Ακόμη και τον Σεπτέμβριο είναι πιθανό να επανεκκινήσει η ολοκλήρωση των θαλάσσιων ερευνών για τη χάραξη της όδευσης του καλωδίου Ελλάδας – Κύπρου, καθώς όπως σημειώνουν καλά ενημερωμένες πηγές στο powergame.gr, από τη στιγμή που δοθεί το «πράσινο φως» στη γαλλική Nexans, κατασκευαστή του καλωδίου, η εταιρεία θα «ενεργοποιήσει» άμεσα τις διαδικασίες για το σκανάρισμα των θαλάσσιων περιοχών που απομένουν.
Το «πράσινο φως» δεν αναμένεται να καθυστερήσει, με δεδομένο ότι όλες οι δημόσιες δηλώσεις για την είσοδο στις αρχές Αυγούστου της επίσης γαλλικής Meridiam με 66% στην εταιρεία ειδικού σκοπού Great Sea Interconnector (που θα αναλάβει φορέας υλοποίησης) συνέκλιναν πως η παρουσία του fund θα επιταχύνει τις εξελίξεις από εδώ και στο εξής. Δηλώσεις που επιβεβαιώνει χθεσινό δημοσίευμα του «Φιλελεύθερου», σύμφωνα με το οποίο τις τελευταίες ημέρες πραγματοποιήθηκαν τηλεφωνικές διαβουλεύσεις μεταξύ του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, του προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη και του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν, με επίκεντρο την ταχύτερη προώθηση του GSI.
Με βάση το δημοσίευμα, κοινή εκτίμηση των τριών ηγετών είναι ότι η ουσιαστική επανεκκίνηση του έργου περνά από την ολοκλήρωση των βυθομετρήσεων. Αν επομένως υπάρξει άμεσα εξουσιοδότηση της Nexans, τότε οι εργασίες θα δρομολογηθούν το προσεχές διάστημα – καθώς δεν θα καθυστερήσει να επιλέξει η εταιρεία κατά πόσο οι μελέτες θα γίνουν και πάλι από την ιταλική NextGeo ή θα ανατεθούν αυτή τη φορά σε γαλλικές επιχειρήσεις (όπως σημειώνει ο «Φιλελεύθερος») προχωρώντας στη συνέχεια σε αίτημα στις ελληνικές αρχές για έκδοση NAVTEX.
Απομακρύνονται τα «ήρεμα νερά»
Ήδη από την είσοδο της Meridiam και την προοπτική επανεκκίνησης των μελετών, τα μίντια στην Άγκυρα είχαν αναπαραγάγει τις πάγιες αξιώσεις της Τουρκίας, για το ότι οι προς διερεύνηση περιοχές ανήκουν στη δική της υφαλοκρηπίδα (λόγω του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου), αμφισβητώντας την ελληνική ή κυπριακή NAVTEX και προβάλλοντας τη δική της αρμοδιότητα για την έκδοση των σχετικών ναυτικών οδηγιών. Πρόκειται για επιχειρήματα που εντάσσονται στην ευρύτερη στρατηγική της Άγκυρας, ότι κανένα ενεργειακό έργο στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο δεν μπορεί να υλοποιηθεί χωρίς τη δική της συναίνεση.
Αν και η αντίδραση της γείτονος δεν μπορεί να προεξοφληθεί (όπως και το ενδεχόμενο να υπάρξει σχετική συνεννόηση των δύο πλευρών πριν από το σκανάρισμα), όλες οι ενδείξεις συνηγορούν στο ότι δεν έχει υπαναχωρήσει από την παραπάνω στάση. Η πιο ηχηρή ένδειξη προέκυψε πριν από λίγα 24ωρα, με τη θεσμοθέτηση ανήμερα τον Δεκαπενταύγουστο των δύο θαλάσσιων πάρκων σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο. Οι χαράξεις παραπέμπουν στις πάγιες τουρκικές θέσεις για τις θαλάσσιες ζώνες.
Στο Βορειοανατολικό Αιγαίο η Άγκυρα παρεμβάλλει το πάρκο μεταξύ Σαμοθράκης και Λήμνου, πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων. Στην Ανατολική Μεσόγειο, αντίστοιχα, η χάραξη αποτυπώνεται κατά τρόπο που περιορίζει το Καστελόριζο στην περιοχή των υφιστάμενων χωρικών του υδάτων, επαναφέροντας ουσιαστικά τη γνωστή διαφωνία Αθήνας και Άγκυρας για την επήρεια των νησιών στην οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Σε αυτό το πλαίσιο, φαντάζει δύσκολο η επανέναρξη των ερευνών να μην συνοδευτεί με τουρκικές αντιδράσεις – υπενθυμίζεται ότι δεν έχει ολοκληρωθεί το 40% των βυθομετρήσεων (στα διεθνή ύδατα μεταξύ Καρπάθου και Κύπρου), οι οποίες ανεστάλησαν επ΄αόριστον το καλοκαίρι του 2024, λόγω των παρενοχλήσεων από τουρκικά σκάφη.
