότι μπορεί να αποδυναμώσει ή ακόμη και να καταστρέψει μέρος των ρωσικών στρατιωτικών δυνατοτήτων στον νότο, διακόπτοντας τις γραμμές ανεφοδιασμού που επιτρέπουν στον ρωσικό στρατό να συνεχίζει τις επιχειρήσεις του.
Το Κίεβο προσδοκά ότι η πίεση στην Κριμαία θα αναγκάσει τη Ρωσία να μεταφέρει δυνάμεις από άλλα σημεία του μετώπου, μειώνοντας την πίεση προς τον ουκρανικό στρατό και περιορίζοντας τις επιθέσεις σε πόλεις και οικισμούς.
«Θέλουμε να καταστρέψουμε τη ρωσική στρατιωτική παρουσία στην Κριμαία και πιστεύω ότι θα το πετύχουμε», δήλωσε ο Αντρίι Ζαγκορόντνιουκ, πρόεδρος του Κέντρου Αμυντικών Στρατηγικών και πρώην υπουργός Άμυνας της Ουκρανίας.
Η αποδυνάμωση του ρωσικού ελέγχου στην Κριμαία θα είχε επιπτώσεις που ξεπερνούν τα σύνορα της Ουκρανίας. Η χερσόνησος και τα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας έχουν χρησιμοποιηθεί για τη στήριξη ευρύτερων ρωσικών στρατιωτικών επιχειρήσεων. Μεταξύ άλλων, λειτουργούσαν ως κόμβος εφοδιασμού για τη ρωσική εκστρατεία στη Συρία από το 2015 έως το 2024.
Η Κριμαία το «χρυσό κλειδί» για τις αυτοκρατορικές φιλοδοξίες της Ρωσίας
Η Κριμαία έχει, επίσης, τεράστια προσωπική σημασία για τον Πούτιν. Η δημοτικότητά του στη Ρωσία εκτοξεύθηκε μετά την προσάρτηση της χερσονήσου, η οποία είχε κατακτηθεί για πρώτη φορά από τη Ρωσική Αυτοκρατορία πριν από περίπου 300 χρόνια.
Η απώλειά της θα αποτελούσε ευθεία αμφισβήτηση του κύρους του Ρώσου προέδρου και θα μπορούσε να ενισχύσει τη δυσαρέσκεια απέναντι στην ηγεσία του και στον πόλεμο.
«Η Κριμαία είναι το χρυσό κλειδί των αυτοκρατορικών φιλοδοξιών της Ρωσίας», υποστήριξε ο Ιλιά Παβλένκο, πρώην αναπληρωτής επικεφαλής της Κύριας Διεύθυνσης Πληροφοριών της Ουκρανίας.
Ορισμένοι εταίροι της Ουκρανίας, με σημαντικότερο τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, είχαν στο παρελθόν υπονοήσει ότι η παραχώρηση της Κριμαίας στη Ρωσία θα μπορούσε να αποτελέσει μέρος μιας συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου.
Η Μόσχα, όμως, ενδέχεται πλέον να διαπιστώνει ότι η διοικητική και στρατιωτική διατήρηση της χερσονήσου είναι υπερβολικά δύσκολη και δαπανηρή. Ακόμη δυσκολότερο φαίνεται να είναι να προσφέρει στους κατοίκους την ειρήνη και το υψηλό βιοτικό επίπεδο που τους είχε υποσχεθεί το 2014.
«Τώρα δημιουργούμε μόνοι μας τα διαπραγματευτικά μας χαρτιά», ανέφερε ο Παβλένκο.
Το τίμημα για τους αμάχους
Η ουκρανική εκστρατεία απομόνωσης στοχεύει πρωτίστως στην αποδυνάμωση της ρωσικής στρατιωτικής ισχύος και του κύρους της Μόσχας. Αναπόφευκτα, όμως, έχει επηρεάσει και τον άμαχο πληθυσμό.
