To πετρέλαιο, ανάμεσα σε δύο πολέμους, αυγατίζει τα κέρδη των ενεργειακών γιγάντων. Η εκτίναξη των διεθνών τιμών μετά τη σύγκρουση Ισραήλ–ΗΠΑ με το Ιράν μετατράπηκε σε χρυσή ευκαιρία για τις μεγαλύτερες πετρελαϊκές εταιρείες του κόσμου, ενώ ταυτόχρονα συνεχίζεται ο πόλεμος στην Ουκρανία που ξεκίνησε τη μεγάλη ενεργειακή διαταραχή, με επιπτώσεις πλέον ακόμα και στο εσωτερικό της Ρωσίας.
Την ίδια στιγμή, όμως, η κλιματική κρίση σε συνδυασμό με το αυξανόμενο ενεργειακό κόστος εντείνουν τις πιέσεις για μεγαλύτερη λογοδοσία του κλάδου. Μέχρι και ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε ότι οι μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες, όπως ExxonMobil και Chevron, αποκομίζουν «υπερβολικά μεγάλα κέρδη» λόγω των υψηλών τιμών του πετρελαίου, οι οποίες, όπως είπε, οφείλονται στην έλλειψη αργού πετρελαίου που προκλήθηκε από τον πόλεμο με το Ιράν.
«Δεν μου αρέσει αυτό. Βγάζουν υπερβολικά πολλά χρήματα, εντάξει; Εξαιτίας της έλλειψης, βγάζουν υπερβολικά πολλά χρήματα», δήλωσε ο Τραμπ στους δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο, πιεσμένος πολιτικά από την εκτόξευση των τιμών της βενζίνης πάνω από τα 4 δολ. το γαλόνι, που πιέζει τα αμερικανικα νοικοκυριά και προκαλεί μεγάλη δυσαρέσκεια, σύμφωνα με δημοσκοπήσεις, ενόψει των ενδιάμεσω εκλογών τον Νοέμβριο.
Η άνοδος των τιμών μετά τη σύγκρουση με το Ιράν σχεδόν διπλασίασε τα κέρδη των μεγαλύτερων πετρελαϊκών εταιρειών και των διυλιστηρίων, αναζωπυρώνοντας τις πολιτικές πιέσεις σε μια σειρά για μεγαλύτερη φορολόγηση και χρηματοδότηση της πράσινης μετάβασης, εν μέσω σειράς καταστροφικών επιπτώσεων λόγω κλιματικής αλλαγής.
Πορεία τιμών πετρελαίου ©Guardian
Το πετρέλαιο εκτίναξε τα κέρδη των ενεργειακών κολοσσών
Οι οκτώ μεγαλύτερες εισηγμένες πετρελαϊκές εταιρείες του κόσμου κατέγραψαν συνολικά κέρδη που ξεπέρασαν τα 93 δισ. δολάρια μέσα στο δεύτερο τρίμηνο του έτους, αξιοποιώντας τη μεγάλη άνοδο των τιμών που προκάλεσε η γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή. Η σύγκρουση με το Ιράν προκάλεσε ισχυρούς κραδασμούς στις αγορές ενέργειας, οδηγώντας το αργό πετρέλαιο σε επίπεδα άνω των 126 δολαρίων ανά βαρέλι, με τις επιχειρήσεις του κλάδου να εμφανίζουν εντυπωσιακή αύξηση της κερδοφορίας τους.
Σύμφωνα με τα οικονομικά στοιχεία, οι εταιρείες Saudi Aramco, BP, Shell, Equinor, TotalEnergies, Eni, Chevron και ExxonMobil σχεδόν διπλασίασαν τα συνολικά τους κέρδη σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα της προηγούμενης χρονιάς, όταν αυτά κυμαίνονταν κάτω από τα 50 δισ. δολάρια.
