Οι εκτεταμένες πυρκαγιές που πλήττουν τη νότια Ευρώπη, με τη Γαλλία και την Ισπανία στο επίκεντρο, ωθούν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει εάν απαιτούνται πρόσθετα μέτρα για την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών. Προτεραιότητα παραμένει η κατάσβεση των μετώπων και η προστασία της ανθρώπινης ζωής, ωστόσο στις Βρυξέλλες ήδη ξεκινά ο σχεδιασμός για την επόμενη ημέρα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εμφανίζεται αποφασισμένη να αξιολογήσει συνολικά τη φετινή αντιπυρική περίοδο, προκειμένου να διαπιστώσει εάν απαιτούνται νέες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση αντίστοιχων κρίσεων στο μέλλον.
Η επίτροπος Διαχείρισης Κρίσεων, Χάτζα Λαμπίμπ, υπογράμμισε ότι η άμεση προτεραιότητα είναι η διάσωση ανθρώπινων ζωών και ο έλεγχος των πύρινων μετώπων. Όπως σημείωσε, μετά το τέλος της έκτακτης φάσης, η Κομισιόν θα προχωρήσει σε λεπτομερή αποτίμηση της ανταπόκρισης της ΕΕ, εξετάζοντας εάν χρειάζονται πρόσθετα μέτρα ή νέες πρωτοβουλίες, μεταδίδει το Politico.
«Οι πολιτικές μας εξελίσσονται διαρκώς μέσα από την εμπειρία», τόνισε χαρακτηριστικά.
Η Ατζά Λαμπίμπ © EPA
Τα όρια του ευρωπαϊκού μηχανισμού για τις πυρκαγιές
Η αρμοδιότητα για την πυρόσβεση εξακολουθεί να ανήκει στα κράτη-μέλη, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρεμβαίνει μόνο όταν ζητηθεί βοήθεια μέσω του Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας της ΕΕ και του αποθεματικού rescEU.
Ωστόσο, η φετινή περίοδος ανέδειξε τις πιέσεις που δέχεται το σύστημα, καθώς πολλές χώρες χρειάζονται ταυτόχρονα εναέρια μέσα πυρόσβεσης.
Το rescEU διαθέτει σήμερα 22 πυροσβεστικά αεροσκάφη και πέντε ελικόπτερα, τα οποία παραχωρούνται από τα κράτη-μέλη. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχωρά στη δημιουργία μόνιμου ευρωπαϊκού στόλου, που θα περιλαμβάνει 12 αεροσκάφη Canadair και πέντε ελικόπτερα. Όμως, σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο, οι παραδόσεις θα ολοκληρωθούν σταδιακά έως το 2030, καθώς οι κατασκευαστές αδυνατούν να ανταποκριθούν ταχύτερα στη ζήτηση.
Η Γαλλία και η Ισπανία αντιμετωπίζουν μία από τις δυσκολότερες αντιπυρικές περιόδους των τελευταίων ετών, την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση χαρακτηρίζει «εξαιρετικά σοβαρή». Περισσότεροι από 500.000 πολίτες έχουν ήδη απομακρυνθεί προληπτικά από τις εστίες τους, ενώ οι αρχές επιχειρούν να περιορίσουν τις πυρκαγιές πριν από τη νέα άνοδο της θερμοκρασίας καθώς έχουν γίνει στάχτη 1,8 εκατ. στρέμματα.
Πυρκαγιά σε δασική έκταση στην Ισπανία ©EPA/Andreu Esteban
Από αυτά, περίπου 420.000 στρέμματα έχουν καταστραφεί στην περιοχή Ζιρόντ, κοντά στο Μπορντό, ενώ στην Ισπανία, κυρίως στις περιοχές Άβιλα, Τολέδο και Μαδρίτη, έχουν γίνει στάχτη περίπου 770.000 στρέμματα.
Συνολικά στη Γαλλία, από τις αρχές του έτους, οι καμένες εκτάσεις ξεπερνούν πλέον το 1 εκατ. στρέμματα, αριθμός-ρεκόρ για τη χώρα, ενώ στην Ισπανία έχουν καεί 1,5 εκατ. στρέμματα.