Σε κάθε περίπτωση, από διπλωματική και γεωπολιτική σκοπιά, η επανεκκίνηση των ερευνών θα αποτελέσει απάντηση στην αυξανόμενη τουρκική προκλητικότητα, καταδεικνύοντας την απομάκρυνση από την πολιτική των «ήρεμων νερών» και την πρόθεση της Αθήνας να προασπίσει εμπράκτως τις θέσεις και τα δικαιώματά της στην Ανατολική Μεσόγειο. Μάλιστα, αναλυτές σημειώνουν πως ενδεχομένως δεν είναι τυχαίο που η διαρροή στο κυπριακό μέσο έγινε δύο 24ωρα μετά τις τουρκικές ανακοινώσεις για τα δύο θαλάσσια πάρκα.
Η γαλλική «ασπίδα»
Εξίσου σημαντική παράμετρος που αναδεικνύει το δημοσίευμα του «Φιλελεύθερου» είναι η άμεση πλέον γαλλική εμπλοκή στο πρότζεκτ, με Αθήνα και Λευκωσία να βρίσκονται πλέον σε ανοικτή επικοινωνία με το Μέγαρο των Ηλυσίων για τις επόμενες κινήσεις. Με αυτό τον τρόπο, επιβεβαιώνονται οι πληροφορίες που μετέφεραν αναλυτές στο powergame, σύμφωνα με τις οποίες η είσοδος της Meridiam στο πρότζεκτ αντανακλά την πρόθεση της Γαλλίας, και του προέδρου Μακρόν προσωπικά, να αποκτήσει πιο ενεργό ρόλο στις ενεργειακές και γεωπολιτικές εξελίξεις της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει πως ο GSI αποκτά και έναν ισχυρότερο πολιτικό σύμμαχο, με τον «γαλλικό παράγοντα» να δημιουργεί νέα δεδομένα ως προς την αντιμετώπιση των προκλήσεων που έχουν προκύψει. Επομένως, μια εξέλιξη που θα επηρέαζε την απρόσκοπτη υλοποίηση του GSI δεν θα αφορούσε πλέον αποκλειστικά την Αθήνα και τη Λευκωσία, αλλά θα αποκτούσε ευρύτερη ευρωπαϊκή και γαλλική διάσταση.
Ψήφο εμπιστοσύνης στην αίσια έκβαση των ερευνών μπορεί να θεωρηθεί παράλληλα και το γεγονός ότι, στο πλαίσιο της συμφωνίας για την είσοδο του γαλλικού fund, η Meridiam αναλαμβάνει την πλήρη χρηματοδότηση του σκέλους των μελετών που απομένουν. Η επιλογή αυτή υποδηλώνει ότι το fund αξιολογεί ως διαχειρίσιμους τους κινδύνους που εξακολουθούν να περιβάλλουν την ολοκλήρωση της έρευνας και την προώθηση της κατασκευής του καλωδίου.
Σύμφωνα με ειδικούς, η ανάληψη του σχετικού χρηματοδοτικού βάρους μπορεί να συνδέεται και με την ύπαρξη ενός ευρύτερου πλαισίου διαβεβαιώσεων για την ομαλή διεξαγωγή των ερευνών, ιδιαίτερα ως προς την αντιμετώπιση ενδεχόμενων παρεμβάσεων. Με άλλα λόγια, η Meridiam φαίνεται να εισέρχεται στο έργο έχοντας αξιολογήσει θετικά όχι μόνο τα οικονομικά δεδομένα του έργου, αλλά και το γεωπολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο πρόκειται να ολοκληρωθούν οι κρίσιμες εργασίες.
Το δάνειο της ΕΤΕπ
Ο Σεπτέμβριος θα είναι όμως «πυκνός» όσον αφορά και τη χρηματοδοτική ωρίμανση του έργου, προϋπολογισμού 1,9 δισ. ευρώ, καθώς όπως επισημαίνουν κύκλοι με γνώση των σχετικών διαδικασιών, μέσα στον επόμενο μήνα αναμένεται η απάντηση της ΕΤΕπ στο αίτημα του ΑΔΜΗΕ (ως project promoter του έργου) για τη χορήγηση δανείου ύψους 1 δισ. ευρώ
Σε σχέση με την «τύχη» του αιτήματος, αξίζει να σημειωθεί ότι ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του ΑΔΜΗΕ, Μάνος Μανουσάκης, έχει αναφέρει δημοσίως, πριν από τη διεύρυνση της μετοχικής σύνθεσης του GSI, βέβαιος για τη θετική απάντηση της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. Η βεβαιότητα αυτή επισφραγίζεται πλέον με την είσοδο του γαλλικού fund, λαμβάνοντας υπόψη τις επενδύσεις της ΕΤΕπ σε funds της Meridiam. Ενδεικτικά, έχει συμμετάσχει στο Meridiam Infrastructure Africa Fund με 30 εκατ. αρχικά και επιπλέον 15 εκατ. στη συνέχεια, ενώ έχει επίσης τοποθετηθεί στο Meridiam Green Impact Growth Fund. Επίσης, το 2026 η ΕΤΕπ ανακοίνωσε προτεινόμενη στρατηγική συνεργασία με τη Meridiam για νέο fund, με προτεινόμενη χρηματοδότηση 100 εκατ. από την τράπεζα.