Η εικόνα αυτή επανέφερε στο προσκήνιο τη συζήτηση γύρω από τα λεγόμενα «υπερκέρδη πολέμου», καθώς οργανώσεις για το περιβάλλον και την κοινωνική δικαιοσύνη υποστηρίζουν ότι η ενεργειακή βιομηχανία επωφελείται από διεθνείς κρίσεις, ενώ νοικοκυριά και επιχειρήσεις επιβαρύνονται με ακριβότερη ενέργεια και αυξημένο κόστος διαβίωσης.
Η ανάλυση των οικονομικών αποτελεσμάτων δείχνει ότι οι οκτώ όμιλοι κατέγραφαν, κατά μέσο όρο, περισσότερα από 700.000 δολάρια καθαρού κέρδους κάθε λεπτό κατά τη διάρκεια του τριμήνου. Παράλληλα, η συνολική χρηματιστηριακή τους αξία αυξήθηκε κατά περίπου 600 δισ. δολάρια, ξεπερνώντας συνολικά τα 3 τρισ. δολάρια.
Τα κέρδη των εταιρειών πετρελαίου ©Guardian
Κλιματική κρίση και πετρέλαιο στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης
Η εκρηκτική κερδοφορία συμπίπτει χρονικά με ένα από τα δυσκολότερα καλοκαίρια που έχει καταγραφεί διεθνώς εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, αναφέρουν αναλυτές στον Guardian. Παρατεταμένοι καύσωνες, ακραίες ξηρασίες και καταστροφικές πυρκαγιές έπληξαν πολλές περιοχές του πλανήτη, επαναφέροντας στο επίκεντρο τη σχέση μεταξύ ορυκτών καυσίμων και υπερθέρμανσης του πλανήτη.
Επιστημονικές μελέτες που δημοσιεύθηκαν τους τελευταίους μήνες συνέδεσαν για πρώτη φορά άμεσα τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα από τις μεγαλύτερες εταιρείες ορυκτών καυσίμων με θανατηφόρα κύματα καύσωνα. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι εκπομπές καθεμιάς από τις μεγαλύτερες ενεργειακές επιχειρήσεις ήταν επαρκείς ώστε να συμβάλουν σε δεκάδες ακραία θερμικά επεισόδια, τα οποία υπό διαφορετικές κλιματικές συνθήκες θα ήταν εξαιρετικά απίθανο να εκδηλωθούν.
Η Saudi Aramco διατήρησε την πρώτη θέση στην παγκόσμια κατάταξη κερδοφορίας. Η κρατική εταιρεία της Σαουδικής Αραβίας ανακοίνωσε καθαρά κέρδη άνω των 33 δισ. δολαρίων, αυξημένα κατά 34% σε ετήσια βάση, παρά το γεγονός ότι τμήμα των εγκαταστάσεών της υπέστη ζημιές από επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη κατά τη διάρκεια της πολεμικής σύγκρουσης.
Παράλληλα, η Aramco εξακολουθεί να βρίσκεται στο επίκεντρο της διεθνούς συζήτησης για τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Σύμφωνα με τη βάση δεδομένων Carbon Majors, θεωρείται η εταιρεία με τη μεγαλύτερη ιστορική συμβολή στις παγκόσμιες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, ενώ στις πρώτες θέσεις της ίδιας λίστας βρίσκονται επίσης οι Chevron, ExxonMobil, Shell και BP.
Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις υποστηρίζουν ότι η εκρηκτική κερδοφορία δημιουργεί όχι μόνο οικονομικές αλλά και ηθικές υποχρεώσεις για τις εταιρείες, εξηγούν αναλυτές στον Guardian. Όπως δήλωσε ο επικεφαλής του προγράμματος για τα ορυκτά καύσιμα της Global Witness, Πάτρικ Γκέιλι, τα κέρδη της BP αποτελούν «μία σκανδαλώδη υπενθύμιση του ποιος αποκομίζει οφέλη από την ανθρώπινη δυστυχία». Όπως επισήμανε, την ώρα που οι πυρκαγιές απειλούν κοινότητες, η ξηρασία επεκτείνεται και οι λογαριασμοί ενέργειας αυξάνονται, οι μεγάλες πετρελαϊκές συνεχίζουν να δίνουν προτεραιότητα στις αποδόσεις των μετόχων αντί στη δημιουργία ενός βιώσιμου μέλλοντος.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι έχει έρθει η στιγμή οι ενεργειακοί κολοσσοί να συμβάλουν ουσιαστικά στην αποκατάσταση των ζημιών που προκαλεί η κλιματική αλλαγή, χρηματοδοτώντας έργα αντιπλημμυρικής προστασίας, αντιπυρικές υποδομές και επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μέσω μεγαλύτερης φορολόγησης των υπερκερδών τους.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η διευθύντρια εκστρατειών της Friends of the Earth, Ρόζι Ντάουνς. Όπως ανέφερε, ενώ η BP προσθέτει ακόμη έναν κύκλο υψηλής κερδοφορίας, εκατομμύρια νοικοκυριά εξακολουθούν να επιβαρύνονται από υπέρογκους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας, την ίδια στιγμή που η κλιματική κρίση επιταχύνεται και οι επιπτώσεις της γίνονται ολοένα πιο έντονες.
Κέρδη πετρελαϊκών εταιρειών ©Guardian
Η στρατηγική στροφή της BP και η απομάκρυνση από την πράσινη μετάβαση
Απέναντι στις επικρίσεις, η νέα διευθύνουσα σύμβουλος της BP, Μεγκ Ο’Νιλ, υπερασπίστηκε τα οικονομικά αποτελέσματα της εταιρείας, υποστηρίζοντας ότι βασική προτεραιότητα παραμένει η διασφάλιση της επάρκειας της αγοράς σε ενεργειακά προϊόντα. Όπως ανέφερε, η εταιρεία επικεντρώνεται «σε όσα μπορεί να κάνει για να συμβάλει στην αντιμετώπιση της κατάστασης», αυξάνοντας την παραγωγή προϊόντων πετρελαίου που παρουσιάζουν ελλείψεις στις διεθνείς αγορές.
Η επιχειρηματολογία αυτή, ωστόσο, έρχεται σε αντίθεση με τις πρόσφατες στρατηγικές επιλογές του βρετανικού ομίλου. Από τις αρχές του προηγούμενου έτους η BP προχώρησε σε μια συνολική αναθεώρηση της περιβαλλοντικής της στρατηγικής, μειώνοντας δραστικά τις επενδύσεις που προορίζονταν για την ενεργειακή μετάβαση. Ο ετήσιος προϋπολογισμός για έργα καθαρής ενέργειας περιορίστηκε από περίπου 5 δισ. δολάρια σε μόλις 1,5 έως 2 δισ. δολάρια.
Η αλλαγή αυτή συνοδεύτηκε από μια σειρά αποεπενδύσεων. Η εταιρεία μετέφερε τα υπεράκτια αιολικά πάρκα της στο Ηνωμένο Βασίλειο σε κοινοπραξία, πούλησε τις χερσαίες αιολικές δραστηριότητές της στις Ηνωμένες Πολιτείες και ανακοίνωσε την πώληση της μονάδας βιοαερίου αξίας 4 δισ. δολαρίων, η οποία αποτελεί τον μεγαλύτερο παραγωγό ανανεώσιμου φυσικού αερίου στις ΗΠΑ μέσω αξιοποίησης μεθανίου από χώρους υγειονομικής ταφής.
Παράλληλα, σύμφωνα με πληροφορίες των Financial Times, βρίσκεται σε προχωρημένες διαπραγματεύσεις για την πώληση της θυγατρικής φωτοβολταϊκών Lightsource σε κοινοπραξία που υποστηρίζεται από το κρατικό επενδυτικό ταμείο του Κουβέιτ. Λίγες ημέρες αργότερα, ανακοίνωσε και την πρόθεσή της να διαθέσει προς πώληση τις δραστηριότητες πετρελαίου και φυσικού αερίου στη Βόρεια Θάλασσα, έπειτα από περισσότερες από έξι δεκαετίες παρουσίας στην περιοχή.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη αναζωπύρωσε τη συζήτηση στο Ηνωμένο Βασίλειο για το κατά πόσο η κυβέρνηση θα πρέπει να εγκρίνει την ανάπτυξη νέων κοιτασμάτων στη Βόρεια Θάλασσα ή να επιταχύνει την απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα.
