Η συνεδρίαση του Eurogroup της 4ης Μαΐου, με πρόεδρο τον Κυριάκο Πιερρακάκη, πραγματοποιήθηκε σε ιδιαίτερα βαρύ γεωπολιτικό περιβάλλον, με τους υπουργούς Οικονομικών της Ευρωζώνης να επικεντρώνονται στις επιπτώσεις της κρίσης στη Μέση Ανατολή, στη σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος και στις προκλήσεις που δημιουργεί η ταχεία τεχνολογική μετάβαση.
Κεντρικό θέμα αποτέλεσε η αξιολόγηση της ανθεκτικότητας της οικονομίας της Ευρωζώνης. Όπως επισημάνθηκε, παρά το νέο σοκ από την άνοδο των τιμών ενέργειας, η οικονομία της ζώνης του ευρώ εισήλθε στην κρίση με ισχυρά τα θεμελιώδη μεγέθη.
Ο πληθωρισμός είχε προσεγγίσει τον στόχο πριν την κλιμάκωση και η αγορά εργασίας παραμένει ισχυρή, με ιστορικά χαμηλή ανεργία. Ωστόσο, η επιβάρυνση από τις εξελίξεις είναι ήδη ορατή, τόσο στις τιμές όσο και στην ανάπτυξη.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στον ρόλο των κυβερνητικών παρεμβάσεων. Η κοινή γραμμή που επαναβεβαιώθηκε είναι ότι τα μέτρα στήριξης πρέπει να είναι αυστηρά στοχευμένα, προσωρινά και συμβατά με τους δημοσιονομικούς κανόνες, αποφεύγοντας γενικευμένες επιδοτήσεις που στρεβλώνουν την αγορά.
Οι παρεμβάσεις στους πιο αδύναμους
Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έδειξαν ότι στο παρελθόν μεγάλο μέρος των παρεμβάσεων δεν κατευθύνθηκε αποτελεσματικά στους πιο αδύναμους, κάτι που επηρεάζει τον σχεδιασμό της επόμενης φάσης μέτρων.
Για την Ελλάδα, η συζήτηση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία. Ως οικονομία που εξακολουθεί να διαθέτει περιορισμένο δημοσιονομικό χώρο σε σύγκριση με ισχυρότερες χώρες του πυρήνα, η ανάγκη για στοχευμένες παρεμβάσεις είναι κρίσιμη.
Η αύξηση των τιμών ενέργειας μεταφράζεται άμεσα σε πίεση για τα νοικοκυριά και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ενώ ταυτόχρονα περιορίζει τα περιθώρια για οριζόντιες ενισχύσεις. Αυτό σημαίνει ότι η Αθήνα καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στη στήριξη της κοινωνίας και στη διατήρηση της δημοσιονομικής σταθερότητας.
Παράλληλα, η ενεργειακή διάσταση αναδείχθηκε ως κομβικός παράγοντας για την πορεία της οικονομίας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιταχύνει τις επενδύσεις σε διασυνδέσεις, ανανεώσιμες πηγές και ενεργειακά δίκτυα, με στόχο τη μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα καύσιμα.
Για την Ελλάδα, αυτό μεταφράζεται σε ευκαιρίες ενίσχυσης του ρόλου της ως ενεργειακού κόμβου στην Ανατολική Μεσόγειο, μέσω έργων διασύνδεσης και ανάπτυξης υποδομών LNG και ηλεκτρικής ενέργειας.
Για τις τράπεζες
Στο τραπεζικό μέτωπο, οι υπουργοί ενημερώθηκαν από τον Ενιαίο Εποπτικό Μηχανισμό και το Ενιαίο Συμβούλιο Εξυγίανσης για την κατάσταση του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος.
Το συμπέρασμα είναι ότι οι τράπεζες παραμένουν ανθεκτικές, ωστόσο καλούνται να προσαρμοστούν σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας και ταχείας τεχνολογικής αλλαγής. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην κυβερνοασφάλεια και στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, τομείς που αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία.
Για την Ελλάδα, όπου το τραπεζικό σύστημα έχει περάσει από πολυετή κρίση και αναδιάρθρωση, η συζήτηση αυτή είναι καθοριστική. Οι ελληνικές τράπεζες έχουν βελτιώσει σημαντικά τους ισολογισμούς τους, όμως η πρόκληση πλέον είναι η επένδυση σε τεχνολογία, η ενίσχυση της ανθεκτικότητας απέναντι σε κυβερνοαπειλές και η προσαρμογή σε ένα πιο ψηφιοποιημένο χρηματοπιστωτικό περιβάλλον.
Σημαντικό κεφάλαιο της συνεδρίασης αποτέλεσε και η συζήτηση για τη διασυνοριακή τραπεζική ενοποίηση στην Ευρώπη. Επισημάνθηκαν τα εμπόδια που εξακολουθούν να υπάρχουν, αλλά και η ανάγκη δημιουργίας μεγαλύτερων τραπεζικών σχημάτων που θα μπορούν να ανταγωνιστούν διεθνώς, ιδίως σε επενδύσεις τεχνολογίας. Για την ελληνική πλευρά, αυτό ενδέχεται να ανοίξει προοπτικές για συνεργασίες ή συμμετοχή σε ευρύτερα ευρωπαϊκά σχήματα στο μέλλον.
