Ένα ακόμη βήμα πραγματοποιήθηκε χθες προς την ενεργοποίηση του on bill financing, του χρηματοδοτικού εργαλείου που φιλοδοξεί να ανοίξει τον δρόμο για την είσοδο των προμηθευτών ρεύματος στην αγορά των ενεργειακών αναβαθμίσεων, με την έγκριση από την Ολομέλεια του κλάδου Ενέργειας της ΡΑΑΕΥ της εισήγησής της προς το ΥΠΕΝ για τη σχετική τροποποίηση του Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας.
Η απόφαση αυτή είναι καθοριστικής σημασίας, καθώς επί της ουσίας «ξεκλειδώνει» τη θεσμική προσαρμογή που απαιτείται για να εφαρμοστεί το μοντέλο, το οποίο προβλέπει ότι οι παρεμβάσεις εξοικονόμησης θα μπορούν να χρηματοδοτούνται από τους προμηθευτές και να αποπληρώνονται τμηματικά μέσω των λογαριασμών ρεύματος.
Μάλιστα, οι αλλαγές που περιλαμβάνονται στην εισήγηση της Ρυθμιστικής Αρχής αναμένεται, εκτός απροόπτου, να υιοθετηθούν αυτούσιες από το ΥΠΕΝ, καθώς θεωρείται εξαιρετικά απίθανο το υπουργείο να αποκλίνει από τη «γραμμή» που χάραξε η Ρυθμιστική Αρχή.
Επιτάχυνση λόγω Ταμείου Ανάκαμψης
Η έγκριση της εισήγησης επισπεύσθηκε, καθώς η θέσπιση του on bill financing αποτελεί μεταρρυθμιστικό ορόσημο του Ταμείου Ανάκαμψης. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ολομέλεια της ΡΑΑΕΥ συνήλθε εκτάκτως και λίγες ώρες μετά τον ορισμό των νέων μελών της και την ανανέωση της θητείας των υφιστάμενων, ώστε να δώσει το «πράσινο φως» για την πρόταση προς το υπουργείο.
Το on bill financing θεωρείται ότι μπορεί να διευρύνει τις ενεργειακές αναβαθμίσεις, ειδικά για νοικοκυριά και επιχειρήσεις που δεν έχουν πρόσβαση σε επιδοτήσεις ή ίδια κεφάλαια. Ωστόσο, η τελική μορφή της εισήγησης περιλαμβάνει σημαντικές διαφοροποιήσεις σε σχέση με το κείμενο που είχε τεθεί σε δημόσια διαβούλευση.
Εκτός οι ενοικιαστές
Μία από τις πιο κρίσιμες αλλαγές αφορά το ποιος μπορεί να συνάψει σύμβαση ενεργειακής αναβάθμισης με τον προμηθευτή. Σύμφωνα με την εισήγηση, η δυνατότητα αυτή παρέχεται αποκλειστικά στον ιδιοκτήτη της εγκατάστασης (και όχι και στους νόμιμου χρήστες όπως προτεινόταν στο κείμενο της διαβούλευσης), γεγονός που αφήνει εκτός τους μισθωτές ακινήτων.
Έτσι, η υλοποίηση των έργων περνά στη διακριτική ευχέρεια του κατόχου του ακινήτου. Αν το ακίνητο είναι μισθωμένο ή μισθωθεί στην πορεία, οι δόσεις θα αποπληρώνονται μέσω των λογαριασμών ρεύματος. Επομένως, ο ιδιοκτήτης θα πρέπει να συμφωνήσει με τον ενοικιαστή για το ποιον θα επιβαρύνουν τα σχετικά ποσά.
Ερωτήματα όμως ανακύπτουν στην περίπτωση μεταβίβασης ενός ακινήτου πριν εξοφληθεί η χρηματοδότηση της αναβάθμισης. Αν και η εισήγηση δεν προβλέπει ρητά σχετική διαδικασία, εκτιμάται ότι το ζήτημα θα ρυθμίζεται ιδιωτικά μεταξύ παλαιού και νέου ιδιοκτήτη.
Στο πλαίσιο αυτό, είναι πιθανό να συμφωνείται είτε η αποπληρωμή θα γίνει εφάπαξ από τον αρχικό ιδιοκτήτη. Άλλη εναλλακτική θα ήταν η μεταφορά της υποχρέωσης στον νέο, ως μέρος της συνολικής συμφωνίας αγοραπωλησίας.
Το μεγάλο ερωτηματικό της αλλαγής παρόχου
Ακόμη πιο σύνθετο παραμένει το ζήτημα της αλλαγής προμηθευτή, πριν ολοκληρωθεί η αποπληρωμή της επένδυσης. Η εισήγηση της ΡΑΑΕΥ διατηρεί τη βασική αρχή ότι η σύναψη σύμβασης αναβάθμισης δεν περιορίζει το δικαίωμα του καταναλωτή να αλλάξει πάροχο.
Ωστόσο, δεν αποσαφηνίζει τον μηχανισμό με τον οποίο θα συνεχίζεται η αποπληρωμή αν το νοικοκυριό ή επιχείρηση μετακινηθεί σε άλλο προμηθευτή. Ένα σενάριο θα ήταν ο καταναλωτής να διατηρεί διακριτή συμβατική σχέση με τον αρχικό προμηθευτή, στον οποίο θα συνεχίζει να καταβάλλει τις δόσεις. Ωστόσο, στην εισήγηση δεν αναφέρεται κάπου ρητά πως για την ενεργειακή αναβάθμιση θα συνάπτεται αυτοτελής σύμβαση.
