Μία νέα σελίδα για τον Great Sea Interconnector σηματοδοτεί η είσοδος με 66% της γαλλικής Meridiam στην εταιρεία ειδικού σκοπού (SPV) για την ανάπτυξη του έργου, καθώς προσθέτει στο πρότζεκτ όχι μόνο νέα χρηματοοικονομική ισχύ, αλλά και ένα ισχυρότερο ευρωπαϊκό «αποτύπωμα». Το έργο αποκτά πλέον διπλό γαλλικό «άρωμα», καθώς εκτός από την είσοδο της Meridiam, γαλλική είναι και η κατασκευάστρια εταιρεία του καλωδίου, η Nexans.
Σύμφωνα με ανθρώπους που παρακολουθούν από κοντά την εξέλιξη του πρότζεκτ, η παρουσία του γαλλικού fund δημιουργεί προϋποθέσεις για να «ξεπαγώσει» η διασύνδεση, με ένα από τα μεγαλύτερα οφέλη να είναι το γεγονός ότι ενισχύεται η διεθνής του διάσταση. Η Meridiam, ως διεθνής επενδυτής υποδομών με παρουσία σε δεκάδες χώρες και σημαντική εμπειρία σε έργα μεγάλης κλίμακας, θεωρείται ένας «παίκτης» που μπορεί να διαχειριστεί τις οικονομικές προκλήσεις ενός έργου προϋπολογισμού 1,9 δισ. ευρώ.
Μέχρι αυτήν τη στιγμή δεν έχει γίνει γνωστό το ποσό που κατέβαλε η Meridiam για το 66%. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, με βάση τα ίδια στελέχη, η είσοδος του fund στο SPV αποτελεί ηχηρή απόδειξη για την οικονομική βιωσιμότητα του GSI. Επομένως, αναιρεί στην πράξη τις κυπριακές αιτιάσεις για την ανάγκη διεξαγωγής μιας νέας μελέτης για τα οικονομικά δεδομένα της διασύνδεσης, πριν η Λευκωσία εισέλθει κι εκείνη στη μετοχική σύνθεση, όπως προέβλεπε η συμφωνία Ελλάδας – Κύπρου τον Σεπτέμβριο του 2024.
Το γεωπολιτικό στοίχημα και η ανάγκη ευρωπαϊκής απάντησης
Πάντως, το μεγαλύτερο ρίσκο για τον Great Sea Interconnector δεν ήταν ποτέ χρηματοοικονομικό, αλλά γεωπολιτικό. Η βασική πρόκληση παραμένει η στάση της Τουρκίας και η πάγια θέση της Άγκυρας ότι κανένα ενεργειακό έργο στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο δεν μπορεί να υλοποιηθεί χωρίς τη δική της συναίνεση. Η τουρκική αντίδραση είχε αποτέλεσμα την επ’ αόριστον αναστολή το καλοκαίρι του 2024 της ολοκλήρωσης των ερευνών βυθού για τη χάραξη της όδευσης του καλωδίου, όταν το ερευνητικό πλοίο «Ievoli Relume» κλήθηκε από την Τουρκία να ζητήσει άδεια για εργασίες σε διεθνή ύδατα.
Σύμφωνα, όμως, με καλά ενημερωμένες πηγές, η είσοδος ενός μεγάλου ευρωπαϊκού επενδυτικού κεφαλαίου αλλάζει άρδην τα δεδομένα, καθώς ενισχύει τον χαρακτήρα του GSI ως ευρωπαϊκής ενεργειακής υποδομής, Ως αποτέλεσμα, η στάση της Άγκυρας αποτελεί πλέον ευρωτουρκικό ζήτημα και όχι μια διμερή διαφορά μεταξύ της Ελλάδας και της Τουρκίας.
