Σε πλήρη εξέλιξη βρίσκονται οι συζητήσεις του ΥΠΕΝ με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για το νέο καθεστώς λειτουργικής ενίσχυσης ΑΠΕ, μετά την επίσημη υποβολή του ελληνικού αιτήματος στα τέλη Μαΐου. Σύμφωνα με πληροφορίες, οι επαφές με τη Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού (DG Comp) προχωρούν χωρίς να έχουν ανακύψει σημαντικά εμπόδια, που θα μπορούσαν να καθυστερήσουν σημαντικά την έγκριση του σχήματος.
Στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας εκτιμούν ότι οι διαπραγματεύσεις μπορούν να ολοκληρωθούν μέσα στους επόμενους μήνες, ώστε το νέο σχήμα να λάβει το «πράσινο φως» των Βρυξελλών έως το τέλος του 2026. Για αυτό, καθοριστικό πλεονέκτημα αποτελεί το γεγονός ότι το «πράσινο φως» θα δοθεί υπό το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων της Συμφωνίας για Καθαρή Βιομηχανία (CISAF), το οποίο προωθεί τη στήριξη επενδύσεων που υπηρετούν την ενεργειακή μετάβαση.
Στο πλαίσιο του CISAF περιλαμβάνεται, μεταξύ άλλων, η δυνατότητα στήριξης των επενδύσεων μέσω αμφίδρομων συμβάσεων επί διαφοράς (Contracts for Difference – CfDs), δηλαδή ενός μηχανισμού που βρίσκεται στον πυρήνα της ελληνικής πρότασης – όπως και των δύο σχημάτων που προηγήθηκαν. Αξίζει επίσης να σημειωθεί πως το CISAF επιτρέπει τη σύναψη συμβάσεων λειτουργικής ενίσχυσης με ιδιαίτερα μακρά διάρκεια, που μπορεί να φτάσει έως και τα 25 έτη, προσφέροντας σημαντική ορατότητα ως προς τα μελλοντικά έσοδα των παραγωγών.
Αντίδοτο στη «μονοκαλλιέργεια» φωτοβολταϊκών
Όπως έχει γράψει το powergame.gr, στόχος του ΥΠΕΝ είναι το νέο καθεστώς να αποτελέσει το όχημα για την ανάπτυξη ενός χαρτοφυλακίου ΑΠΕ συνολικής ισχύος έως 4,5 GW. Η βασική διαφοροποίηση σε σχέση με τα δύο προηγούμενα σχήματα είναι ότι το αισθητά μεγαλύτερο βάρος αναμένεται να πέσει στα αιολικά, καθώς το υπουργείο επιδιώκει να περιορίσει τη μονοδιάστατη ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών, που χαρακτήρισε την ελληνική αγορά τα προηγούμενα χρόνια.
Η επιδίωξη αυτή συνδέεται άμεσα με τις νέες συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί στο ηλεκτρικό σύστημα. Η «μονοκαλλιέργεια» φωτοβολταϊκών έχει αυξήσει σημαντικά την παραγωγή κατά τις μεσημβρινές ώρες, όταν η ζήτηση δεν επαρκεί για να απορροφήσει το σύνολο της διαθέσιμης ενέργειας. Το αποτέλεσμα είναι περισσότερες περικοπές «πράσινης» παραγωγής και συχνότερα «κρούσματα» μηδενικών ή ακόμη και αρνητικών τιμών στη χονδρεμπορική αγορά.
Την ίδια ώρα, μετά τη δύση του ήλιου, όταν η παραγωγή των φωτοβολταϊκών μηδενίζεται, το σύστημα καλείται να καλύψει τις ανάγκες του με μονάδες που έχουν υψηλότερο κόστος, καθώς απόλυτος πρωταγωνιστής τότε είναι οι σταθμοί φυσικού αερίου. Η μεγαλύτερη συμμετοχή των αιολικών, τα οποία παρουσιάζουν διαφορετικό προφίλ παραγωγής, και σε δεύτερο λόγο φωτοβολταϊκών που θα συνδυάζονται με αποθήκευση, θεωρείται ότι μπορεί να συμβάλει στο να μετριαστεί αυτή η ανισορροπία.
Με βάση τον σχεδιασμό, το αιολικό χαρτοφυλάκιο αναμένεται να αποτελέσει μακράν το μεγαλύτερο χαρτοφυλάκιο ένταξης στο νέο μηχανισμό. Το υπουργείο επιδιώκει να ενταχθούν τουλάχιστον 2-2,5 GW αιολικών, ενώ ο συνολικός στόχος μπορεί να φτάσει ακόμη και τα 3 GW, ανάλογα και με το μέγεθος της «δεξαμενής» των έργων που είναι υποψήφια για υλοποίηση στη χώρα μας.
Μικρότερο κόστος κατασκευής
Το δεύτερο μεγαλύτερο χαρτοφυλάκιο θα αφορά φωτοβολταϊκούς σταθμούς που θα συνδυάζονται υποχρεωτικά με μονάδες αποθήκευσης. Και στις δύο βασικές κατηγορίες, δηλαδή στα αιολικά και στα φωτοβολταϊκά με μπαταρία, η επιλογή των έργων θα πραγματοποιείται μέσω ανταγωνιστικών διαδικασιών. Έτσι, το ύψος του εγγυημένου εσόδου θα αποτελεί βασικό πεδίο ανταγωνισμού, με πλεονέκτημα για τις επενδύσεις που θα διεκδικήσουν τη χαμηλότερη ενίσχυση.
