Η Ευρώπη αυξάνει ραγδαία τις αμυντικές δαπάνες, ελπίζοντας ότι η επανεξοπλιστική προσπάθεια θα λειτουργήσει και ως μοχλός βιομηχανικής αναγέννησης. Ωστόσο, οι αργές προμήθειες, οι εισαγωγές, οι ελλείψεις δεξιοτήτων και η περιορισμένη κλίμακα παραγωγής δημιουργούν σημαντικά εμπόδια.
Η αύξηση των στρατιωτικών προϋπολογισμών δημιουργεί νέες παραγωγικές μονάδες και θέσεις εργασίας, χωρίς όμως να μπορεί να καλύψει το κενό που αφήνουν άλλοι βιομηχανικοί κλάδοι, σύμφωνα με το FDI Intelligance.
Μπορεί η εκτόξευση των αμυντικών δαπανών να ανοίγει νέες δυνατότητες για παραγωγή και θέσεις εργασίας, όμως οι καθυστερήσεις στις προμήθειες, οι εισαγωγές και η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού περιορίζουν τα οφέλη.
Οι αμυντικές δαπάνες στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής οικονομίας
Η άμυνα έχει ανέβει στην κορυφή της ευρωπαϊκής πολιτικής ατζέντας, καθώς η επιδείνωση του γεωπολιτικού περιβάλλοντος οδηγεί τις κυβερνήσεις σε σημαντική αύξηση των στρατιωτικών προϋπολογισμών. Παράλληλα, ενισχύεται η προσδοκία ότι οι αμυντικές δαπάνες μπορούν να δώσουν ώθηση στην εγχώρια παραγωγή, στις επενδύσεις και στην απασχόληση, συμβάλλοντας στην επανεκβιομηχάνιση της Ευρώπης.
Η αλλαγή είναι εμφανής από τη Γαλλία, την Ιταλία και την Πολωνία έως τις χώρες της Βαλτικής. Η γεωπολιτική πίεση από τη Ρωσία, οι απαιτήσεις των ΗΠΑ για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή συμμετοχή στην κοινή άμυνα και τα διδάγματα από τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή έχουν μετατρέψει την επανεξοπλιστική προσπάθεια σε οικονομική προτεραιότητα.
Το 2025, τα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ και ο Καναδάς αύξησαν τις βασικές αμυντικές δαπάνες τους κατά 19%, στα 571 δισ. δολάρια, σύμφωνα με στοιχεία του ΝΑΤΟ. Η αύξηση αυτή συνοδεύεται από μεγάλα επενδυτικά σχέδια, αλλά δεν σημαίνει αυτομάτως ότι θα δημιουργηθεί ένας νέος κύκλος βιώσιμης βιομηχανικής ανάπτυξης.
Η αμυντική ώθηση της Ευρώπης – Στρατιωτικές δαπάνες, σταθερές τιμές 2024 ©FDI Intelligance
Βρετανία και Γερμανία ποντάρουν στην αμυντική βιομηχανία
Στη Βρετανία, το νέο επενδυτικό σχέδιο για την άμυνα φιλοδοξεί να μετατρέψει τον κλάδο σε κινητήρα ανάπτυξης, με στόχο τη δημιουργία 60.000 νέων θέσεων εργασίας έως το 2029-30 σε σύγκριση με το 2023-24. Η κυβέρνηση επιδιώκει παράλληλα να αξιοποιήσει τις δημόσιες προμήθειες ώστε να ενισχύσει τη βρετανική παραγωγή.
Ήδη, οι δαπάνες του υπουργείου Άμυνας στήριξαν 164.000 άμεσες και 110.000 έμμεσες θέσεις εργασίας στη Βρετανία κατά το οικονομικό έτος 2024-25. Ωστόσο, ο κλάδος βρίσκεται ακόμη στην αρχή της προσπάθειας να μετατραπεί σε μοχλό ευρύτερης επανεκβιομηχάνισης.
Ανάλογη στρατηγική ακολουθεί η Γερμανία, σύμφωνα με το FDI Intelligance. Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς χαλάρωσε τον δημοσιονομικό κανόνα για το χρέος, επιτρέποντας δυνητικά απεριόριστο δανεισμό για την άμυνα, ενώ προβλέπονται και 500 δισ. ευρώ για υποδομές έως το 2037. Η στροφή σηματοδοτεί σημαντική αλλαγή για μια χώρα που επί δεκαετίες αντιμετώπιζε με μεγάλη δημοσιονομική και πολιτική επιφυλακτικότητα τις στρατιωτικές δαπάνες.