Πρόκειται για μια κρίσιμη παράμετρο, καθώς μέχρι σήμερα, παρά το γεγονός ότι η Κομισιόν έχει χαρακτηρίσει τον Great Sea Interconnector έργο ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος και το έχει εντάξει στις 8 εμβληματικές «Ενεργειακές Λεωφόρου», η πολιτική της αντίδραση απέναντι στις τουρκικές αξιώσεις δεν ήταν αντίστοιχη της στρατηγικής σημασίας που του έχει δώσει.
Μάλιστα, αναλυτές σημειώνουν στο powergame.gr ότι η είσοδος της Meridiam υποδηλώνει την επιθυμία της Γαλλίας, και του προέδρου Μακρόν προσωπικά, να εμπλακεί πιο ενεργά στα τεκταινόμενα της ΝΑ Ευρώπης. Κάτι που σημαίνει πως ο GSI (και το διεθνές δίκαιο) αποκτά έναν πολύτιμο σύμμαχο.
Από τη Meridiam η χρηματοδότηση των ερευνών βυθού
Σε τεχνικό επίπεδο, ο ΑΔΜΗΕ έχει ήδη ολοκληρώσει περίπου το 60% των ερευνών βυθού που απαιτούνται για την πόντιση του καλωδίου. Το υπόλοιπο τμήμα αφορά κυρίως τα διεθνή ύδατα μεταξύ Καρπάθου και Κύπρου, δηλαδή το πλέον ευαίσθητο γεωπολιτικά κομμάτι της διαδρομής.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η συμφωνία προβλέπει πως η Meridiam θα χρηματοδοτήσει το υπόλοιπο 40% των ερευνών. Πριν από την είσοδο του γαλλικού Fund, η επανεκκίνησή τους προγραμματιζόταν να γίνει μετά την απάντηση της ΕΤΕπ στο αίτημα του ΑΔΜΗΕ, για τη δανειοδότηση του πρότζεκτ με 1 δισ. ευρώ.
Ο προγραμματισμός αυτός δεν φαίνεται να αλλάζει ουσιωδώς, καθώς οι εξελίξεις στα δύο παραπάνω «μέτωπα» αναμένεται να συγχρονιστούν. Κάτι που σημαίνει πως τόσο η απάντηση της ΕΤΕπ όσο και το σκανάρισμα των διεθνών υδάτων, για τη χάραξη της υπόλοιπης όδευσης του καλωδίου, αναμένονται προς τα τέλη Σεπτεμβρίου.
Υπενθυμίζεται ότι εκτός από την επισφράγιση της εισόδου της Meridiam στο SPV, χθες στο Μέγαρο Μαξίμου ο ΑΔΜΗΕ, ο Great Sea Interconnector και η Nexans υπέγραψαν τριμερή συμφωνία για την εκτέλεση των θαλάσσιων ερευνών βυθού.
Καταλύτης για ανάκτηση εσόδου και στην Κύπρο
Ο Διαχειριστής έχει ήδη δαπανήσει 251,4 εκατ. ευρώ για την ανάπτυξη του έργου, ενώ από το προηγούμενο καλοκαίρι έχει σταματήσει να καταβάλει νέες δόσεις προς τη Nexans, καθώς δεν ενεργοποιήθηκε ποτέ ο μηχανισμός ανάκτησης εσόδων από την Κύπρο, όπως επίσης προέβλεπε η συμφωνία Αθήνας – Λευκωσίας του Σεπτεμβρίου του 2024.
Η καθυστέρηση αυτή είχε οδηγήσει το έργο ουσιαστικά σε «πάγωμα», ενώ η Nexans προειδοποίησε πρόσφατα ότι θα δώσει προτεραιότητα σε άλλες ανάλογες νέες παραγγελίες, στην περίπτωση που παραμείνει η κατάσταση ως έχει.
