«Μπορούμε να τους αποτελειώσουμε ή να δείξουμε καλοσύνη και να αφήσουμε χιλιάδες ανθρώπους να ζήσουν», δήλωνε ο Ντόναλτ Τραμπ μιλώντας στο Fox News σήμερα το πρωί, την ώρα που άνοιγαν οι κάλπες.
Επρόκειτο για τις τελευταίες του δηλώσεις του πριν τις ενδιάμεσες εκλογές που έχουν λάβει τον χαρακτήρα δημοψηφίσματος για τα πεπραγμένα του Ρεπουμπλικανού προέδρου ο οποίες εκλέχθηκε με την υπόσχεση να επαναφέρει στην Αμερική τις καλοπληρωμένες θέσεις εργασίας αλλά αντί για αυτό έφερε ενεργειακή ακρίβεια και πληθωρισμό και σε αυτές ο Τραμπ επιχείρησε να προβάλει ένα αφήγημα παγκόσμιας ισχύος για την εξωτερική του πολιτική – αποφεύγοντας κάθε αναφορά στην εσωτερική κατάσταση των ΗΠΑ ή τις τιμές της βενζίνης.
«Μπορούμε να τους αποτελειώσουμε ή να δείξουμε καλοσύνη και να αφήσουμε χιλιάδες ανθρώπους να ζήσουν», είπε λοιπόν για το Ιράν, οι ΗΠΑ «ανέλαβαν τον έλεγχο της Βενεζουέλας σε 48 λεπτά», πρόσθεσε, «μόλις πήραμε τη Γροιλανδία», συνέχισε. Οι ΗΠΑ είναι «η πιο δυνατή χώρα στον κόσμο» που «την σέβονται όλοι», κατέληξε.
Η ανήσυχη Ευρώπη
Όλα αυτά όμως που κατά Τραμπ αποτελούν τεκμήρια ανόδου της αμερικανικής ισχύος και δικές του πολιτικές επιτυχίες, για τους Ευρωπαίους αποτελούν υπεροψία, bulling, βύθιση στη θάλασσα του απρόβλεπτου από τον Αμερικανό εταίρο που διέρρηξε την παραδοσιακή ευρωατλαντική σχέση μετατρέποντας την ασφάλεια σε μέσο πίεσης προς τους συμμάχους του.
Η ένταση στις ευρωατλαντικές σχέσεις φαίνεται με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο στην περίπτωση της Γροιλανδίας. Ο Τραμπ σήμερα ισχυρίστηκε ότι οι ΗΠΑ «μόλις πήραν» το νησί, όμως η συμφωνία που υπέγραψαν τον Σεπτέμβριο η Ουάσιγκτον, η Κοπεγχάγη και η κυβέρνηση της Γροιλανδίας προβλέπει διεύρυνση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας, όχι μεταβίβαση κυριαρχίας.
Σε ότι αφορά την Ουκρανία και τη Ρωσία, η Ευρώπη έχει κάθε λόγο ανησυχεί ότι ο Τραμπ μπορεί να προωθήσει μια ή περισσότερες συμφωνίες με τον Πούτιν χωρίς να λαμβάνει υπόψη του τους Ευρωπαίους εταίρους που πληρώνουν για την ουκρανική άμυνα και να την επιβάλλει με υψηλό κόστος για το Κίεβο.
Σε ότι αφορά το ΝΑΤΟ, οι Ευρωπαίοι ανησυχούν ότι χωρίς τις αμερικανικές εγγυήσεις η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη. Και σε ό,τι αφορά τους δασμούς, πολλοί στην Ευρώπη τους βλέπουν ως μέσο πολιτικού εξαναγκασμού και όχι ως εμπορικό αντίμετρο.
Κατά συνέπεια, το κρίσιμο ερώτημα για την Ευρώπη σήμερα είναι αν οι ενδιάμεσες εκλογές που σύμφωνα με τις τελευταίες ενδείξεις θα επαναφέρουν τον έλεγχο των Δημοκρατικών στο Κογκρέσο θα σηματοδοτήσουν κάποιες αλλαγές στην αμερικανική εξωτερική πολιτική – μέσω του περιορισμού της ελευθερίας κινήσεων του προέδρου Τραμπ – πόσο μεγάλες και τι είδους.
