Μια σημαντική αλλαγή στον εξοπλισμό και τις επιχειρησιακές δυνατότητες της Εθνικής Φρουράς βρίσκεται σε εξέλιξη στην Κύπρο, με τη Λευκωσία να περιορίζει σταδιακά την εξάρτηση από ρωσικής προέλευσης οπλικά συστήματα και να στρέφεται σε ευρωπαϊκές, ισραηλινές και αμερικανικές λύσεις.
Η μεταβολή δεν αφορά μία μόνο προμήθεια. Εκτείνεται από την αεράμυνα και τα ελικόπτερα μέχρι τα τεθωρακισμένα, την παράκτια άμυνα, τα drones και τις στρατιωτικές υποδομές, ενώ η χρηματοδότηση μέσω του ευρωπαϊκού μηχανισμού SAFE δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ακόμη μεγαλύτερες επενδύσεις τα επόμενα χρόνια.
Το ισραηλινό BARAK MX στην αεράμυνα
Στην κορυφή των αλλαγών βρίσκεται η αεράμυνα. Τον Δεκέμβριο του 2024 η Κύπρος παρέλαβε το ισραηλινό BARAK MX, το οποίο προορίζεται να ενισχύσει και σταδιακά να αντικαταστήσει παλαιότερες ρωσικές δυνατότητες.
O ισραηλινός πύραυλος BARAK-MX, στον οποίο ενσωματώθηκε το αντι-UAV σύστημα Κένταυρος της ΕΑΒ. Tέτοιο σύστημα διαθέτει και η Κύπρος. © ΙΑΙ
Η παραλαβή επιβεβαιώθηκε τότε από το Reuters, ενώ το Associated Press ανέφερε ότι το σύστημα μπορεί να αντιμετωπίζει διαφορετικές εναέριες απειλές και να προσφέρει σημαντικά μεγαλύτερη εμβέλεια από παλαιότερα μέσα.
Τα ρωσικά TOR-M1 και BUK-M1-2 δεν έχουν αποσυρθεί, όμως η διαθεσιμότητα ανταλλακτικών και πυραύλων αποτελεί πλέον σημαντικό περιορισμό. Το BARAK MX αναμένεται να αποτελέσει τον βασικότερο νέο πυλώνα της αντιαεροπορικής άμυνας, ενώ τα γαλλικά Mistral 3 προσθέτουν δυνατότητα αντιμετώπισης απειλών μικρότερης εμβέλειας.
Η Κύπρος έχει παραγγείλει από τη γαλλική MBDA συστήματα Mistral -3 νέας γενιάς. Η συμφωνία συνδέθηκε με την παράλληλη αγορά πυραύλων εδάφους – θαλάσσης Exocet και το συνολικό ύψος της αναφέρθηκε περίπου στα 240.000.000 ευρώ.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η απόκτηση του ελληνικού αντι-drone «Κένταυρος». Η Λευκωσία έχει επιβεβαιώσει ότι εξετάζει την αγορά τεσσάρων συστημάτων, είτε μέσω του SAFE είτε με απευθείας διαδικασία.
Το σύστημα της ΕΑΒ χρησιμοποιεί ηλεκτρονικά μέσα για τον εντοπισμό και την εξουδετέρωση μη επανδρωμένων αεροσκαφών και έχει ήδη δοκιμαστεί επιχειρησιακά από το Πολεμικό Ναυτικό.
Ελικόπτερα Αirbus H145M αντί ρωσικών Mi-35
Στον αέρα, η πιο χαρακτηριστική αλλαγή είναι τα έξι ελικόπτερα H145M της Airbus. Η Κύπρος υπέγραψε το 2022 τη σχετική σύμβαση, ύψους περίπου 140 εκατ. ευρώ, με δικαίωμα προαίρεσης για ακόμη έξι. Τα πρώτα δύο παραδόθηκαν τον Μάρτιο του 2025.