Η εναλλακτική θα ήταν η αποπληρωμή να ενσωματώνεται στους λογαριασμούς του νέου παρόχου, ο οποίος θα αποδίδει τα σχετικά ποσά στον προηγούμενο προμηθευτή. Πρόκειται όμως για ένα ζήτημα που παραμένει ανοιχτό και, σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, μπορεί να αποτελέσει «αδύναμο κρίκο» του σχήματος.
Διακριτή θέση στον λογαριασμό
Σε ό,τι αφορά τη δομή των λογαριασμών, η εισήγηση προβλέπει ότι οι δόσεις αποπληρωμής του έμμεσου δανείου θα εμφανίζονται ως διακριτή τρίτη κατηγορία χρεώσεων, πέραν των ανταγωνιστικών και των ρυθμιζόμενων χρεώσεων.
Μάλιστα, καθορίζεται και η σειρά εξόφλησης σε περίπτωση μερικής πληρωμής. Πρώτα θα αποπληρώνονται οι χρεώσεις προμήθειας, έπειτα οι ρυθμιζόμενες και τελευταίες οι δόσεις για την αναβάθμιση. Σημαντική είναι και η πρόβλεψη ότι η μη εξόφληση μόνο των δόσεων δεν μπορεί να οδηγήσει σε διακοπή ηλεκτροδότησης.
Η ρύθμιση αυτή επιχειρεί να εξισορροπήσει την ανάγκη προστασίας των καταναλωτών με την ενσωμάτωση ενός νέου χρηματοδοτικού μηχανισμού στους λογαριασμούς ενέργειας.
Επιφυλάξεις και αντιδράσεις
Παρά τα θετικά στοιχεία, φορείς της αγοράς επισημαίνουν ότι το πλαίσιο εξακολουθεί να έχει κενά, με σημαντικότερο την απουσία σαφούς πρόβλεψης για την αλλαγή παρόχου. Όπως τονίζουν, το ζήτημα αυτό μπορεί να δημιουργήσει στην πράξη δυσλειτουργίες και να περιορίσει την ανάπτυξη του on bill financing.
Την ίδια στιγμή, ο αποκλεισμός των μισθωτών εγκαταστάσεων εκτιμάται ότι περιορίζει σημαντικά τη δυνητική αγορά του εργαλείου, σε μια χώρα όπου μεγάλο μέρος του πληθυσμού διαμένει σε ενοικιαζόμενες κατοικίες.
Στη διαβούλευση είχαν διατυπωθεί εναλλακτικές λύσεις, όπως η δυνατότητα τριμερών συμβάσεων μεταξύ προμηθευτή, ιδιοκτήτη και νόμιμου χρήστη, που είχαν εισηγηθεί η ΔΕΗ και ο ΕΣΠΕΝ. Ωστόσο, ανάλογες προβλέψεις δεν έχουν ενσωματωθεί στο τελικό κείμενο της εισήγησης.
Ρίσκο αγοράς και ενστάσεις
Την ίδια ώρα, στελέχη των προμηθευτών εμφανίζονται επιφυλακτικά ως προς την ανάληψη πρόσθετου ρίσκου, σε μια αγορά που ήδη επιβαρύνεται από υψηλές ληξιπρόθεσμες οφειλές. Όπως σημειώνουν, για να λειτουργήσει αποτελεσματικά το εργαλείο, θα πρέπει να εξεταστούν παράλληλα μέτρα, όπως μηχανισμοί εγγυοδοσίας ή περιορισμός του λεγόμενου «ενεργειακού τουρισμού».
Παράλληλα, το on bill financing έχει προκαλέσει αντιδράσεις από την πλευρά του τεχνικού κόσμου, με επαγγελματικούς φορείς να εκφράζουν ανησυχίες για τον ρόλο των προμηθευτών στα έργα αναβάθμισης και την απειλή συγκέντρωσης της αγοράς. Μάλιστα, στη διαβούλευση είχαν διατυπωθεί διάφορες εισηγήσεις για σχετικές ασφαλιστικές δικλείδες, χωρίς όμως να υιοθετηθεί κάποια από αυτές από τη ΡΑΑΕΥ.
Ο λόγος είναι ότι, όπως αναφέρει η Ρυθμιστική Αρχή στην απόφασή της, το on bill financing δεν εισάγει αποκλειστικότητα υπέρ των προμηθευτών στην παροχή υπηρεσιών ενεργειακής αναβάθμισης, ενώ κάθε άλλο παρά αποκλείει τη συνεργασία των προμηθευτών με εταιρείες και επαγγελματίες που δραστηριοποιούνται στις ενεργειακές αναβαθμίσεις.
Ένα από τα πιο πρόσφατα παραδείγματα αντιδράσεων είναι η επιστολή της ΓΣΕΒΕΕ για το θέμα προς τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Η ΓΣΕΒΕΕ επικεντρώνει την προσοχή της στο ενδεχόμενο το on bill financing να γίνει «όχημα» εμπλοκής των προμηθευτών στα επιδοτούμενα προγράμματα, επισημαίνοντας τον κίνδυνο η συγκέντρωση από τους πάροχους των προς διάθεση ποσών να ενισχύσει τη θέση τους έναντι των τεχνικών επαγγελμάτων που θα εξελιχθούν σε υπεργολάβους των παρόχων ή μισθωτούς, μειώνοντας τον βαθμό τεχνικής ελευθερίας και επαγγελματικής αυτονομίας που μέχρι σήμερα υπάρχει και λειτουργεί σε όφελος του καταναλωτή και της αγοράς.