Στη Γαλλία, μόνο η πυρκαγιά στη Ζιρόντ έχει αποτεφρώσει έκταση σχεδόν τέσσερις φορές μεγαλύτερη από το Παρίσι, αποτελώντας μία από τις σοβαρότερες φυσικές καταστροφές που έχει αντιμετωπίσει η Γαλλία μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Οι Βρυξέλλες έχουν στείλει ενισχύσεις μέσω του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας με πυροσβεστικά αεροσκάφη από την Ελλάδα, την Κροατία και την Πορτογαλία, καθώς και με ελικόπτερα Black Hawk από την Τσεχία και τη Σλοβακία.
Στη Ζιρόντ επιχειρούν περίπου 2.500 πυροσβέστες, μαζί με ελβετική ομάδα, 1.500 στρατιωτικοί και 1.200 αστυνομικοί. Από την έναρξη της πυρκαγιάς έχουν τραυματιστεί 84 πυροσβέστες, εκ των οποίων 10 χρειάστηκε να νοσηλευτούν. Στα νοτιοδυτικά θα διανεμηθούν 2,5 εκατ. μάσκες FFP2 για την προστασία του πληθυσμού.
Πυρκαγιές: Χρηματοδότηση και ενίσχυση της ευρωπαϊκής ετοιμότητας
Αλλά η κατάσταση έχει οδηγήσει τυην Κομισιόν να αναγνωρίσει ότι χρειάζονται περισσότερες ενέργειες και αλλαγές. Η βασική πρόταση της Κομισιόν αφορά την εφαρμογή κατευθυντήριων γραμμών προς τις εθνικές κυβερνήσεις για ολοκληρωμένη διαχείριση του κινδύνου πυρκαγιών. Οι οδηγίες επικεντρώνονται στην πρόληψη, τη διαχείριση των δασικών εκτάσεων και τον καλύτερο συντονισμό των αρμόδιων υπηρεσιών, ενώ παράλληλα προβλέπεται σταδιακή ενίσχυση του rescEU.
Στο οικονομικό πεδίο, η συζήτηση συνδέεται πλέον με τον νέο 7ετή προϋπολογισμό της ΕΕ. Στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων, η κυπριακή προεδρία του Συμβουλίου είχε προτείνει τη διάθεση 9,73 δισ. ευρώ για τον Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας της Ένωσης.
Ωστόσο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζητά ακόμη μεγαλύτερη ενίσχυση. Ο Γάλλος ευρωβουλευτής Γκρεγκορί Αλιόν, επαγγελματίας πυροσβέστης από την ηλικία των 17 ετών, υποστηρίζει ότι απαιτούνται τουλάχιστον 12 δισ. ευρώ, όχι μόνο για την προμήθεια περισσότερων ευρωπαϊκών πυροσβεστικών αεροσκαφών, αλλά και για την ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού μέσω ευρωπαϊκής νομοθεσίας που θα ενθαρρύνει τη συμμετοχή των πολιτών στην πολιτική προστασία, αναφέρει το Politico.
Canadair επιχειρεί σε δασική πυρκαγιά © EPA/VASSILIS PSOMAS
Περισσότερα αεροσκάφη δεν αρκούν
Παρά τις πιέσεις για αύξηση των διαθέσιμων εναέριων μέσων, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι η λύση δεν περιορίζεται στην αγορά περισσότερων Canadair.
Όπως σημειώνουν, ακόμη και ένας σημαντικά μεγαλύτερος στόλος δεν θα μπορούσε να καλύψει ταυτόχρονες μεγάλες κρίσεις σε πολλές χώρες. Η αποτελεσματική αντιμετώπιση των πυρκαγιών απαιτεί συνδυασμό πρόληψης, σωστής διαχείρισης των δασών, καλύτερου συντονισμού και επαρκών ανθρώπινων πόρων.
