Οι απειλές δολιοφθοράς έχουν θέσει τα ευρωπαϊκά δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας σε κατάσταση συναγερμού. Οι διαχειριστές δικτύων κατασκευάζουν νέες άμυνες απέναντι σε δολιοφθορές και κυβερνοεπιθέσεις.
Το Bloomberg μεταδίδει ότι μικρό ελικόπτερο Robinson R66 πετά πάνω από χωράφια, ποτάμια και χωριά στην κεντρική Πολωνία, χαμηλά σε σχέση με το έδαφος, εξοπλισμένο με κάμερες και αισθητήρες υψηλής τεχνολογίας. Ο πιλότος είναι βετεράνος του στρατού με θητεία στο Ιράκ και το Αφγανιστάν. Η αποστολή επιτηρεί διαδρομή χιλιομέτρων σε γραμμές υψηλής τάσης που συνδέονται με σημαντικό σταθμό παραγωγής ενέργειας νότια της Βαρσοβίας. Ο εξοπλισμός που διαθέτει, σχεδιασμένος για τον εντοπισμό παρεμβάσεων ή δολιοφθορών, είναι εξαιρετικά ακριβής. Μπορεί να ανιχνεύσει αν κάποιος έχει διαταράξει το έδαφος ή αν κάποιο όχημα πέρασε κάτω από τις γραμμές μεταφοράς.
Σε μια εποχή πολέμου και δολιοφθορών, οι τακτικές αναγνωριστικές αποστολές πάνω από ενεργειακές υποδομές έχουν γίνει απαραίτητη διαδικασία για την PSE, διαχειρίστρια του ηλεκτρικού δικτύου της Πολωνίας. Οι επιχειρήσεις αυτές εντάθηκαν μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου πλέγματος μέτρων ασφαλείας που αποσκοπούν στο να διασφαλίσουν ότι η ηλεκτροδότηση των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων δεν θα διακοπεί.
Παρόμοια μέτρα εφαρμόζονται πλέον σε μεγάλο μέρος της ανατολικής Ευρώπης, καθώς κυβερνήσεις και εταιρείες κοινής ωφέλειας προσπαθούν να θωρακίσουν ηλεκτρικά δίκτυα που δεν είχαν σχεδιαστεί για να αντέχουν πυραυλικές επιθέσεις, κυβερνοεπιθέσεις ή επιθέσεις με drones. Το ΝΑΤΟ έχει χαρακτηρίσει τις κρίσιμες υποδομές ως προτεραιότητα ασφαλείας και πιέζει για μεγαλύτερο συντονισμό και αυξημένη ετοιμότητα απέναντι σε κρίσεις.
«Προετοιμαζόμαστε για ένα πολύ χειρότερο περιβάλλον ασφαλείας», δήλωσε ο Τζέιμς Απατουράι, κορυφαίος σύμβουλος του ΝΑΤΟ για κυβερνοάμυνα και υβριδικές απειλές.
«Χρειαζόμαστε ενέργεια, ο στρατός χρειάζεται ενέργεια, οι πολίτες χρειάζονται ενέργεια. Άρα, οι ενεργειακές υποδομές θα βρεθούν στο στόχαστρο».
Χρηματοδοτικά κενά
Η μετάβαση σε διαρκή κατάσταση συναγερμού σημαίνει και αυξημένο κόστος. Ωστόσο, οι διαχειριστές δικτύων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας αντιμετωπίζουν ήδη χρηματοδοτικά κενά για την αντικατάσταση γηρασμένων υποδομών, επενδύσεις σε ηλεκτροκίνηση και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, καθώς και για τη νέα ζήτηση ρεύματος από κέντρα δεδομένων.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εκτιμά ότι θα απαιτηθούν περίπου 1,2 τρισεκατομμύρια ευρώ επενδύσεων στα ηλεκτρικά δίκτυα μέχρι το 2040. Σύμφωνα με την JPMorgan, ο ιδιωτικός τομέας μπορεί να συμβάλει στη χρηματοδότηση αυτών των έργων.