Οι αμερικανικοί ενεργειακοί κολοσσοί στο στόχαστρο
Ισχυρή αύξηση κερδών ανακοίνωσαν και οι μεγαλύτερες αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες. Η Chevron παρουσίασε καθαρά κέρδη ύψους 12,2 δισ. δολαρίων για το δεύτερο τρίμηνο, υπερπενταπλάσια σε σχέση με την αντίστοιχη περσινή περίοδο. Αντίστοιχα, η ExxonMobil κατέγραψε κέρδη 14,5 δισ. δολαρίων, υπερδιπλάσια από έναν χρόνο πριν και τα υψηλότερα από την περίοδο που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.
Εξαιρετικές επιδόσεις εμφάνισαν επίσης η Shell, η οποία ανακοίνωσε τα δεύτερα υψηλότερα τριμηνιαία κέρδη στην ιστορία της, φτάνοντας τα 9,84 δισ. δολάρια, παρά τη μειωμένη παραγωγή φυσικού αερίου στο Κατάρ λόγω των ζημιών που προκάλεσε ο πόλεμος. Η νορβηγική Equinor αύξησε τα κέρδη της στα 3,2 δισ. δολάρια, έναντι περίπου 1,8 δισ. δολαρίων το αντίστοιχο περσινό διάστημα.
Η έντονη κερδοφορία προκάλεσε ακόμη και την αντίδραση του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος κατηγόρησε δημοσίως τις Chevron και ExxonMobil ότι αποκομίζουν υπερβολικά μεγάλα κέρδη από τη σύγκρουση με το Ιράν. Μάλιστα, προειδοποίησε ότι οι εταιρείες θα μπορούσαν να υποχρεωθούν να επιστρέψουν μέρος αυτών των κερδών στην κοινωνία, καθώς η κυβέρνησή του βρίσκεται αντιμέτωπη με πιέσεις λόγω του υψηλού ενεργειακού κόστους και της υποχώρησης της δημοτικότητάς της ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών.
Ο Πάτρικ Γκέιλι σχολίασε με νόημα ότι όταν ακόμη και ένας παραδοσιακά φιλικός προς τη βιομηχανία πετρελαίου πρόεδρος, όπως ο Ντόναλντ Τραμπ, καλεί τις εταιρείες να περιορίσουν την κερδοσκοπία τους, αυτό δείχνει το μέγεθος της δυσαρέσκειας που έχει δημιουργηθεί.
Η ρύπανση από άνθρακα έχει αυξήσει τις θερμοκρασίες
(Ανωμαλίες στη μέση παγκόσμια θερμοκρασία του αέρα στην επιφάνεια, πενταετείς κυλιόμενοι μέσοι όροι, σε σχέση με την προβιομηχανική βάση) ©Guardian
Η κλιματική κρίση εντείνει τις πιέσεις για αλλαγή πολιτικής
Την ώρα που οι ενεργειακοί όμιλοι ανακοινώνουν ιστορικά οικονομικά αποτελέσματα, οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής γίνονται ολοένα πιο εμφανείς σε πολλές περιοχές του κόσμου.
Η Ευρώπη βίωσε το θερμότερο καλοκαίρι που έχει καταγραφεί, με αλλεπάλληλα κύματα καύσωνα τα οποία οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν πρακτικά αδύνατο να είχαν εκδηλωθεί χωρίς την ανθρώπινη παρέμβαση στο κλίμα. Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για περίπου 20.000 θανάτους που σχετίζονται με τις ακραίες θερμοκρασίες, εκ των οποίων σχεδόν 3.000 μόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο κατά τους μήνες Μάιο και Ιούνιο.