Κανονικά, η θετική αξιολόγηση της ΕΤΕπ θα πρέπει να ανοίξει τον δρόμο να λυθούν οι οικονομικές και μετοχικές εκκρεμότητες στην Κύπρο. Υπενθυμίζεται ότι, ακόμη και μετά την εμπλοκή της Meridiam, η κυπριακή ηγεσία συνέχισε να συναρτά τις επόμενες κινήσεις της από τη στάση της ευρωπαϊκής τράπεζας.
Πότε θα αναλάβει τα ηνία η Meridiam
Επομένως, θα ανοίξει ο δρόμος για την καταβολή 25 εκατ. ευρώ ετησίως για πέντε χρόνια αλλά και η είσοδος της Κυπριακής Δημοκρατίας στη μετοχική σύνθεση του GSI, όπως έχει συμφωνηθεί με την Ελλάδα. Ένα επίσης «αγκάθι» που πρέπει να ξεπεραστεί είναι πως η κυπριακή Ρυθμιστική Αρχή έχει αναγνωρίζει ως ανακτήσιμα τα 82 εκατ. ευρώ, από τις δαπάνες ύψους 251,4 εκατ. ευρώ έως τώρα του ΑΔΜΗΕ.
Η επίλυσή του, όπως και η διευθέτηση μίας σειράς ακόμη ρυθμιστικών εκκρεμοτήτων, θα ανοίξει τον δρόμο ώστε το έργο να μεταβιβαστεί στην εταιρεία GSI, ώστε να αναλάβει φορέας υλοποίησης και έτσι η Meridiam να αποκτήσει τον έλεγχο του έργου. Εξάλλου, η συμφωνία με το fund προβλέπει πως όταν «περάσει» το πρότζεκτ στην εταιρεία ειδικού σκοπού, τότε θα καταβάλει το 66% από τα 251,4 εκατ. ευρώ που έχει επενδύσει ο ΑΔΜΗΕ, συμψηφίζοντας και τα ποσά που θα δαπανήσει εκείνο για τη διενέργεια του υπόλοιπου 40% των ερευνών βυθού.
Όσο δεν ολοκληρώνονται οι παραπάνω διαδικασίες, project promoter του έργου παραμένει ο ΑΔΜΗΕ, ο οποίος έχει και τη δικαιοδοσία για τις όποιες ενέργειες υλοποίησής του.
Σε δεύτερο χρόνο εταίρος και για το Κύπρος-Ισραήλ
Οι εξελίξεις στο σκέλος Ελλάδας-Κύπρου έρχονται σε μια συγκυρία κατά την οποία προχωρά με αποφασιστικά βήματα και η ωρίμανση του δεύτερου τμήματος του Great Sea Interconnector, της διασύνδεσης Κύπρου-Ισραήλ. Ο ΑΔΜΗΕ υπέβαλε πρόσφατα στις Ρυθμιστικές Αρχές των δύο χωρών το επενδυτικό αίτημα για το έργο, ανοίγοντας τον δρόμο για την αξιολόγηση της επένδυσης και την απόφαση σχετικά με τον επιμερισμό του κόστους μεταξύ Κύπρου και Ισραήλ. Οι μελέτες κόστους-οφέλους που προηγήθηκαν επιβεβαιώνουν τη βιωσιμότητα της διασύνδεσης σε όλα τα σενάρια που εξετάστηκαν.
Και για το δεύτερο σκέλος του έργου, ο ΑΔΜΗΕ έχει καταστήσει σαφή την πρόθεσή του να αναζητήσει, σε επόμενο στάδιο, και πάλι μετοχικό και επενδυτικό εταίρο, ακολουθώντας το μοντέλο που εφαρμόστηκε στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου. Η είσοδος της Meridiam στο πρώτο τμήμα δημιουργεί πλέον προηγούμενο για τη διεύρυνση της επενδυτικής βάσης και στο Κύπρος-Ισραήλ, καθώς μετά την επίτευξη συμφωνίας Λευκωσίας και Τελ Αβίβ για το ρυθμιστικό και χρηματοδοτικό πλαίσιο, θα ακολουθήσει η τελική επενδυτική απόφαση και η αναζήτηση πρόσθετων κεφαλαίων. Με δεδομένο, μάλιστα, το αυξημένο γεωπολιτικό και ενεργειακό αποτύπωμα της διασύνδεσης, η προσέλκυση ενός ισχυρού διεθνούς επενδυτή (ή περισσότερων) θα μπορούσε να λειτουργήσει ως επιπλέον καταλύτης για την υλοποίησή της.
