Γερμανία και Γαλλία σκληραίνουν τη γραμμή απέναντι στην Κίνα και ζητούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή νέα εμπορικά όπλα, ενώ οι Βρυξέλλες εξετάζουν περιορισμούς στις κινεζικές εισαγωγές υβριδικών οχημάτων και προνομιακή μεταχείριση ευρωπαϊκών επιχειρήσεων σε μια αγορά 2,6 τρισ. ευρώ.
Στις αρχές της εβδομάδας Γερμανία και Γαλλία πίεσαν την Κομισιόν να αποκτήσει μηχανισμό που θα δίνει τη δυνατότητα να περιορίζει, ακόμη και να διακόπτει σε ακραίες περιπτώσεις, την πρόσβαση τρίτων χωρών στην ενιαία αγορά. Η πρωτοβουλία περιλαμβάνεται σε επιστολή προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και έρχεται λίγο πριν από τις κρίσιμες διαπραγματεύσεις ΕΕ-Κίνας στο Πεκίνο.
Όπως μεταδίδει το Bloomberg, ο επίτροπος Εμπορίου της ΕΕ, Μάρος Σέφτσοβιτς, ξεκινά συναντήσεις έως την Παρασκευή με τον Κινέζο υπουργό Εμπορίου Γουάνγκ Γουεντάο, με βασικό αντικείμενο το εμπορικό έλλειμμα, το οποίο ξεπερνά το 1 δισ. ημερησίως.
Οι συνομιλίες πραγματοποιούνται ενώ η ΕΕ προετοιμάζει τα λεγόμενα μέτρα διασφάλισης για τις εισαγωγές κινεζικών υβριδικών οχημάτων. Οι συγκεκριμένοι περιορισμοί θα μπορούσαν να επηρεάσουν τις εμπορικές ροές μεταξύ των δύο πλευρών και να προσθέσουν νέα ένταση στις ήδη πιεσμένες σχέσεις ΕΕ–Κίνας. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να εκληφθεί ως περαιτέρω κλιμάκωση της εμπορικής αντιπαράθεσης.
Βερολίνο και Παρίσι ζητούν νέο εμπορικό όπλο απέναντι στην Κίνα
Οι δύο μεγαλύτερες οικονομίες της ΕΕ ζητούν ένα αξιόπιστο εργαλείο που επιτρέπει στην Κομισιόν να αντιδρά «αποφασιστικά και συστημικά» όταν μια χώρα χρησιμοποιεί το εμπόριο για να πιέσει ευρωπαϊκές επιχειρήσεις ή να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό. Ο μηχανισμός μπορεί, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να οδηγήσει ακόμη και σε άμεσο αποκλεισμό από την εσωτερική αγορά.
Η πρόταση δεν κατονομάζει το Πεκίνο, όμως η Κίνα αποτελεί σαφώς το βασικό γεωοικονομικό υπόβαθρο της συζήτησης. Το εμπορικό έλλειμμα της ΕΕ έναντι της κινεζικής οικονομίας ξεπερνά το 1 δισ. ευρώ ημερησίως, ενώ οι εισαγωγές κινεζικών προϊόντων έχουν αυξηθεί κατά 45% την τελευταία πενταετία, την ώρα που οι ευρωπαϊκές εξαγωγές προς την Κίνα έχουν υποχωρήσει.
Η αλλαγή στάσης είναι ιδιαίτερα σημαντική για τη Γερμανία, η οποία επί χρόνια αντιμετώπιζε το Πεκίνο ως κρίσιμη αγορά για τη βιομηχανία και τις εξαγωγές της. Πλέον, το Βερολίνο εμφανίζεται περισσότερο διατεθειμένο να στηρίξει μηχανισμούς που περιορίζουν την έκθεση ευρωπαϊκών επιχειρήσεων σε εξωτερικούς κινδύνους.
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς υποστήριξε ότι η Ευρώπη πλήττεται έντονα από αθέμιτες εμπορικές πρακτικές και ότι η Επιτροπή πρέπει να μπορεί να αντιδρά ταχύτερα. Η αργή διαδικασία λήψης αποφάσεων, είπε, αποτελεί διαχρονική αδυναμία της ευρωπαϊκής εμπορικής πολιτικής.
Το εμπορικό έλλειμμα ΕΕ-Κίνας, ανά κλάδο ©Bloomberg
Κίνα: Από τα υβριδικά αυτοκίνητα στις εφοδιαστικές αλυσίδες
Ένα από τα πρώτα πεδία όπου η νέα στρατηγική μπορεί να εφαρμοστεί είναι η αυτοκινητοβιομηχανία. Η Κομισιόν εξετάζει τη θέσπιση μέτρων διασφάλισης που θα περιορίζουν τις εισαγωγές κινεζικών υβριδικών οχημάτων, καθώς οι πωλήσεις τους στην Ευρώπη έχουν αυξηθεί σημαντικά.