Eλικόπτερο Airbus H145M για την Eθνική Φρουρά © Airbus
Τα H145M είναι ελαφρά δικινητήρια στρατιωτικά ελικόπτερα πολλαπλού ρόλου, με δυνατότητα μεταφοράς ειδικών δυνάμεων, αναγνώρισης, ένοπλης υποστήριξης και ταχείας αντίδρασης. Μέσω του συστήματος HForce μπορούν να φέρουν πυροβόλα, ρουκέτες και κατευθυνόμενα όπλα.
Η επιλογή τους συνδέεται άμεσα με την αποχώρηση των ρωσικών ελικοπτέρων Mi-35P, τα οποία είχαν αποτελέσει για χρόνια τη βασική επιθετική ελικόπτερη ικανότητα της Εθνικής Φρουράς.
Eλικόπτερο Mil Mi-35P ρωσικής κατασκευής © Αrmy.gov.cy
Exocet και Mistral για την παράκτια άμυνα
Στη θάλασσα, η Κύπρος επενδύει περισσότερο στην άρνηση πρόσβασης παρά στην απόκτηση μεγάλου στόλου. Οι κινητές συστοιχίες Exocet MM40, σε σύγχρονη διαμόρφωση, προσφέρουν τη δυνατότητα ελέγχου θαλάσσιων περιοχών από την ξηρά, ενώ τα Mistral ενισχύουν την προστασία από αεροπορικές απειλές.
Η λογική αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για ένα νησιωτικό κράτος με περιορισμένο αριθμό μεγάλων πολεμικών μονάδων. Οι παράκτιες πυραυλικές συστοιχίες μπορούν να λειτουργούν συμπληρωματικά με ραντάρ, ηλεκτροοπτικά μέσα και μη επανδρωμένα συστήματα επιτήρησης.
Στο Ναυτικό, το OPV (Offshore Patrol Vessel) «Αρχιπλοίαρχος Ανδρέας Ιωαννίδης» παραμένει η σημαντικότερη σύγχρονη μονάδα επιφανείας, με αποστολές επιτήρησης, περιπολίας και έρευνας και διάσωσης.
Για την ώρα δεν έχει ανακοινωθεί οριστική σύμβαση για νέα κορβέτα, φρεγάτα ή δεύτερο αντίστοιχο OPV.
Το μεγάλο στοίχημα των αρμάτων μάχης
Το σημαντικότερο αναπάντητο ερώτημα αφορά τα ρωσικά τανκ T-80U και T-80UK, τα οποία εξακολουθούν να αποτελούν τον πυρήνα του κυπριακού αρματικού δυναμικού.
Άρμα μάχης T-80U των ενόπλων δυνάμεων της Κύπρου © Αrmy.gov.cy
Η ανάγκη αντικατάστασής τους γίνεται ολοένα πιο πιεστική, καθώς η υποστήριξη ρωσικού υλικού είναι δυσκολότερη. Στο πλαίσιο του SAFE εξετάζονται ευρωπαϊκές επιλογές, με τα Leopard και Leclerc να έχουν βρεθεί στο επίκεντρο των σχετικών συζητήσεων, χωρίς να έχει ανακοινωθεί τελική επιλογή.
Παράλληλα, στο ευρύτερο πρόγραμμα ανανέωσης των χερσαίων δυνάμεων εξετάζονται σύγχρονα τροχοφόρα τεθωρακισμένα, οχήματα αναγνώρισης και αντιαρματικά συστήματα, με στόχο μεγαλύτερη συμβατότητα με τις ευρωπαϊκές ένοπλες δυνάμεις.
SAFE: 1,2 δισ. ευρώ για την επόμενη φάση
Ο καταλύτης για το επόμενο κύμα προμηθειών είναι ο ευρωπαϊκός μηχανισμός SAFE. Η Κύπρος εξασφάλισε συνολική χρηματοδότηση περίπου 1,2 δισ. ευρώ και τον Ιούνιο έλαβε την πρώτη εκταμίευση ύψους 177,2 εκατ. ευρώ.
