Το γνωστό αστεροσκοπείο Βέρα Ρούμπιν στη Χιλή εντόπισε πρόσφατα ένα μεγάλο, παγωμένο ουράνιο σώμα, πέρα από την τροχιά του Πλούτωνα, το οποίο ενδέχεται να αποτελεί τον έκτο νάνο πλανήτη του Ηλιακού μας Συστήματος.
Το αντικείμενο, με την προσωρινή ονομασία 2026 ED138, εκτιμάται ότι έχει διάμετρο περίπου 1.000 χιλιομέτρων και θεωρείται ένα από τα μεγαλύτερα σώματα που έχουν εντοπιστεί στην απομακρυσμένη αυτή περιοχή εδώ και περίπου 20 χρόνια.
Για σύγκριση ο γνωστός δορυφόρος Τιτάνας του Κρόνου έχει διάμετρο 5150 χλμ, ενώ η Σελήνη 3475 χλμ.
«Η ανακάλυψη ενός αντικειμένου τόσο μεγάλου μεγέθους είναι κάτι που συμβαίνει ίσως μία φορά σε κάθε γενιά», δήλωσε ο Μάριο Γιούριτς, καθηγητής Αστρονομίας στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον και επικεφαλής της ομάδας του αστεροσκοπείου για τη μελέτη του Ηλιακού Συστήματος.
Όπως σημείωσε, το εύρημα προέκυψε ενώ το τηλεσκόπιο βρισκόταν ακόμη στη φάση της προετοιμασίας του.
H τροχιά του νέου νάνου πλανήτη © Vera Rubin
Πώς εντοπίστηκε το 2026 ED138
Την πρώτη ένδειξη εντόπισε ο Μάθιου Χόλμαν, ανώτερος αστροφυσικός στο Κέντρο Αστροφυσικής Χάρβαρντ και Σμιθσόνιαν, χρησιμοποιώντας έναν ειδικό αλγόριθμο που ανέπτυξε από κοινού με συνεργάτες του. Το λογισμικό συγκρίνει δισεκατομμύρια καταγραφές κινούμενων αντικειμένων, ώστε να εντοπίζει διαφορετικές παρατηρήσεις που αντιστοιχούν στο ίδιο ουράνιο σώμα.
Η φωτεινότητα του αντικειμένου και η μεγάλη απόστασή του από τον Ήλιο κίνησαν αμέσως την περιέργεια του Χόλμαν, ο οποίος αρχικά έλεγξε μήπως είχε γίνει κάποιο λάθος στον κώδικα ή στην ανάλυση των δεδομένων.
Στη συνέχεια, ο Γιούριτς εξέτασε τους καταλόγους και τις εικόνες του αστεροσκοπείου, εντοπίζοντας άλλες 20 παρατηρήσεις του αντικειμένου, οι οποίες ανάγονταν στον Μάρτιο. Η ερευνητική ομάδα το βρήκε επίσης σε αρχειακές εικόνες άλλων ερευνών, που χρονολογούνται από το 2016.
Τα δεδομένα αυτά επέτρεψαν στους επιστήμονες να μελετήσουν λεπτομερέστερα την τροχιά του.
Πιο μακριά από τον Πλούτωνα
Το 2026 ED138 βρίσκεται σήμερα σε απόσταση περίπου 46 αστρονομικών μονάδων από τον Ήλιο. Μία αστρονομική μονάδα αντιστοιχεί στη μέση απόσταση Γης-Ηλίου. Για σύγκριση, ο Πλούτωνας βρίσκεται κατά μέσο όρο σε απόσταση περίπου 40 αστρονομικών μονάδων.
Το αντικείμενο κατατάσσεται έτσι στα μεταποσειδώνια σώματα, δηλαδή στα ουράνια αντικείμενα που περιφέρονται γύρω από τον Ήλιο πέρα από την τροχιά του Ποσειδώνα.
Τα σώματα αυτής της περιοχής έχουν διατηρήσει σε μεγάλο βαθμό τα χαρακτηριστικά τους από τον σχηματισμό του Ηλιακού Συστήματος.
Η μελέτη τους μπορεί να προσφέρει σημαντικές πληροφορίες για τις συνθήκες και τις διεργασίες που διαμόρφωσαν το πλανητικό μας σύστημα πριν από δισεκατομμύρια χρόνια.
Θα αναγνωριστεί ως έκτος νάνος πλανήτης;
Το Ηλιακό Σύστημα διαθέτει σήμερα πέντε αναγνωρισμένους νάνους πλανήτες: τη Δήμητρα, την Έριδα, τη Χαουμέια, τη Μακεμάκε και τον Πλούτωνα.
Για να ενταχθεί επίσημα σε αυτή την κατηγορία, το 2026 ED138 θα πρέπει να πληροί συγκεκριμένα κριτήρια, μεταξύ των οποίων να έχει αποκτήσει σχεδόν σφαιρικό σχήμα εξαιτίας της ίδιας του της βαρύτητας.
Με βάση την απόσταση, τη φωτεινότητα και την εκτιμώμενη ανακλαστικότητα της επιφάνειάς του, οι ερευνητές υπολογίζουν ότι η διάμετρός του κυμαίνεται από 600 έως 1.500 χιλιόμετρα.
Το μέγεθος αυτό υποδηλώνει ότι θα μπορούσε να έχει σφαιρικό σχήμα, ωστόσο απαιτούνται περισσότερες παρατηρήσεις για να περιοριστεί το εύρος της εκτίμησης και να αξιολογηθεί η ταξινόμησή του.
Το αστεροσκοπείο Ρούμπιν ξεκίνησε στα τέλη Ιουνίου τη δεκαετή έρευνα του ουρανού, στο πλαίσιο της οποίας θα καταγράφει κάθε τρεις ημέρες ολόκληρο τον ουρανό του νότιου ημισφαιρίου.
Με τη μεγαλύτερη ψηφιακή κάμερα που έχει κατασκευαστεί για την αστρονομία και με ισχυρά υπολογιστικά εργαλεία, αναμένεται να παράγει τεράστιο όγκο δεδομένων.
Η ανακάλυψη του 2026 ED138, ήδη από τα πρώτα στάδια λειτουργίας του, δείχνει πόσο σημαντικά ευρήματα μπορεί να φέρει η συνέχιση της έρευνας.
Το 2026 ED138 δεν έχει αναγνωριστεί επίσημα ως νάνος πλανήτης. Πρόκειται για υποψήφιο αντικείμενο και η κατάταξή του παραμένει υπό διερεύνηση.
