Στις 15 Μαΐου, μετά από 42 χρόνια συνεχούς λειτουργίας, ο Ατμοηλεκτρικός Σταθμός Αγίου Δημητρίου στην Κοζάνη έκλεισε οριστικά, σηματοδοτώντας το τέλος μιας ολόκληρης ενεργειακής εποχής για την περιοχή και εντάσσοντας το γεγονός στην ευρύτερη ευρωπαϊκή στροφή απομάκρυνσης από τον λιγνίτη.
Την ίδια στιγμή, ωστόσο, η συζήτηση για την παγκόσμια απεξάρτηση από τον άνθρακα φαίνεται να περιπλέκεται εκ νέου. Το 2025 είχε θεωρηθεί από πολλούς ως πιθανό ορόσημο για την αρχή του τέλους της παγκόσμιας αγοράς άνθρακα ή, τουλάχιστον, για μια σταθερή αποκλιμάκωσή της. Μόλις τον περασμένο Δεκέμβριο, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας προέβλεψε ότι η ζήτηση άνθρακα θα παρέμενε το 2025 σε επίπεδα αντίστοιχα με το 2024, περίπου στους 8,8 δισεκατομμύρια τόνους, υποδηλώνοντας μια σταθεροποίηση της κατανάλωσης.
Ωστόσο, τα δεδομένα αυτά ήρθαν να αμφισβητηθούν από τις πρόσφατες γεωπολιτικές εξελίξεις. Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, που οδήγησε σε σημαντικές διαταραχές στις ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου, αναζωπύρωσε τις ανησυχίες για την ενεργειακή ασφάλεια και επανέφερε τον άνθρακα στο επίκεντρο των συζητήσεων ως «εφεδρική» αλλά σταθερή πηγή ενέργειας.
Σε αυτό το νέο περιβάλλον, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες αναπροσαρμόζουν τα χρονοδιαγράμματά τους. Η Ιταλία ανακοίνωσε ότι αναβάλλει την οριστική παύση λειτουργίας των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής με καύση άνθρακα έως το 2038, δηλαδή 13 χρόνια αργότερα από τον αρχικό σχεδιασμό. Η χώρα διατηρεί τέσσερις μονάδες σε κατάσταση ετοιμότητας, τρεις εκ των οποίων ανήκουν στην ενεργειακή εταιρεία Enel.
Η τάση επανεξέτασης της απολιγνιτοποίησης δεν περιορίζεται στην Ιταλία. Στη Γερμανία, ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δήλωσε πρόσφατα ότι «ενδέχεται να χρειαστεί να κρατήσουμε τα εργοστάσια άνθρακα στο δίκτυο για περισσότερο καιρό», υπογραμμίζοντας ότι η ενεργειακή ασφάλεια παραμένει προτεραιότητα έναντι των προκαθορισμένων χρονοδιαγραμμάτων απεξάρτησης.
Αντίθετα, χώρες με υψηλή διείσδυση ανανεώσιμων πηγών, όπως η Ισπανία και η Βρετανία, υποστηρίζουν ότι τα πιο «πράσινα» ενεργειακά τους συστήματα απορροφούν καλύτερα τους κραδασμούς των διεθνών αγορών, μειώνοντας την ανάγκη επιστροφής σε πιο ρυπογόνες λύσεις.
Τα λουκέτα
Τον Μάρτιο του 2025 στη Σλοβακία , η εταιρεία Slovenské elektrárne σταμάτησε οριστικά την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στον ιστορικό σταθμό Vojany (220 MW). Η κίνηση αυτή σφράγισε ουσιαστικά το τέλος της εποχής του άνθρακα για το σλοβακικό ηλεκτρικό δίκτυο, το οποίο πλέον βασίζεται κυρίως στην πυρηνική ενέργεια και τις ανανεώσιμες πηγές.
Τον Ιούνιο του 2025 η Ιρλανδία έγινε η 15η χώρα ελεύθερη από άνθρακα. Σε μια ιστορική ημέρα, ο σταθμός Moneypoint (~900 MW), η μεγαλύτερη μονάδα παραγωγής της χώρας, σταμάτησε οριστικά να καίει άνθρακα. Με αυτή την κίνηση, η Ιρλανδία ανακηρύχθηκε επίσημα η 15η χώρα της Ευρώπης που αποδεσμεύεται πλήρως από τον άνθρακα. Για λόγους ασφαλείας του δικτύου, η μονάδα μετατράπηκε άμεσα σε στρατηγική εφεδρεία εκτός αγοράς, λειτουργώντας αποκλειστικά με βαρύ πετρέλαιο (ντίζελ) σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης.