Παράλληλα, η Νότια Κορέα και η Ιαπωνία κατέγραψαν θερμοκρασίες έως και 42,5 βαθμούς Κελσίου, οδηγώντας τις αρχές να εκδώσουν έκτακτες προειδοποιήσεις για διακοπή όλων των υπαίθριων δραστηριοτήτων. Στην Αφρική, οι θερμοκρασίες κινήθηκαν επίσης σε πρωτοφανή επίπεδα, ενώ επιστημονικές αναλύσεις υπογραμμίζουν ότι η άνοδος της μέσης θερμοκρασίας αυξάνει τόσο τη συχνότητα όσο και την ένταση των ακραίων θερμικών επεισοδίων.
Έκθεση του επιστημονικού περιοδικού The Lancet εκτιμά ότι η παγκόσμια θέρμανση συνδέεται πλέον με περίπου έναν θάνατο ανά λεπτό διεθνώς, επιβεβαιώνοντας ότι η κλιματική αλλαγή εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τη δημόσια υγεία.
Ο εκτελεστικός γραμματέας του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή, Σάιμον Στιλ, υπογράμμισε ότι οι καταστροφές που προκαλεί η κλιματική κρίση αποκτούν πλέον εφιαλτικές διαστάσεις. Όπως τόνισε, η μόνη βιώσιμη απάντηση είναι η ταχύτερη εγκατάλειψη του άνθρακα, του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, η σημαντική επιτάχυνση των επενδύσεων στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και η ενίσχυση της προστασίας των κοινωνιών που ήδη υφίστανται τις σοβαρότερες επιπτώσεις.
Πυροσβέστης δίνει μάχη με τις φλόγες σε πυρκαγιά στη Γαλλία ©EPA/DAMIEN REMBERT
Οι συνέπειες είναι ήδη ορατές στην αγροτική παραγωγή και στις φυσικές καταστροφές. Η παρατεταμένη ξηρασία στην Ευρώπη έχει προκαλέσει σημαντικές απώλειες σε καλλιέργειες καλαμποκιού, ηλίανθου και λαχανικών, με τις προβλέψεις να κάνουν λόγο για απώλεια τουλάχιστον 9 εκατομμυρίων τόνων σιτηρών και για μία από τις χειρότερες συγκομιδές που έχει καταγραφεί στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Την ίδια στιγμή, οι ακραία ξηρές συνθήκες ευνόησαν την εξάπλωση μεγάλων δασικών πυρκαγιών στη Γαλλία, την Ισπανία, την Πορτογαλία και την Ελλάδα, προκαλώντας ζημιές δισεκατομμυρίων ευρώ. Στη Βόρεια Αμερική, οι πυρκαγιές εκτιμάται ότι προκάλεσαν περίπου 4.000 θανάτους μέσα σε μία εβδομάδα λόγω της ατμοσφαιρικής ρύπανσης από τον καπνό, ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο υπολογίζεται ότι περίπου 1,5 εκατομμύριο άνθρωποι χάνουν πρόωρα τη ζωή τους κάθε χρόνο εξαιτίας της έκθεσης στον καπνό από δασικές πυρκαγιές.
Παράλληλα, η άνοδος της θερμοκρασίας ενισχύει και τα ακραία φαινόμενα βροχοπτώσεων. Στη Νότια Ασία, καταρρακτώδεις βροχές προκάλεσαν εκτεταμένες πλημμύρες και κατολισθήσεις στο Μπανγκλαντές, το Πακιστάν και την Ινδία, ενώ στη βορειοδυτική Κίνα χιλιάδες πολίτες απομακρύνθηκαν από τις εστίες τους λόγω σφοδρών καταιγίδων.
Η αντίθεση ανάμεσα στις πρωτοφανείς επιδόσεις των πετρελαϊκών κολοσσών και στο αυξανόμενο κοινωνικό και περιβαλλοντικό κόστος αναμένεται να εντείνει τη διεθνή συζήτηση για τη φορολόγηση των υπερκερδών, τη χρηματοδότηση της πράσινης μετάβασης και τον ρόλο που καλείται να διαδραματίσει η βιομηχανία πετρελαίου σε μια περίοδο όπου η ενεργειακή ασφάλεια και η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης αποτελούν δύο από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της παγκόσμιας οικονομίας.