Πρόκειται για δάνεια και όχι για ευρωπαϊκές επιχορηγήσεις. Ο μηχανισμός χρηματοδοτεί κοινές προμήθειες σε τομείς όπως πυρομαχικά, πύραυλοι, αεράμυνα και χερσαία συστήματα, με έμφαση στην ευρωπαϊκή παραγωγή και τη διαλειτουργικότητα. Το κυπριακό επενδυτικό σχέδιο καλύπτει την περίοδο 2026-2030.
Η αμερικανική πόρτα άνοιξε
Παράλληλα, η Λευκωσία έχει αποκτήσει πρόσβαση σε αμερικανικά προγράμματα που διευρύνουν σημαντικά τις επιλογές της. Από το 2025 η Κύπρος εντάχθηκε στα Foreign Military Sales, Excess Defense Articles και Title 10, επιτρέποντας μεταξύ άλλων την απευθείας αγορά αμερικανικού εξοπλισμού και την αξιοποίηση πλεονάζοντος υλικού.
Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την αντικατάσταση παλαιότερων ρωσικών και ανατολικοευρωπαϊκών συστημάτων, χωρίς όμως να σημαίνει ότι έχει ήδη επιλεγεί συγκεκριμένο αμερικανικό άρμα ή άλλο βαρύ οπλικό σύστημα.
Νέες βάσεις και κυπριακή τεχνολογία
Ο εκσυγχρονισμός δεν περιορίζεται στο οπλοστάσιο. Η ναυτική βάση «Ευάγγελος Φλωράκης» στο Μαρί και η αεροπορική βάση «Ανδρέας Παπανδρέου» στην Πάφο αναβαθμίζονται με αμερικανική και ευρωπαϊκή υποστήριξη.
Προβλέπονται, μεταξύ άλλων, νέες υποδομές ελικοπτέρων και χώρων στάθμευσης βαρέων μεταγωγικών αεροσκαφών, ενισχύοντας τον ρόλο της Κύπρου ως κόμβου επιχειρήσεων εκκένωσης και ανθρωπιστικής υποστήριξης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Kυπριακές αμυντικές εταιρείες
Την ίδια στιγμή, η Κύπρος προσπαθεί να αυξήσει τη συμμετοχή της δικής της βιομηχανίας. Κυπριακές εταιρείες δραστηριοποιούνται σε drones, ηλεκτρονικό πόλεμο, αισθητήρες, ασφαλείς επικοινωνίες και λογισμικό.
Η Swarmly, για παράδειγμα, έχει ήδη παραδώσει στην Εθνική Φρουρά τα πρώτα Poseidon H10 UAV και σύστημα διοίκησης και ελέγχου.
Η εικόνα που διαμορφώνεται δεν είναι επομένως μια απότομη εγκατάλειψη του ρωσικού οπλοστασίου, αλλά μια πολυετής μετάβαση. BARAK MX, Mistral, Exocet και H145M έχουν ήδη αλλάξει σημαντικά τη σύνθεση των κυπριακών ενόπλων δυνάμεων. Το επόμενο μεγάλο βήμα θα κριθεί από την επιλογή νέων αρμάτων, την ανανέωση των χερσαίων μονάδων και την αξιοποίηση των 1,2 δισ. ευρώ του SAFE.
Για την Εθνική Φρουρά, το ζητούμενο πλέον δεν είναι απλώς η αγορά νεότερων όπλων, αλλά η δημιουργία ενός περισσότερο δικτυωμένου και διαλειτουργικού στρατεύματος, συνδεδεμένου τεχνολογικά και επιχειρησιακά με την Ελλάδα, την Ευρωπαϊκή Ένωση, τη Γαλλία, το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