Περισσότερος χώρος για την Ουκρανία, δύσκολη η αλλαγή στάσης του Τραμπ προς τη Ρωσία
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των αναλυτών. αλλαγές στην αμερικανική εξωτερική πολιτική θα υπάρξουν, καθώς θα ανοίξουν νέα μέτωπα πολιτικής και θεσμικής πίεσης κατά του Τραμπ εντός της κεντρικής αμερικανικής πολιτικής σκηνής, δεν θα είναι δυνατό όμως να ανατραπεί αυτομάτως η ατζέντα του Λευκού Οίκου. Αυτό γιατί στο αμερικανικό πολίτευμα ο πρόεδρος έχει σημαντικές εκτελεστικές εξουσίες σε ότι αφορά την εξωτερική πολιτική και μπορεί να ασκήσει βέτο σε νομοσχέδια το οποίο ανατρέπεται μόνο με ενισχυμένη πλειοψηφία δύο τρίτων και στα δύο σώματα.
Αν το Κογκρέσο περάσει στους Δημοκρατικούς, η αμερικανική βοήθεια προς την Ουκρανία θα βρεθεί ξανά στην ημερήσια διάταξη. Οι Δημοκρατικοί θα ελέγχουν ποια νομοσχέδια θα εισάγονται για συζήτηση και πότε. Καθώς μάλιστα η στήριξη προς το Κίεβο έχει ευρύτερα ερείσματα και στα δύο πολιτικά κόμματα, είναι πιθανό το Κογκρέσο να επαναφέρει τα προγράμματα στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία που ο Τραμπ έχει κόψει.
Μια αλλαγή στο Κογκρέσο ενδέχεται επίσης να μπλοκάρει την επιστροφή του ρωσικού ντίζελ στην παγκόσμια αγορά. Η χαλάρωση των κυρώσεων από τον Τραμπ έχει προκαλέσει αντιδράσεις ακόμη και στους κόλπους των Ρεπουμπλικανών, ενώ ορισμένοι γερουσιαστές υποστηρίζουν ότι η απόφαση παραβιάζει νομοθεσία για τις εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου.
Η κοινοβουλευτική πίεση, ωστόσο, δεν εγγυάται ότι ο Τραμπ θα αλλάξει πολιτική απέναντι στην Ουκρανία. Ο Αμερικανός πρόεδρος ενδέχεται να παρακάμψει ή να υπονομεύσει νομοθετικές πρωτοβουλίες του υπό τον έλεγχο των Δημοκρατικών Κογκρέσου.
Πίεση για Ιράν, αβεβαιότητα για ΝΑΤΟ και Ισραήλ
Οι Δημοκρατικοί έχουν ταχθεί ενάντια στη συνέχιση του πολέμου με το Ιράν χωρίς έγκριση του Κογκρέσου. Αν θέσουν υπό τον έλεγχό τους το Κογκρέσο, έχουν αρκετά εργαλεία στη διάθεσή τους για να επιχειρήσουν να περιορίσουν τις αμυντικές δαπάνες, να απαιτήσουν δημόσιες ακροάσεις των κυβερνητικών αξιωματούχων και να εντείνουν τον έλεγχο των σχεδίων της κυβέρνησης. Είναι αδύνατο όμως να σταματήσουν τις στρατιωτικές επιχειρήσεις: το προηγούμενο ψήφισμά τους για τον τερματισμό του πολέμου ο Τραμπ το αγνόησε ενώ ένα νέο νομοσχέδιο θα κατέπιπτε λόγω προεδρικού βέτο.