«Οι δραστηριότητες που ενισχύουν, επεκτείνουν και εκσυγχρονίζουν το δίκτυο γίνονται ολοένα και πιο ελκυστικές επενδυτικές ευκαιρίες», ανέφερε η τράπεζα σε πρόσφατη έκθεσή της.
Στο πλαίσιο των νέων ευρωπαϊκών σχεδίων για αυξημένες αμυντικές δαπάνες, περίπου 250 δισεκατομμύρια ευρώ προορίζονται για τομείς όπως η κυβερνοασφάλεια και οι κρίσιμες υποδομές, σύμφωνα με τη Eurelectric. Ο οργανισμός ζητά να διατεθεί μέρος αυτών των πόρων ειδικά για την ασφάλεια και την προστασία των ενεργειακών συστημάτων.
Πολλά από τα αμυντικά μέτρα που εξετάζονται έχουν προκύψει από την εμπειρία της Ουκρανίας, όπου ενεργειακές εγκαταστάσεις γίνονται συστηματικά στόχος εδώ και τέσσερα χρόνια — ιδιαίτερα τον χειμώνα, όταν η ζήτηση για θέρμανση αυξάνεται δραματικά.
Σε μικρότερη αλλά εξίσου αποσταθεροποιητική κλίμακα ήταν και η εμπρηστική επίθεση σε καλώδια ηλεκτροδότησης κοντά σε εργοστάσιο στο Βερολίνο φέτος. Η επίθεση άφησε 100.000 ανθρώπους χωρίς ρεύμα για μέρες, μέσα στις χαμηλές θερμοκρασίες του Ιανουαρίου.
Αναγκαίες επενδύσεις
Τέτοια περιστατικά υπογραμμίζουν τη σημασία μέτρων όπως η θωράκιση εγκαταστάσεων απέναντι σε βομβαρδισμούς, η υπόγεια τοποθέτηση καλωδίων και αγωγών, η αποθήκευση ανταλλακτικών, ακόμη και η κατασκευή ψεύτικων εγκαταστάσεων-δολωμάτων.
Φετινή έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας συνέστησε στις χώρες να θέσουν την ανθεκτικότητα στο επίκεντρο του ενεργειακού σχεδιασμού τους. Πρότεινε επίσης πιο αποκεντρωμένα συστήματα, ώστε να μειώνεται η ευαλωτότητα μεγάλων ενεργειακών κόμβων.
Η Φινλανδία, που μοιράζεται σύνορα 1.340 χιλιομέτρων με τη Ρωσία, θεωρείται πρότυπο ετοιμότητας σε περιόδους κρίσης, διατηρώντας αποθέματα μηνών σε τρόφιμα, καύσιμα, φάρμακα και λιπάσματα. Ο διαχειριστής του ηλεκτρικού της δικτύου διαθέτει αποθήκες με ανταλλακτικά έκτακτης ανάγκης στρατηγικά τοποθετημένες σε όλη τη χώρα.
Καθώς η άμυνα αποτελεί πλέον κορυφαία προτεραιότητα σε όλη την Ευρώπη, πολλές εταιρείες βλέπουν τη ζήτηση να αυξάνεται. Στη Σουηδία, τεράστιο εργοστάσιο της Hitachi Energy αγωνίζεται να ανταποκριθεί στις παραγγελίες εταιρειών ηλεκτρικής ενέργειας. Η εταιρεία έχει ήδη πουλήσει εκατοντάδες κινητούς υποσταθμούς, που μπορούν να αναπτυχθούν σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Οι γκρι τσιμεντένιοι πύργοι της εγκατάστασης της Hitachi είχαν σχεδιαστεί για να φιλοξενούν αντιαεροπορικά όπλα κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Σήμερα, ο επικεφαλής της μονάδας Τόμπιας Χάνσον βρίσκεται σε συνομιλίες με τον αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων για τρόπους προστασίας του εργοστασίου, το οποίο κατασκευάζει αλεξίσφαιρους μετασχηματιστές και κρίσιμο εξοπλισμό για τη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας από αιολικά πάρκα ή πυρηνικούς αντιδραστήρες προς τους καταναλωτές.