Η Γερμανία από την πλευρά της προχωρά στο επόμενο κύμα προγραμματισμένων λουκέτων. Οι μεγάλες λιγνιτικές μονάδες Neurath D & E (1.200 MW) και Niederaußem G (600 MW) βρίσκονται στην τελική ευθεία για τη μόνιμη απενεργοποίησή τους. Παράλληλα, η δημοτική επιχείρηση Enercity ολοκληρώνει το κλείσιμο του εργοστασίου συμπαραγωγής Stöcken στο Ανόβερο.
Στην Ισπανία οι τελευταίες εναπομείνασες μονάδες, όπως το Aboño (~916 MW), ολοκληρώνουν τις διαδικασίες οριστικής παύσης της καύσης άνθρακα, με πλάνα για μετατροπή της υποδομής τους σε μονάδες φυσικού αερίου ή πράσινου υδρογόνου.
Τι συμβαίνει στις άλλες χώρες της Ευρώπης;
Αυστρία
Η Αυστρία ήταν η δεύτερη χώρα της Ευρώπης που εγκατέλειψε τον άνθρακα, κλείνοντας τους τελευταίους δύο σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής με άνθρακα το 2019 και το 2020 αντίστοιχα. Αξίζει να σημειωθεί ότι τον Ιούνιο του 2022, η αυστριακή κυβέρνηση έδωσε εντολή στον διαχειριστή του σταθμού Mellach ισχύος 246 MW να τον προετοιμάσει για λειτουργία ως έκτακτο μέτρο, εν μέσω της προοπτικής πλήρους διακοπής του ρωσικού αερίου.
Ωστόσο, ο σταθμός δεν επανεκκίνησε ποτέ, επειδή η κυβέρνηση απέτυχε να εξασφαλίσει πλειοψηφία δύο τρίτων και λόγω του δυσβάσταχτου οικονομικού βάρους που θα επέβαλλε στους φορολογούμενους. Στο τέλος του 2023, η χώρα ανακοίνωσε τη δέσμευσή της να απανθρακοποιήσει ολόκληρο το ενεργειακό της σύστημα έως το 2035.
Βέλγιο
Το Βέλγιο ήταν η πρώτη χώρα της Ευρώπης που εγκατέλειψε τον άνθρακα, με τον τελευταίο σταθμό να κλείνει τον Μάρτιο του 2016. Ήταν αποτέλεσμα της σταδιακής παύσης λειτουργίας παλαιών ανθρακικών μονάδων που επηρεάστηκαν από τους κανονισμούς της ΕΕ για τον έλεγχο της ρύπανσης.
Βουλγαρία
Τον Οκτώβριο του 2021, η βουλγαρική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι η χώρα θα καταργήσει τον άνθρακα το 2038 ή το 2040. Η βουλγαρική βιομηχανία άνθρακα βρίσκεται στα πρόθυρα κατάρρευσης, καθώς εκτιμάται ότι απαιτούνται αναβαθμίσεις ύψους ενός δισεκατομμυρίου ευρώ για να συμμορφωθεί με τα πρότυπα εκπομπών της ΕΕ. Παλιές και ρυπογόνες μονάδες συνεχίζουν να λειτουργούν στη χώρα.
Κροατία
Η Κροατία προσχώρησε στην Powering Past Coal Alliance στις 30 Ιουνίου 2021 ως μέλος, με δέσμευση να συνεργαστεί με τη συμμαχία για τον καθορισμό ημερομηνίας σταδιακής κατάργησης του άνθρακα στο εγγύς μέλλον. Η χώρα διαθέτει δύο σχετικά μικρές μονάδες λιθάνθρακα, μία από τις οποίες είχε προγραμματιστεί να κλείσει στο τέλος του 2017 για να συμμορφωθεί με τους όρους υπό τους οποίους η Κροατία έγινε κράτος μέλος της ΕΕ.
Διαβάστε περισσότερα στο energygame.gr.