Την ίδια στιγμή, η μεγαλύτερη πυρκαγιά στην ιστορία της Ισπανίας εξελίσσεται και σε πολιτικό ζήτημα, καθώς οι περιφερειακές κυβερνήσεις του Λαϊκού Κόμματος δέχονται επικρίσεις ότι δεν προετοιμάστηκαν επαρκώς για την αντιμετώπιση της καταστροφής, ενόψει μάλιστα των εθνικών εκλογών της επόμενης χρονιάς.
Πυρκαγιές: Σχέδια οικονομικής στήριξης από Γαλλία και Ισπανία
Η Γαλλία και η Ισπανία σχεδιάζουν ήδη μέτρα οικονομικής ενίσχυσης για τις περιοχές που έχουν πληγεί από τις καταστροφικές πυρκαγιές, ακόμη και πριν τα πύρινα μέτωπα τεθούν πλήρως υπό έλεγχο. Ο πρωθυπουργός της Ισπανίας Πέδρο Σάντσεθ ανακοίνωσε ότι το υπουργικό συμβούλιο έχει χαρακτηρίσει τις πληγείσες περιοχές «ζώνες έκτακτης ανάγκης», ανοίγοντας τον δρόμο για τη χορήγηση οικονομικής βοήθειας.
Στη Μαδρίτη, η περιφερειακή κυβέρνηση ανακοίνωσε αρχικό πακέτο στήριξης ύψους 30 εκατ. ευρώ. Τα μέτρα περιλαμβάνουν δωρεάν στέγαση για έως 12 μήνες σε όσους δεν μπορούν να επιστρέψουν στα σπίτια τους, καθώς και χρηματοδότηση για την ανοικοδόμηση κατοικιών.
Στη Γαλλία, ο υπουργός Οικονομικών Ρολάν Λεσκίρ δήλωσε ότι οι ασφαλιστικές εταιρείες θα καλύψουν τα έξοδα μετεγκατάστασης για περισσότερους από 200.000 ανθρώπους που υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους, ακόμη και όταν οι κατοικίες τους δεν έχουν υποστεί ζημιές.
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, μιλώντας σε πυροσβέστες και τοπικούς αξιωματούχους στη νοτιοδυτική Γαλλία, δεσμεύθηκε ότι η κυβέρνηση θα κάνει «ό,τι είναι δυνατό» για τη στήριξη των εκτοπισμένων και των επιχειρήσεων που εξαρτώνται από τον τουρισμό. Περισσότερες από 13.000 επιχειρήσεις έχουν επηρεαστεί από τις πυρκαγιές, με τον Μακρόν να ανακοινώνει τη δημιουργία ειδικού μηχανισμού διαχείρισης κρίσεων για την υποστήριξή τους και τη συνεργασία τους με τις ασφαλιστικές εταιρείες.
Παρότι δεν έχει ακόμη παρουσιαστεί ολοκληρωμένο σχέδιο οικονομικής αποκατάστασης, η κυβέρνηση θα διαβουλευθεί με τους κλάδους του τουρισμού, της γεωργίας, της ενέργειας, των ασφαλίσεων και των τηλεπικοινωνιών για την αποτίμηση των ζημιών και τον καθορισμό μέτρων στήριξης. Ο υπουργός Οικονομίας χαρακτήρισε τις επιπτώσεις των πυρκαγιών ιδιαίτερα σοβαρές, επισημαίνοντας ότι η συχνότητά τους δημιουργεί μόνιμες προκλήσεις για την οικονομία και την ασφαλιστική αγορά.
Οι ασφαλιστικές θα καλύψουν έως τρεις εβδομάδες προσωρινής στέγασης πληγέντων, ενώ η Τοπική Αυτοδιοίκηση ζητά μεταρρύθμιση της χρηματοδότησης των πυροσβεστικών υπηρεσιών με μόνιμους πόρους, ανάλογους των αυξανόμενων κινδύνων.