Επεκτάσεις παραγωγικής ικανότητας – Τριμηνιαίες ανακοινώσεις άμεσων ξένων επενδύσεων σε στρατιωτικές τεχνολογίες στην Ευρώπη ©FDI Intelligance
Αμυντικές δαπάνες και νέα παραγωγική δυναμικότητα
Οι αυξημένοι προϋπολογισμοί έχουν ήδη οδηγήσει σε σημαντικές επενδύσεις. Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, περισσότερα από 4,3 δισ. δολάρια κατευθύνθηκαν σε νέα έργα άμεσων ξένων επενδύσεων στον τομέα των στρατιωτικών τεχνολογιών στην Ευρώπη, ποσό υψηλότερο από οποιοδήποτε προηγούμενο πλήρες έτος.
Κεντρικός επενδυτής είναι η γερμανική Rheinmetall, η οποία αύξησε τις κεφαλαιουχικές δαπάνες της κατά 35% το 2025, στα 876 εκατ. ευρώ. Μεταξύ των επενδύσεων περιλαμβάνεται εργοστάσιο πυρομαχικών στη Γερμανία, το οποίο αναμένεται να γίνει το μεγαλύτερο στην Ευρώπη όταν λειτουργήσει πλήρως το 2027.
Η εταιρεία σχεδιάζει επίσης να αυξήσει το παγκόσμιο εργατικό δυναμικό της έως και στις 70.000 άτομα μέχρι το 2028, ενώ αξιοποιεί την τεχνογνωσία της ευρωπαϊκής αυτοκινητοβιομηχανίας. Πρώην εργοστάσια αυτοκινήτων στη Γερμανία και την Ισπανία μετατρέπονται σε εγκαταστάσεις παραγωγής αμυντικού εξοπλισμού.
Ανάλογες επενδυτικές κινήσεις πραγματοποιούν οι Saab, Thales και Leonardo, αυξάνοντας σημαντικά τις κεφαλαιουχικές τους δαπάνες.
Το πρόβλημα της κλίμακας στις αμυντικές δαπάνες
Παρά τη δυναμική, η αμυντική βιομηχανία έχει ένα σημαντικό μειονέκτημα, σύμφωνα με το FDI Intelligance: η κλίμακα παραγωγής της είναι πολύ μικρότερη από εκείνη των καταναλωτικών κλάδων. Ένα μεγάλο πρόγραμμα κατασκευής αρμάτων μπορεί να αφορά μερικές εκατοντάδες μονάδες σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής του, ενώ ένα εργοστάσιο αυτοκινήτων έχει σχεδιαστεί για παραγωγή εκατοντάδων χιλιάδων οχημάτων.
Αυτό σημαίνει ότι η μεταφορά παραγωγικής δυναμικότητας από την αυτοκινητοβιομηχανία στην άμυνα δεν μπορεί να απορροφήσει απαραίτητα το εργατικό δυναμικό και τις εγκαταστάσεις που μένουν ανενεργές.
Παράλληλα, οι αμυντικές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν καθυστερήσεις στις κρατικές προμήθειες, προβλήματα εφοδιαστικής αλυσίδας και ελλείψεις εξειδικευμένων εργαζομένων. Για να έχει διάρκεια η βιομηχανική ανανέωση, απαιτούνται σταθερός μακροπρόθεσμος σχεδιασμός, ταχύτερες εγκρίσεις, αξιόπιστα προγράμματα παραγγελιών, εκπαίδευση προσωπικού και μεγαλύτερη ευρωπαϊκή συνεργασία.
Η οικονομική έρευνα, πάντως, προειδοποιεί ότι η αύξηση των αμυντικών δαπανών δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με συνολική αύξηση της παραγωγής. Σύμφωνα με το ΔΝΤ, η ενίσχυση της άμυνας λειτουργεί ως στοχευμένο σοκ ζήτησης, το οποίο μπορεί να προκαλέσει δαπανηρή μετακίνηση κεφαλαίων και εργατικού δυναμικού από άλλους κλάδους.
Το αποτέλεσμα, επομένως, μπορεί να είναι περισσότερο μια ανακατανομή της βιομηχανικής δραστηριότητας παρά μια καθολική αναπτυξιακή έκρηξη. Η ευρωπαϊκή επανεξοπλιστική προσπάθεια μπορεί να ενισχύσει την παραγωγική βάση, να δημιουργήσει τεχνογνωσία και να αναζωογονήσει ορισμένες βιομηχανικές περιοχές. Για να μετατραπεί όμως σε πραγματική επανεκβιομηχάνιση, θα χρειαστεί πολύ περισσότερα από μεγαλύτερους στρατιωτικούς προϋπολογισμούς.