«Η κατάσταση ασφαλείας βρίσκεται στην κορυφή της ατζέντας», είπε ο Χάνσον για τις συζητήσεις με τους πελάτες. «Η ενεργειακή ασφάλεια δεν είναι πλέον ξεχωριστό θέμα — πλέον συζητείται φυσικά μαζί με τις επενδύσεις».
Γηρασμένα δίκτυα 11 εκατ. χιλιομέτρων
Το έργο που έχουν μπροστά τους κυβερνήσεις και εταιρείες κοινής ωφέλειας είναι τεράστιο. Το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό δίκτυο εκτείνεται σε περισσότερα από 11 εκατομμύρια χιλιόμετρα, με χιλιάδες κρίσιμους κόμβους και υποσταθμούς.
Σύμφωνα με τη Eurelectric, το 30% των δικτύων χαμηλής τάσης στην Ευρώπη είναι άνω των 40 ετών, έχοντας ξεπεράσει τον προβλεπόμενο επιχειρησιακό χρόνο ζωής τους. Ο οργανισμός τονίζει ότι οι αναβαθμίσεις πρέπει να ενσωματώνουν ισχυρότερη ανθεκτικότητα απέναντι σε φυσικές και ψηφιακές απειλές.
Παρόμοιες εκκλήσεις έχει διατυπώσει και ο υπουργός Ενέργειας της Λιθουανίας Ζιγκιμάντας Βαϊτσιούνας. Μαζί με άλλες βαλτικές χώρες, ζητά από την ΕΕ να διαθέσει τουλάχιστον 2 δισεκατομμύρια ευρώ σε ειδικό ταμείο προστασίας κρίσιμων υποδομών. Η κυβέρνησή του έχει επίσης συζητήσει με εταιρείες όπως η Google να θολώνουν εικόνες κρίσιμων εγκαταστάσεων στις υπηρεσίες χαρτών.
Ο επικεφαλής ασφαλείας της πολωνικής PSE Ντάνιελ Βάγκνερ σχεδιάζει περαιτέρω ενίσχυση της προστασίας του πολωνικού δικτύου. Στα σχέδιά του περιλαμβάνεται η αγορά έως και έξι μεγαλύτερων ελικοπτέρων, καθώς τα σημερινά μικρά τετραθέσια ακινητοποιούνται σε συνθήκες ισχυρών ανέμων.
Επιπλέον, επιδιώκει επενδύσεις σε κάμερες μεγάλης εμβέλειας 360 μοιρών και ραντάρ για την προστασία υποσταθμών από πιθανές επιθέσεις drones, με τελικό στόχο τη σύνδεσή τους με τα νέα συστήματα αεράμυνας του στρατού. Η PSE θα χρηματοδοτεί μέρος του έργου, ενώ η παρακολούθηση και η πιθανή άμυνα θα αναλαμβάνονται από τον στρατό.
Και έχει λόγους να βρίσκεται σε επιφυλακή. Οι υπηρεσίες ασφαλείας έχουν αναφέρει ύποπτες δραστηριότητες γύρω από ορισμένους ενεργειακούς κόμβους, ιδιαίτερα στα βορειοανατολικά της χώρας, όπου βρίσκεται κρίσιμο εφεδρικό σύστημα για το ενεργειακό δίκτυο των βαλτικών χωρών.
«Το Ουκρανικό αυξάνει τη σημασία της ασφάλειας και των σχετικών δαπανών προστασίας», δήλωσε ο Βάγκνερ. «Τυπικά δεν βρισκόμαστε σε πόλεμο, αλλά δεν ζούμε πλέον και σε κλασικές συνθήκες ειρήνης», καταλήγει.