Τα υβριδικά δεν υπόκεινται σήμερα στους υψηλούς δασμούς που εφαρμόζει η ΕΕ στα κινεζικά αμιγώς ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Ως αποτέλεσμα, οι κατασκευαστές από την Κίνα έχουν ενισχύσει γρήγορα την παρουσία τους στην ευρωπαϊκή αγορά. Τον Αύγουστο είχαν το 12% των συνολικών πωλήσεων νέων αυτοκινήτων στην Ευρώπη, ενώ στα υβριδικά το μερίδιό τους έφτασε περίπου το ένα τέταρτο και στα plug-in υβριδικά περίπου το ένα τρίτο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει, σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το Bloomberg, την επιβολή δασμολογικών ποσοστώσεων. Με τον μηχανισμό αυτό θα μπορούσε να καθοριστεί συγκεκριμένος όγκος εισαγωγών που θα εισέρχεται χωρίς πρόσθετη επιβάρυνση, ενώ οι ποσότητες πάνω από το όριο θα υπόκεινται σε δασμούς. Το μέτρο θα είναι χρονικά περιορισμένο και ενδέχεται να αποτελέσει δοκιμή για την εφαρμογή ανάλογων μηχανισμών σε άλλους κλάδους.
Η επιλογή των υβριδικών έχει και ευρύτερη σημασία. Η Κομισιόν εξετάζει τη δυνατότητα να επεκτείνει τις εμπορικές έρευνες από συγκεκριμένα προϊόντα σε ολόκληρους κλάδους, όπως η χημική βιομηχανία και τα πλαστικά, εφόσον διαπιστώνεται ότι οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν ανταγωνισμό από επιδοτούμενες εισαγωγές.
Το Πεκίνο έχει ήδη αντιδράσει σε προηγούμενες συζητήσεις για περιορισμό των εξαγωγών υβριδικών οχημάτων, χαρακτηρίζοντας τέτοιες πρακτικές αντίθετες στους κανόνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου και στις αρχές του ανταγωνισμού. Παράλληλα, η Κίνα ζητά από την ΕΕ να χαλαρώσει τους δικούς της περιορισμούς στις εξαγωγές, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει υπάρξει συμφωνία.
Το λιμάνι της Σαγκάης στην Κίνα © EPA/AN TU
Από τα αυτοκίνητα στο «Made in Europe»
Η εμπορική άμυνα δεν περιορίζεται, όμως, στις εισαγωγές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί ένα ευρύτερο σχέδιο για την ενίσχυση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, με επίκεντρο τις δημόσιες προμήθειες και την πρόσβαση σε κρατικά χρηματοδοτούμενες συμβάσεις.
Οι νέοι κανόνες θα επιτρέπουν στις κυβερνήσεις και τις τοπικές αρχές να λαμβάνουν υπόψη κριτήρια πέρα από την τιμή όταν επιλέγουν προμηθευτές για κρίσιμες δημόσιες υπηρεσίες. Αυτό δημιουργεί τη δυνατότητα προτίμησης ευρωπαϊκών εταιρειών και, υπό προϋποθέσεις, αποκλεισμού επιχειρήσεων από χώρες εκτός ΕΕ.
Το μέγεθος της αγοράς καθιστά την αλλαγή ιδιαίτερα σημαντική: οι δημόσιες προμήθειες στην ΕΕ αντιστοιχούν σε περίπου 2,6 τρισ. ευρώ. Η Κομισιόν υποστηρίζει ότι η αξιοποίηση των ευρωπαϊκών δημόσιων πόρων με πιο στρατηγικό τρόπο μπορεί να ενισχύσει την παραγωγική βάση της Ένωσης και να στηρίξει την εγχώρια καινοτομία.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται ο σχεδιαζόμενος European Innovation Act, ο οποίος θα δημιουργήσει κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο για τις κρατικές προμήθειες στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης. Οι όροι πρόσβασης αναμένεται να ευνοούν αναδόχους από την ΕΕ, τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο και τα Δυτικά Βαλκάνια.
Οι πρωτοβουλίες αυτές συνδέονται με τον ευρύτερο Industrial Accelerator Act, την εμβληματική νομοθετική πρωτοβουλία της ΕΕ για την οικονομική κυριαρχία και την ενίσχυση της παραγωγής στην Ευρώπη. Η λογική του «Made in Europe» επιχειρεί να μειώσει την εξάρτηση από εξωτερικούς προμηθευτές σε στρατηγικούς τομείς, χωρίς όμως να διαταράξει τις αλυσίδες παραγωγής στις οποίες στηρίζονται οι ίδιες οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.