Για τις μικρότερες σε διείσδυση τεχνολογίες, όπως η βιομάζα, το βιοαέριο, τα μικρά υδροηλεκτρικά και οι μονάδες ΣΗΘΥΑ, προβλέπεται διαφορετική προσέγγιση. Η στήριξη αναμένεται να καθορίζεται διοικητικά, χωρίς να απαιτείται συμμετοχή σε ανταγωνιστικές διαδικασίες, καθώς πρόκειται για τεχνολογίες με σαφώς μικρότερο αποτύπωμα στο εγχώριο ενεργειακό μείγμα.
Η σημασία του μηχανισμού είναι ιδιαίτερα μεγάλη για τη χρηματοδότηση των νέων επενδύσεων. Η εξασφάλιση προβλέψιμων εσόδων για μακρά περίοδο μειώνει το επενδυτικό ρίσκο και διευκολύνει την πρόσβαση των έργων σε τραπεζικό δανεισμό. Αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα σε μια αγορά όπου οι παραγωγοί ΑΠΕ αντιμετωπίζουν αυξανόμενη αβεβαιότητα λόγω της συχνότητας των μηδενικών και αρνητικών τιμών.
Οι εναλλακτικές λύσεις είναι τα μακροχρόνια διμερή συμβόλαια πώλησης πράσινης ενέργειας (PPAs) και η απευθείας συμμετοχή των έργων στην αγορά. Ωστόσο, τα PPAs δεν έχουν μέχρι σήμερα αποκτήσει την απαιτούμενη έκταση στην Ελλάδα, καθώς ο αριθμός των μεγάλων καταναλωτών που μπορούν να στηρίξουν μαζικά νέες επενδύσεις παραμένει περιορισμένος. Από την άλλη, η merchant λειτουργία αφήνει τους παραγωγούς εκτεθειμένους στις διακυμάνσεις της αγοράς, γεγονός που δυσχεραίνει τη χρηματοδότηση νέων έργων.
«Διαβατήριο» για νέες επενδύσεις
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόθεση του ΥΠΕΝ να αλλάξει και τον τρόπο με τον οποίο τα έργα αποκτούν πρόσβαση στο ηλεκτρικό σύστημα. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η κατοχή όρων σύνδεσης δεν θα αποτελεί προϋπόθεση για τη συμμετοχή στους διαγωνισμούς του νέου σχήματος. Έτσι, ακόμη και έργα που δεν έχουν κατακυρώσει ηλεκτρικό «χώρο» θα μπορούν να διεκδικήσουν λειτουργική ενίσχυση.
Εφόσον επιλεγούν, τα συγκεκριμένα έργα δεν θα εξασφαλίζουν μόνο την εγγυημένη τιμή, αλλά παράλληλα θα αποκτούν πρόσβαση στο σύστημα. Πρόκειται για σημαντική αλλαγή φιλοσοφίας σε σχέση με τα δύο προηγούμενα καθεστώτα, όπου η κατοχή όρων σύνδεσης αποτελούσε ουσιαστικά το «διαβατήριο» για την ένταξη σε αυτά.
Το μοντέλο που εξετάζεται επιχειρεί έτσι να συνδέσει για πρώτη φορά πιο άμεσα τη στήριξη με τη δέσμευση ηλεκτρικής δυναμικότητας. Σήμερα, η εξασφάλιση όρων σύνδεσης συνδέεται με τις σειρές προτεραιότητας που έχει θεσπίσει το ΥΠΕΝ, ένα σύστημα όμως που έχει οδηγήσει στη δέσμευση σημαντικού ηλεκτρικού «χώρου» από έργα τα οποία, σε αρκετές περιπτώσεις, καθυστερούν ή δεν προχωρούν τελικά στην υλοποίηση.
Η νέα φόρμουλα διευρύνει συνεπώς σημαντικά τη βάση των υποψήφιων επενδύσεων. Παρότι τα έργα που διαθέτουν ήδη όρους σύνδεσης εκτιμάται ότι αντιστοιχούν σε περίπου 15 GW, η δυνατότητα συμμετοχής και έργων που βρίσκονται σε πρωιμότερο στάδιο αναμένεται να αυξήσει τον ανταγωνισμό και να επιτρέψει την επιλογή επενδύσεων με μεγαλύτερες πιθανότητες πραγματικής υλοποίησης.
Οι εγγυητικές ως «φίλτρο» αξιοπιστίας
Το ΥΠΕΝ έχει ήδη δοκιμάσει μια αντίστοιχη λογική στους διαγωνισμούς για αυτόνομες μονάδες αποθήκευσης. Εκεί, οι υψηλές εγγυητικές επιστολές συμμετοχής λειτούργησαν ως φίλτρο για τη χρηματοοικονομική επάρκεια των υποψηφίων, ενώ οι αυστηρές προθεσμίες υλοποίησης συνοδεύονταν από εγγυήσεις καλής εκτέλεσης.
Με τον τρόπο αυτό, οι επενδυτές είχαν ισχυρό οικονομικό κίνητρο να τηρήσουν τα προβλεπόμενα χρονοδιαγράμματα, καθώς η μη έγκαιρη υλοποίηση μπορούσε να οδηγήσει σε κατάπτωση των εγγυητικών επιστολών. Αντίστοιχες ασφαλιστικές δικλίδες αναμένεται να ενσωματωθούν και στο νέο καθεστώς στήριξης των ΑΠΕ.