Η είσοδος της Meridiam εκτιμάται ότι μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για να «ενεργοποιηθεί» η κυπριακή συμμετοχή στο κόστος κατασκευής, όπως έχει συμφωνηθεί και γίνεται ήδη στην Ελλάδα. Η Λευκωσία έχει εγκρίνει την ανάκτηση 125 εκατ. ευρώ από τους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας κατά τη διάρκεια κατασκευής του έργου, ποσό που αντιστοιχεί σε 25 εκατ. ευρώ ετησίως για πέντε χρόνια. Ωστόσο, οι σχετικές διαδικασίες έχουν παγώσει.
Η μεταβίβαση του πρότζεκτ
Πέρα από τη διασφάλιση των απαραίτητων εσόδων, ώστε το έργο να είναι οικονομικά βιώσιμο, η έναρξη ανάκτησης των 25 εκατ. από τους Κύπριους καταναλωτές αποτελεί επίσης προϋπόθεση ώστε το πρότζεκτ να μεταβιβαστεί στο SPV, ώστε το τελευταίο να γίνει project promoter. Έτερη προϋπόθεση είναι η διευθέτηση ορισμένων ρυθμιστικών εκκρεμοτήτων.
Όταν ικανοποιηθούν τα δύο παραπάνω προαπαιτούμενα, και μεταβιβαστεί το έργο στο SPV, τότε η Meridiam θα καταβάλει το 66% από τα 251,4 εκατ. ευρώ που έχει καταβάλει έως τώρα ο ΑΔΜΗΕ, συμψηφίζοντας και τα κεφάλαια του γαλλικού fund για τη διενέργεια του υπόλοιπου 40% των ερευνών βυθού.
Αξίζει να σημειωθεί ότι μεγάλες διεθνείς διασυνδέσεις έχουν μπει «στο κάδρο» ισχυρών funds, όπως η Meridiam, τα οποία «βλέπουν» σε αυτές τις υποδομές σημαντική ρυθμιζόμενη περιουσιακή βάση και εγγυημένες αποδόσεις. Η γαλλική εταιρεία διαθέτει σημαντική εμπειρία στον τομέα, καθώς αποτελεί βασικό επενδυτή στο NeuConnect, την πρώτη ηλεκτρική διασύνδεση μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και Γερμανίας, η οποία βρίσκεται ήδη στη φάση κατασκευής. Συνολικά, η Meridiam διαχειρίζεται περισσότερα από 22 δισ. δολάρια περιουσιακών στοιχείων και δραστηριοποιείται σε 56 χώρες.
Επόμενο βήμα το Ισραήλ
Ο Great Sea Interconnector θα αποτελέσει μία από τις μεγαλύτερες ηλεκτρικές διασυνδέσεις παγκοσμίως, καθώς προβλέπει την πόντιση υποβρύχιου καλωδίου μήκους περίπου 900 χιλιομέτρων, με δυνατότητα μεταφοράς ισχύος 1.000 MW στην πρώτη φάση και αναβάθμισης στα 2.000 MW.
Το έργο θα συνδέσει την Κρήτη με την Κύπρο μέσω τεχνολογίας HVDC (High Voltage Direct Current), ενώ η σημασία του έργου αποτυπώνεται και στην ευρωπαϊκή χρηματοδοτική στήριξη των 657 εκατ. ευρώ από το Connecting Europe Facility.
Στο πρότζεκτ προβλέπεται και δεύτερη φάση, με την κατασκευή της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κύπρου-Ισραήλ. Μάλιστα, η ωρίμανση του δεύτερου σκέλους βρέθηκε στο επίκεντρο της πρόσφατης επικοινωνίας των υπουργών Ενέργειας Ελλάδας και Ισραήλ, Σταύρου Παπασταύρου και Eli Cohen.
Ο ΑΔΜΗΕ έχει ολοκληρώσει και θα αποστείλει μέσα στις επόμενες ημέρες στις Ρυθμιστικές Αρχές της Κύπρου και του Ισραήλ τη μελέτη κόστους-οφέλους, ένα σημαντικό ορόσημο για την εξέλιξη του έργου.