Αυτό αποτελεί και τη μεγαλύτερη πρόκληση για την Κομισιόν. Η αυστηρότερη προστασία της ευρωπαϊκής αγοράς μπορεί να ενισχύσει εγχώριους παραγωγούς, αλλά η υπερβολική χρήση εμπορικών περιορισμών κινδυνεύει να αυξήσει το κόστος για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και να προκαλέσει αντίμετρα από εμπορικούς εταίρους.
Το εμπορικό έλλειμμα ΕΕ-Κίνας ©Bloomberg
Η διαπραγμάτευση με την Κίνα και το όριο της κλιμάκωσης
Οι νέες πρωτοβουλίες εξελίσσονται παράλληλα με την προσπάθεια της ΕΕ να επιτύχει πιο ισορροπημένη εμπορική σχέση με το Πεκίνο. Τον Ιούνιο οι Ευρωπαίοι ηγέτες ζήτησαν από την Κομισιόν να επανεκκινήσει τις διαπραγματεύσεις, με βασικά ζητήματα το εμπορικό έλλειμμα, τους κινεζικούς περιορισμούς στις εξαγωγές, τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και την πρόσβαση στις αγορές.
Ο επίτροπος Εμπορίου Μάρος Σέφτσοβιτς μετέβη στο Πεκίνο για συνομιλίες με τον Κινέζο υπουργό Εμπορίου Γουάνγκ Γουεντάο, ενώ έχει τεθεί ως ορόσημο ο Οκτώβριος για την επίτευξη απτών αποτελεσμάτων. Η ΕΕ επιδιώκει επίσης ταχύτερο μηχανισμό για τις κινεζικές εξαγωγές κρίσιμων πρώτων υλών, καθώς και καλύτερη πρόσβαση των ευρωπαϊκών προϊόντων στην κινεζική αγορά, μεταξύ άλλων για μπράντι, χοιρινό και γαλακτοκομικά.
Το Πεκίνο έχει δείξει μεγαλύτερη διάθεση να συζητήσει επενδύσεις και την αύξηση των εισαγωγών από την Ευρώπη, αλλά εμφανίζεται πολύ πιο επιφυλακτικό απέναντι σε προτάσεις που περιορίζουν τις δικές του εξαγωγές.
Ο κίνδυνος κλιμάκωσης είναι ήδη ορατός. Η Κίνα έχει προειδοποιήσει ότι νέα ευρωπαϊκά εμπορικά μέτρα μπορεί να προκαλέσουν αντίποινα, ενώ πρόσφατα ξεκίνησε έρευνα αντιντάμπινγκ σε ευρωπαϊκό χημικό προϊόν, ως αντίδραση σε ευρωπαϊκές έρευνες για κινεζικά προϊόντα.
Το νέο γαλλογερμανικό σχέδιο πρέπει επομένως να διαβαστεί σε δύο επίπεδα. Από τη μία, αποτελεί προσπάθεια της Ευρώπης να αποκτήσει ισχυρότερη διαπραγματευτική θέση απέναντι στην Κίνα και να περιορίσει στρατηγικές εξαρτήσεις. Από την άλλη, δημιουργεί τον κίνδυνο μιας ευρύτερης εμπορικής αντιπαράθεσης, ιδιαίτερα εάν το Πεκίνο απαντήσει με περιορισμούς σε κρίσιμες πρώτες ύλες, όπως οι σπάνιες γαίες.
Η τελική κατεύθυνση θα εξαρτηθεί από το αν οι νέοι μηχανισμοί χρησιμοποιηθούν ως διαπραγματευτικό εργαλείο ή μετατραπούν σε μόνιμο καθεστώς προστατευτισμού. Για την Ευρώπη, το ζητούμενο είναι να ενισχύσει την παραγωγική της βάση χωρίς να αποκοπεί από τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες. Για την Κίνα, το διακύβευμα είναι να διατηρήσει την πρόσβαση σε μία από τις σημαντικότερες αγορές του κόσμου χωρίς να αποδεχθεί περιορισμούς που θα έθεταν υπό αμφισβήτηση το εξαγωγικό της μοντέλο.
Έτσι, η επόμενη φάση των σχέσεων ΕΕ-Κίνας δεν θα κριθεί μόνο στους δασμούς των αυτοκινήτων. Θα κριθεί στο ποιος θα ελέγχει την πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά, τις κρίσιμες πρώτες ύλες και τις εφοδιαστικές αλυσίδες που θα στηρίξουν τη βιομηχανία της επόμενης δεκαετίας.