Παρά το γεγονός ότι τα μέτωπα δεν έχουν ακόμη τεθεί υπό έλεγχο, δεν καταγράφηκε σημαντική επέκταση των πυρκαγιών ούτε κοντά στο Μπορντό ούτε στις περιοχές νότια και δυτικά της Μαδρίτης. Ωστόσο, οι αρχές προειδοποιούν ότι ο νέος καύσωνας που αναμένεται αυτές τις ημέρες καθιστά απρόβλεπτη την εξέλιξη της κατάστασης. Στην Ισπανία, οι θερμοκρασίες αναμένεται να φτάσουν περίπου τους 40 βαθμούς Κελσίου την Τρίτη, ενώ στη νοτιοδυτική Γαλλία θα αγγίξουν τους 40-41 βαθμούς την Τετάρτη.
Ο Εμ. Μακρόν με τον Π. Σάντσεθ ©EPA/CHEMA MOYA
Η κλιματική κρίση και το κόστος των πυρκαγιών
Ο Σάντσεθ χαρακτήρισε την κατάσταση «νέα κανονικότητα», με τα καλοκαίρια να γίνονται ολοένα και πιο δύσκολα, καταστροφικά και, τελικά, θανατηφόρα, καθώς 13 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή του φέτος από την πύρινη λαίλαπα.
Πρόκειται για πυρκαγιές εξαιρετικής έντασης, που καθιστούν την κατάσβεσή τους εξαιρετικά δύσκολη. Ταυτόχρονα, όμως, αποκαλύπτουν σοβαρά κενά στην ετοιμότητα των δύο χωρών.
Στην Ισπανία, δημοσιεύματα αποκάλυψαν ότι μόλις επτά από τα 14 αμφίβια πυροσβεστικά αεροσκάφη που είχαν υποσχεθεί οι αρχές ήταν επιχειρησιακά, ενώ η κυβέρνηση ζήτησε από τις περιφέρειες να κάνουν «ορθολογική χρήση» των διαθέσιμων μέσων. Την ίδια στιγμή, η Μαδρίτη δέχεται επικρίσεις για υποχρηματοδότηση των υπηρεσιών πυρόσβεσης. Η αρμόδια υπηρεσία διαθέτει 64 λιγότερους πυροσβέστες από τις προβλεπόμενες 124 θέσεις, ενώ καταγγέλλονται ελλείψεις σε οχήματα, εξοπλισμό και μέσα ατομικής προστασίας.
Ανάλογες πιέσεις αντιμετωπίζει και η Γαλλία. Περίπου το 78% των πυροσβεστών είναι εθελοντές, με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις να προειδοποιούν ότι οι διαθέσιμες δυνάμεις δεν επαρκούν για τη διάρκεια και την ένταση των νέων πυρκαγιών.
Δεν είναι μόνο η Ισπανία και η Γαλλία που βρέθηκαν απροετοίμαστες. Πυρκαγιά στη Βόρεια Ουαλία, η οποία αναφέρθηκε για πρώτη φορά στις 12 Ιουλίου, μαίνονταν επί ημέρες προτού φτάσει εναέρια υποστήριξη με πυροσβεστικό ελικόπτερο. Υπεύθυνος επιχειρήσεων της Natural Resources Wales, του κρατικού φορέα που εποπτεύει το περιβάλλον της περιοχής, δήλωσε στο BBC ότι, παρότι υπάρχουν συμβάσεις με τρεις εταιρείες για την παροχή ελικοπτέρων, δεν υπήρχε διαθέσιμο αεροσκάφος έως την Παρασκευή, καθώς όλα επιχειρούσαν σε άλλες πυρκαγιές στην Αγγλία και τη Σκωτία.
Στις ΗΠΑ και τον Καναδά, η εξάπλωση των οικισμών σε περιοχές υψηλού κινδύνου έχει πυροδοτήσει συζήτηση για αυστηρότερους περιορισμούς δόμησης, αλλά και για νέους κανόνες και προδιαγραφές που θα καθιστούν τα σπίτια πιο ανθεκτικά στις πυρκαγιές.