Πέρα από τους χιλιάδες Ρώσους πολίτες που η Μόσχα ενθάρρυνε να εγκατασταθούν στην Κριμαία, στη χερσόνησο εξακολουθούν να ζουν πολλοί Ουκρανοί πολίτες, μεταξύ των οποίων και οι αυτόχθονες Τάταροι της Κριμαίας. Η συγκεκριμένη κοινότητα έχει υποστεί δυσανάλογα έντονη καταστολή μετά τη ρωσική προσάρτηση.
Ο Ρεφάτ Τσουμπάροφ, επικεφαλής του Μετζλίς των Τατάρων της Κριμαίας, του αντιπροσωπευτικού οργάνου που έχει τεθεί εκτός νόμου από τις ρωσικές αρχές και λειτουργεί πλέον από το Κίεβο, προειδοποίησε ότι οι κάτοικοι θα πρέπει να προετοιμαστούν για ακόμη μεγαλύτερες δυσκολίες.
Τους συνέστησε να δημιουργήσουν αποθέματα τροφίμων και φαρμάκων, να αποφεύγουν τις ρωσικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις και να εξασφαλίσουν πρόσβαση σε ασφαλή καταφύγια.
«Δεν γνωρίζουμε πώς θα τελειώσει όλο αυτό», δήλωσε.
Το ερώτημα είναι κατά πόσο η εκστρατεία μπορεί να οδηγήσει στην επιστροφή της Κριμαίας στην Ουκρανία. Η τελευταία φορά που ένα τέτοιο ενδεχόμενο φαινόταν πιθανό ήταν κατά την πολυσυζητημένη ουκρανική αντεπίθεση του 2023. Οι ελπίδες, όμως, υποχώρησαν όταν το Κίεβο απέτυχε να μετακινήσει ουσιαστικά τη γραμμή του μετώπου.
«Οι άνθρωποι στην Κριμαία αισιοδοξούν ότι αυτή τη φορά η διαδικασία μπορεί να καταλήξει στην απελευθέρωση. Ταυτόχρονα, όμως, λένε: “Μην μας ξεγελάσετε όπως το 2023”», ανέφερε ο Τσουμπάροφ.
Σύμφωνα με τον Παβλένκο, η Ρωσία προετοιμαζόταν επί δεκαετίες για την κατάληψη της Κριμαίας, χρησιμοποιώντας στρατιωτικά, οικονομικά, εκπαιδευτικά και προπαγανδιστικά μέσα. Αντίστοιχα ευρύ φάσμα εργαλείων θα πρέπει να χρησιμοποιήσει και η Ουκρανία.
«Πάντα λέγαμε ότι η Κριμαία είναι Ουκρανία και ότι η Ουκρανία θα χρησιμοποιήσει κάθε μέσο για να την πάρει πίσω», σημείωσε. «Η Κριμαία δεν μπορεί να επιστρέψει μόνο με στρατιωτικά μέσα. Ασκούμε τώρα στρατιωτική πίεση, ώστε οι διπλωμάτες μας να μπορέσουν να καθίσουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και να πουν: “Δεν αφήνουμε την Κριμαία εκτός συμφωνίας”».
Ο Ζαγκορόντνιουκ εκτιμά ότι το Κίεβο διαθέτει ενδεχομένως ένα περιθώριο περίπου ενός έτους για να αξιοποιήσει το σημερινό τεχνολογικό πλεονέκτημά του.
«Φυσικά, κάποια στιγμή η Ρωσία θα αντιγράψει τις μεθόδους μας», ανέφερε. «Δεν έχουμε την πολυτέλεια να χάσουμε χρόνο».
Η συγκυρία μπορεί να προσφέρει στην Ουκρανία την ευκαιρία να ανακτήσει μέρος των νότιων εδαφών που κατέχει η Ρωσία από το 2022. Ωστόσο, ακόμη και εάν το Κίεβο καταφέρει να καταστήσει την Κριμαία υπερβολικά δαπανηρή και δύσκολη για τη Μόσχα, η ανάκτηση και η διατήρησή της θα αποτελούσαν εξίσου δύσκολη και δαπανηρή αποστολή για την ίδια την Ουκρανία.
«Πιστεύω ότι η απελευθέρωση της Κριμαίας είναι δυνατή», κατέληξε ο Ζαγκορόντνιουκ. «Όχι, όμως, στο άμεσο μέλλον».
