Η απότομη ανατίμηση των σταθερών («μπλε») τιμολογίων τον περασμένο Μάρτιο δεν άλλαξε μόνο τον «χάρτη» των τιμών στη λιανική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Ανέτρεψε και τον τρόπο με τον οποίο οι προμηθευτές διεκδικούν νέους πελάτες, καθώς πλέον η αγορά δεν κινείται γύρω από ένα «χρώμα» τιμολογίων, που μπορούσε να ικανοποιήσει σχεδόν όλους τους καταναλωτές. Αντίθετα, έχει διαμορφωθεί ένα σκηνικό με δύο διακριτές «δεξαμενές» πελατών, στις οποίες οι εταιρείες απευθύνονται πλέον με διαφορετική εμπορική στρατηγική.
Η αλλαγή αυτή πυροδοτήθηκε όταν, υπό τη σκιά του πολέμου στον Περσικό Κόλπο και του κινδύνου εκτίναξης των διεθνών τιμών φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας, οι προμηθευτές απέσυραν σχεδόν ταυτόχρονα από την αγορά τα φθηνότερα μπλε συμβόλαια – με χρέωση κάτω από 10 λεπτά ανά κιλοβατώρα και πάγιο 10 ευρώ. Η απόφαση είχε προληπτικό χαρακτήρα, καθώς καμία εταιρεία δεν ήταν διατεθειμένη να αναλάβει το ρίσκο να «κλειδώσει» πελάτες σε τόσο χαμηλές τιμές για 12 μήνες ή και περισσότερο, εάν τελικά επαληθεύονταν τα δυσμενή σενάρια για τις χονδρεμπορικές αγορές.
Αυτή η αλλαγή είχε ως συνέπεια οι πελάτες να αξιολογούν πλέον με διαφορετικό τρόπο τα διαθέσιμα «χρώματα». Ως αποτέλεσμα, χωρίζονται πλέον σε δύο μεγάλες κατηγορίες, με άλλες προτεραιότητες και άλλα κριτήρια επιλογής.
Στο κυνήγι του χαμηλότερου κόστους
Η πρώτη «δεξαμενή» αποτελείται από όσους δίνουν απόλυτη προτεραιότητα στους μειωμένους λογαριασμούς. Για τους συγκεκριμένους καταναλωτές, τα νέα επίπεδα τιμών των μπλε τιμολογίων κρίνονται πλέον υψηλά, με δεδομένο ότι δεν θα μπορούν να απαλλαγούν από αυτές για τουλάχιστον 12 μήνες, αν δεν θέλουν να πληρώσουν τη ρήτρα πρόωρης αποχώρησης.
Στην κατηγορία αυτήν εντάσσονται και αρκετά νοικοκυριά με παλαιότερα (φθηνά) σταθερά συμβόλαια, τα οποία λήγουν σταδιακά. Όταν καλούνται να ανανεώσουν με αισθητά υψηλότερη σταθερή χρέωση, αρκετοί επιλέγουν να μην παραμείνουν στα μπλε προϊόντα, αλλά να στραφούν στην πιο οικονομική εναλλακτική.
Η εναλλακτική αυτή είναι τα κίτρινα συμβόλαια -ειδικότερα μάλιστα τα ex-post-, με συνέπεια να έχουν εξελιχθεί στο βασικό «εργαλείο» προσέλκυσης αυτής της κατηγορίας πελατών. Εκτός από το ότι μπορούν να εξασφαλίσουν τις χαμηλότερες χρεώσεις όταν οι συνθήκες της αγοράς είναι ευνοϊκές, τα τιμολόγια αυτά διαθέτουν και ένα ακόμη σημαντικό πλεονέκτημα: δεν προβλέπουν πέναλτι πρόωρης αποχώρησης. Έτσι, ένας πελάτης μπορεί οποιαδήποτε στιγμή να αλλάξει προϊόν ή πάροχο, εφόσον εντοπίσει στην αγορά μια πιο ανταγωνιστική προσφορά.
Όπως σημειώνουν πηγές του κλάδου, η συγκεκριμένη τάση ενισχύεται μήνα με τον μήνα. Δεν είναι τυχαίο ότι αρκετοί προμηθευτές έχουν πλέον μεταφέρει το βάρος των διαφημιστικών τους εκστρατειών στα κίτρινα τιμολόγια, ενώ αντίστοιχη είναι και η κατεύθυνση που δίνουν στα call center και τα δίκτυα συνεργατών τους.
Προτεραιότητα η ασφάλεια από το «σοκ του λογαριασμού»
Στον αντίποδα βρίσκεται η άλλη κατηγορία καταναλωτών, για την οποία η εμπειρία των αλλεπάλληλων κρίσεων των τελευταίων ετών έχει αυξήσει σημαντικά την αξία της προβλεψιμότητας. Με άλλα λόγια, προτιμούν να γνωρίζουν εκ των προτέρων πόσο θα πληρώνουν, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει πλέον υψηλότερο μηνιαίο κόστος.
Η στάση αυτή ενισχύεται και από τη διατήρηση της γεωπολιτικής αβεβαιότητας. Παρ’ ότι οι χειρότεροι φόβοι που είχαν εκφραστεί τον Μάρτιο δεν επιβεβαιώθηκαν, οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή εξακολουθούν να υπενθυμίζουν ότι κάλλιστα ανά πάσα στιγμή μπορεί να υπάρξει ένας νέος κύκλος έντασης στην περιοχή, που θα προκαλέσει έντονες ανατιμήσεις στο φυσικό αέριο και, κατ’ επέκταση, στις αγορές ηλεκτρικής ενέργεια.