Η Ευρώπη καλείται πλέον να ανοίξει τη συζήτηση για το πώς θα προστατεύσει οικισμούς που επεκτείνονται σε ζώνες υψηλού κινδύνου, αποδεικνύοντας ότι η κλιματική εκτόπιση δεν αφορά μόνο τον παγκόσμιο Νότο.
Για την αντιμετώπιση των επόμενων πυρκαγιών απαιτούνται επαρκές προσωπικό, σύγχρονος εξοπλισμός, εκπαίδευση, τοπικά σχέδια πρόληψης και νέες τεχνολογίες, όπως η έγκαιρη ανίχνευση εστιών από δορυφόρους. Όλα αυτά απαιτούν πόρους, λένε αναλυτές στο Bloomberg. Το μήνυμα προς τις κυβερνήσεις είναι σαφές: η προστασία ανθρώπων και περιουσιών απέναντι στη νέα πραγματικότητα των πυρκαγιών προϋποθέτει επενδύσεις πριν από την επόμενη καταστροφή.
Η κλιματική αλλαγή εντείνει τις περιόδους ακραίας ζέστης στην Ευρώπη, την ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρο στον κόσμο. Οι θερμοκρασίες-ρεκόρ και η ξηρασία έχουν συμβάλει στη χειρότερη έναρξη της παγκόσμιας περιόδου πυρκαγιών που έχει καταγραφεί, ενώ οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι το αναπτυσσόμενο φαινόμενο Ελ Νίνιο ενδέχεται να επιδεινώσει περαιτέρω τις συνθήκες αργότερα το καλοκαίρι.
Η ακραία ζέστη που εντείνεται από την κλιματική κρίση «στεγνώνει» την Ευρώπη κατά τους θερινούς μήνες, επιδεινώνοντας την ξηρασία και δημιουργώντας σοβαρές πιέσεις όχι μόνο στην ασφάλεια των δασών με την έκρηξη των πυρκαγιών αλλά και στα αποθέματα νερού, την παραγωγή τροφίμων και την ηλεκτροπαραγωγή, σύμφωνα με νέα επιστημονική ανάλυση που δημοσιοποίησε ο Guardian.
Τα κύματα καύσωνα-ρεκόρ ενίσχυσαν την εξάτμιση νερού από ποτάμια, λίμνες, εδάφη και φυτά. Οι συνθήκες αυτές έγιναν 80 φορές πιθανότερες λόγω της υπερθέρμανσης στη δυτική Ευρώπη και 40 φορές στην ανατολική, ενώ η ξηρότητα του εδάφους έγινε πέντε φορές πιθανότερη στη δυτική και 11 φορές στην ανατολική Ευρώπη.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η ξηρασία δεν συνδέεται πλέον μόνο με την έλλειψη βροχοπτώσεων. Στη δυτική Ευρώπη, ο χειμώνας ήταν βροχερός, όμως οι υψηλές θερμοκρασίες άλλαξαν τα δεδομένα. Η σημερινή «ακραία» ξηρασία στην περιοχή θα χαρακτηριζόταν «μέτρια» σε έναν κόσμο χωρίς την κλιματική κρίση.
Ξηρασία στην Καταλονία © EPA/David Borrat
Νερό, γεωργία και ενέργεια υπό πίεση
Οι επιπτώσεις είναι ήδη σημαντικές, παρότι η αξιολόγηση αφορά την περίοδο έως τα τέλη Ιουνίου. Πολλές χώρες έχουν επιβάλει περιορισμούς στη χρήση νερού, ενώ μεγάλο μέρος της νότιας Αγγλίας βρίσκεται υπό απαγόρευση χρήσης λάστιχων ποτίσματος.
Οι πυρκαγιές σε Ισπανία και Γαλλία έχουν προκαλέσει ανθρώπινες απώλειες, ενώ οι αγρότες αντιμετωπίζουν από τα ξηρότερα εδάφη που έχουν καταγραφεί. Εκτιμάται ότι περίπου 9 εκατ. τόνοι σιτηρών θα χαθούν στην Ευρώπη, με τη Γαλλία να οδεύει προς τη χειρότερη συγκομιδή καλαμποκιού των τελευταίων 50 ετών. Στη Ρουμανία, οι απώλειες αφορούν περισσότερα από 1 εκατ. εκτάρια καλλιεργειών.