Πολύ πιθανή επίσης είναι η αναστολή της στρατιωτικής βοήθειας προς το Ισραήλ – που ο Τραμπ ανακοίνωσε μόνος του σήμερα ότι θα διακόψει ως το τέλος του έτους. Οι Δημοκρατικοί ζητούν τον περιορισμό έως και τη διακοπή της βοήθειας προς το Τελ Αβίβ, η οποία έφτασε τα 3,8 δισ. δολάρια το 2025. Σχεδόν οι μισοί Δημοκρατικοί της Βουλής είχαν ψηφίσει το καλοκαίρι υπέρ της διακοπής ενώ άλλοι υποστηρίζουν περιορισμούς στην παροχή συγκεκριμένων όπλων. Η στάση του Ισραήλ στη Γάζα και η στενή σχέση του Μπενιαμίν Νετανιάχου με τους Ρεπουμπλικανούς έχουν ενισχύσει τη δυσαρέσκεια στο Δημοκρατικό Κόμμα.
Για την Ευρώπη και το ΝΑΤΟ, μια αλλαγή συσχετισμών στο Κογκρέσο θα μπορούσε να λειτουργήσει ως θεσμικό ανάχωμα αλλά όχι ως εγγύηση ότι ο Τραμπ θα αλλάξει πολιτική. Η αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ απαιτεί τη στήριξη του Κογκρέσου, ενώ ο πρόεδρος δεν μπορεί να ακυρώσει μονομερώς όλες τις αμυντικές δεσμεύσεις. Παρ’ όλα αυτά, η επανεξέταση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη και οι κινήσεις του Λευκού Οίκου έχουν ήδη δημιουργήσει αμφιβολίες για το κατά πόσο οι ΗΠΑ θα υπερασπίζονταν τους συμμάχους τους.
Οι δασμοί σε Ευρώπη, Καναδά και Κίνα
Στο εμπορικό πεδίο, η νίκη των Δημοκρατικών ενδέχεται να οδηγήσει σε περισσότερες ακροάσεις και ψηφοφορίες υπέρ της κατάργησης των δασμών, καθώς και σε έλεγχους των τρόπων με τους οποίους δίνονται εξαιρέσεις σε επιχειρήσεις. Βασική προτεραιότητα των Δημοκρατικών θα ήταν ωστόσο η άρση των δασμών που επέβαλε ο Τραμπ στον Καναδά, τους οποίους οι Δημοκρατικοί συνδέουν με την άνοδο του πληθωρισμού και τις αρνητικές επιπτώσεις στις κοινότητες και στις δύο πλευρές των συνόρων – όχι στην Ευρώπη. Ακόμη κι έτσι, πάντως, οι προσπάθειες των Δημοκρατικών να θέσουν τέλος στο δασμολογικό πόλεμο του Τραμπ ενδέχεται να προσκρούσουν στο προεδρικό βέτο και στην απουσία πλειοψηφίας δύο τρίτων.
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η άρση των αμερικανικών δασμών, ή τουλάχιστον κάποιων κατηγοριών τους, θα εξαρτηθεί από το αν θα υπάρξει εν τέλει συμφωνία Ρεπουμπλικάνων – Δημοκρατικών στο Κογκρέσο υπέρ του περιορισμού της χρήσης των δασμών ως εργαλείου πίεσης. Η εκτίμηση των αναλυτών είναι ότι οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να αποφύγουν την κλιμάκωση και να αναζητήσουν διακομματική στήριξη στην Ουάσιγκτον.
Η Κίνα όμως αποτελεί διαφορετική περίπτωση. Αναλυτές εκτιμούν ότι το νέο Κογκρέσο, ανεξάρτητα από το ποιο κόμμα θα έχει την πλειοψηφία, είναι πιθανό να προωθήσει αυστηρότερους περιορισμούς στην πρόσβαση του Πεκίνου σε προηγμένη τεχνολογία και μικροτσίπ. Για το λόγο αυτό η ήττα των Ρεπουμπλικανών δεν προμηνύει κανενός τύπου αποκλιμάκωση στις σχέσεις με τους Κινέζους: η διακομματική συμφωνία για τους τεχνολογικούς ελέγχους μπορεί να διατηρήσει την πίεση, ακόμη κι αν υπάρξουν επιμέρους εξαιρέσεις ή αλλαγές στους δασμούς.