Οι προμηθευτές δεν μένουν αδιάφοροι ούτε γι’ αυτήν τη «δεξαμενή» πελατών. Αντίθετα, έχουν αρχίσει να εμπλουτίζουν την αγορά με σταθερά προϊόντα μεγαλύτερης διάρκειας, τα οποία ξεπερνούν πλέον τον έναν χρόνο. Συμβόλαια διάρκειας 18 ή ακόμη και 24 μηνών κάνουν όλο και συχνότερα την εμφάνισή τους, με στελέχη της αγοράς να σημειώνουν ότι καταγράφουν αξιοσημείωτη ανταπόκριση από καταναλωτές.
Μεγάλο ρίσκο
Η αλλαγή στην αγορά αποτυπώνεται και στους αριθμούς. Είναι χαρακτηριστικό ότι, για μηνιαία κατανάλωση 300 κιλοβατωρών, η μέση τελική επιβάρυνση των σταθερών συμβολαίων αυξήθηκε τον Απρίλιο στα 58,8 ευρώ, από 50,22 ευρώ τον προηγούμενο μήνα. Από τότε, τα μπλε προϊόντα παραμένουν τα ακριβότερα της αγοράς, κατά μέσο όρο, ακόμη και σε σχέση με τα πράσινα τιμολόγια.
Ήδη πριν από το ξέσπασμα της γεωπολιτικής κρίσης, οι περισσότεροι αναλυτές υποστήριζαν ότι τα σταθερά τιμολόγια με χρεώσεις κάτω από 10 λεπτά ανά κιλοβατώρα δεν αντανακλούσαν το πραγματικό κόστος προμήθειας. Οι τιμές τους βρίσκονταν αισθητά χαμηλότερα από τα επίπεδα της προθεσμιακής αγοράς και, στην πράξη, λειτουργούσαν ως προϊόντα προσέλκυσης πελατών. Το κόστος τους καλυπτόταν από τις εταιρείες, είτε από τα περιθώρια άλλων τιμολογίων είτε από τα έσοδα που εξασφάλιζαν από τη συμμετοχή τους στη χονδρεμπορική αγορά.
Τελικά, ο πόλεμος στον Περσικό Κόλπο δεν οδήγησε στην εκτίναξη των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας όπως φοβόταν η αγορά, καθώς η αυξημένη συμμετοχή των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας λειτούργησε ως ανάχωμα στις ανατιμήσεις του φυσικού αερίου. Ωστόσο, οι εταιρείες δύσκολα θα μπορούσαν να συνεχίσουν να αναλαμβάνουν ένα τόσο μεγάλο εμπορικό ρίσκο, όταν υπήρχε η πιθανότητα να βρεθούν αντιμέτωπες με σημαντικές ζημιές σε περίπτωση επιδείνωσης των συνθηκών.
Φθηνά μπλε συμβόλαια στον ορίζοντα;
Έτσι, η λιανική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας φαίνεται να περνά σε μια νέα φάση. Μέχρι πρότινος, τα μπλε τιμολόγια συνδύαζαν χαμηλή τιμή και προστασία από τις διακυμάνσεις της αγοράς, αποτελώντας σχεδόν αυτονόητη επιλογή για μεγάλο μέρος των νοικοκυριών. Σήμερα, οι δύο αυτές παράμετροι έχουν διαχωριστεί.
Όποιος επιδιώκει το μικρότερο δυνατό κόστος στρέφεται στα κίτρινα προϊόντα, ενώ όποιος προτάσσει τη σταθερότητα αποδέχεται ότι αυτή πλέον έχει υψηλότερο τίμημα. Και ακριβώς πάνω σε αυτόν τον διαχωρισμό διαμορφώνεται πλέον ο ανταγωνισμός μεταξύ των προμηθευτών, οι οποίοι καλούνται να κερδίσουν δύο διαφορετικά κοινά με δύο εντελώς διαφορετικές εμπορικές προσεγγίσεις.
Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι αν, με την αποκλιμάκωση της γεωπολιτικής έντασης και την επιστροφή της αγοράς σε πιο ομαλές συνθήκες, θα μπορούσαν να επανεμφανιστούν τα ιδιαίτερα φθηνά μπλε τιμολόγια, που έδιναν τον τόνο πριν από το πόλεμο. Τα περισσότερα στελέχη του κλάδου απαντούν αρνητικά. Όπως επισημαίνουν, οι χρεώσεις κάτω από τα 10 λεπτά ανά κιλοβατώρα δύσκολα μπορούν πλέον να θεωρηθούν βιώσιμες, καθώς οι εταιρείες έχουν γίνει πολύ πιο επιφυλακτικές απέναντι στους κινδύνους που συνεπάγεται η ανάληψη μακροχρόνιων δεσμεύσεων σε τόσο χαμηλές τιμές.
Ωστόσο, δεν συμμερίζονται όλοι αυτήν την εκτίμηση. Ορισμένοι εκπρόσωποι της αγοράς δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο να επανεμφανιστούν επιθετικές προσφορές σταθερών τιμολογίων, εφόσον κάποιος ή κάποιοι προμηθευτές αποφασίσουν ταχεία αύξηση του πελατολογίου τους. Σε μια τέτοια περίπτωση, τα μπλε προϊόντα έχει αποδεχθεί πως είναι το μοναδικό αποτελεσματικό «όχημα» για την απόκτηση μεριδίων αγοράς.