Παράλληλα, η στάθμη των ποταμών υποχωρεί, περιορίζοντας την υδροηλεκτρική παραγωγή και τη μεταφορά εμπορευμάτων. Ο Ρήνος στο Λόμπιτ της Ολλανδίας βρίσκεται ήδη χαμηλότερα από το ελάχιστο επίπεδο του θερμού καλοκαιριού του 1976. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι οι διαταραχές αυτές μπορούν να αυξήσουν τις τιμές τροφίμων και ενέργειας, πλήττοντας περισσότερο τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος.
Η κλιματική κρίση προαναγγέλλει θερμότερο μέλλον
Οι ερευνητές της World Weather Attribution, εξετάζοντας δεδομένα και κλιματικά μοντέλα, διαπίστωσαν ότι η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή έκανε την ξηρασία του 2026 σοβαρότερη τόσο στη δυτική όσο και στην ανατολική Ευρώπη. Ο Ντόμινικ Σουμάχερ του ETH Ζυρίχης υπογράμμισε ότι η ατμόσφαιρα γίνεται ολοένα πιο «διψασμένη», απορροφώντας υγρασία από ποτάμια, λίμνες, ταμιευτήρες και εδάφη.
Η ξηρασία του 2026 εμφανίστηκε δύο μήνες νωρίτερα από εκείνη του 2022, ενώ ο συνδυασμός μιας σχετικά υγρής αρχής και μιας απότομης μετάβασης σε πολύ ξηρές συνθήκες δημιουργεί ιδανικές προϋποθέσεις για ακραίες πυρκαγιές.
Η Μαριάμ Ζακαρία του Imperial College London προειδοποιεί μιλώντας στον Guardian ότι με άνοδο της παγκόσμιας θερμοκρασίας κατά 2,8°C, οι έντονες συνθήκες εξάτμισης θα μπορούσαν να γίνουν δύο φορές πιθανότερες. Ο επικεφαλής του ΟΗΕ για το κλίμα, Σάιμον Στιλ, τόνισε ότι οι επιδεινούμενες ξηρασίες αποτελούν «κόκκινο συναγερμό», καλώντας σε ταχύτερη μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Η εικόνα συμπληρώνεται από το ανθρώπινο και οικονομικό κόστος της ακραίας ζέστης. Εκτιμάται ότι περίπου 20.000 Ευρωπαίοι έχασαν τη ζωή τους λόγω των υψηλών θερμοκρασιών, μεταξύ αυτών περίπου 2.200 στην Αγγλία και την Ουαλία. Στη Βρετανία, οι χαμένες ώρες εργασίας λόγω καύσωνα κόστισαν στην οικονομία περισσότερα από 1,5 δισ. ευρώ.
Η Ευρώπη βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη με μια νέα πραγματικότητα, όπου η πρόσβαση σε ασφαλή αποθέματα νερού για πόση και παραγωγή τροφίμων μετατρέπεται σε κρίσιμο ζήτημα οικονομικής και κοινωνικής ασφάλειας, με τον κίνδυνο των πυρκαγιών να επεκτείνεται σε όλη τη γηραιά ήπειρο.
Σε Γαλλία και Ισπανία το δράμα έχει λάβει προτωφανείς διαστάσεις. Αλλά δεν ανεβαίνουν μόνο οι θερμοκρασίες από το νέο κύμα καύσωνα, σκαρφαλώνει και το πολιτικό θερμόμετρο με κριτικές για ανεπάρκεια και αντεγκλίσεις για το τι πρέπει να γίνει από τις κυβερνήσεις και την Κομισιόν κεντρικά στην Ευρώπη, καθώς και στις δύο χώρες υπάρχουν δύο κρίσιμες εκλογικές αναμετρήσεις το 2027, προεδρικές εκλογές στη Γαλλία και εθνικές εκλογές στην Ισπανία.