Παράλληλα, προωθείται η εμβάθυνση της Ένωσης Κεφαλαιαγορών, με στόχο τη βελτίωση της πρόσβασης των επιχειρήσεων σε ιδιωτική χρηματοδότηση.
Οι προτάσεις που παρουσιάστηκαν περιλαμβάνουν μεταρρυθμίσεις στο εταιρικό δίκαιο και στα συνταξιοδοτικά συστήματα, καθώς και τη δημιουργία ενός ενιαίου ευρωπαϊκού πλαισίου που θα διευκολύνει την ανάπτυξη καινοτόμων επιχειρήσεων. Για την Ελλάδα, όπου η πρόσβαση σε κεφάλαια παραμένει πρόκληση για πολλές επιχειρήσεις, οι εξελίξεις αυτές θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικές.
Ψηφιακή χρηματοδότηση
Τέλος, το Eurogroup επιβεβαίωσε την πρόοδο στον τομέα της ψηφιακής χρηματοδότησης [ψηφιακή χρηματοοικονομική], με στόχο την υιοθέτηση κοινής ευρωπαϊκής στρατηγικής τους επόμενους μήνες. Η μετάβαση αυτή αναμένεται να επηρεάσει άμεσα το τραπεζικό σύστημα, τις επιχειρήσεις και τους πολίτες, δημιουργώντας νέες ευκαιρίες αλλά και προκλήσεις.
Συνολικά, η συνεδρίαση ανέδειξε ότι η Ευρωζώνη παραμένει ανθεκτική, αλλά εισέρχεται σε μια περίοδο αυξημένων κινδύνων. Για την Ελλάδα, οι εξελίξεις αυτές συνιστούν ταυτόχρονα πρόκληση και ευκαιρία, καθώς η πορεία της οικονομίας θα εξαρτηθεί από την ικανότητα προσαρμογής στις νέες συνθήκες και από την αξιοποίηση των ευρωπαϊκών εργαλείων στήριξης και επενδύσεων.
Αναλυτικά οι δηλώσεις του Κυριάκου Πιερρακάκη, προέδρου Eurogroup, μετά τη συνεδρίαση:
«Οι προσδοκίες για ταχεία ομαλοποίηση της κρίσης στη Μέση Ανατολή δεν επιβεβαιώθηκαν. Αυτή είναι η δύσκολη πραγματικότητα που αντιμετωπίζουμε και πρέπει να την προσεγγίσουμε με ρεαλισμό και υπευθυνότητα.
Η αβεβαιότητα παραμένει. Οι εξελίξεις επηρεάζουν ήδη την ευρωπαϊκή οικονομία – τις τιμές της ενέργειας, τον πληθωρισμό και την ανάπτυξη. Οι πολίτες αισθάνονται την πίεση στην καθημερινότητά τους, ιδιαίτερα οι πιο ευάλωτοι. Το ίδιο ισχύει και για τις επιχειρήσεις που προσπαθούν να λειτουργήσουν σε ένα ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον.
Η ευθύνη μας απέναντί τους είναι να είμαστε προετοιμασμένοι, ακόμη και για τα πιο δύσκολα σενάρια, όπως μια παρατεταμένη διαταραχή στα Στενά του Ορμούζ, η οποία θα μπορούσε να εντείνει περαιτέρω τις πιέσεις και να επιβραδύνει την οικονομική δραστηριότητα.
Οι κυβερνήσεις σε στενό συντονισμό
Αντιμετωπίζουμε το ζήτημα αυτό ως ευρωπαϊκές κυβερνήσεις σε στενό συντονισμό, συμπεριλαμβανομένων και των εταίρων μας εκτός της ζώνης του ευρώ, βασιζόμενοι στις πρόσφατες συζητήσεις του Eurogroup, και θα συνεχίσουμε να το παρακολουθούμε συστηματικά. Ο ευρωπαϊκός συντονισμός σε τόσο κρίσιμα ζητήματα αποτελεί βασική προϋπόθεση.
Παρά τις προκλήσεις, η Ευρώπη διαθέτει ισχυρή αφετηρία. Η ζώνη του ευρώ έχει αποδείξει την ανθεκτικότητά της, ο πληθωρισμός βρισκόταν κοντά στον στόχο πριν από αυτό το τελευταίο σοκ και η αγορά εργασίας παραμένει ισχυρή, με ιστορικά χαμηλή ανεργία. Αυτή είναι η βάση μας. Και πάνω σε αυτή τη βάση χτίζουμε, με σχεδιασμό, συνέπεια και υπευθυνότητα.
Στήριξη πολιτών και επιχειρήσεων
Τα κράτη-μέλη έχουν ήδη λάβει μέτρα για τη στήριξη πολιτών και επιχειρήσεων. Δρούμε συντονισμένα, με κοινό παρονομαστή, όπως ορίζεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή: τα μέτρα αυτά πρέπει να είναι στοχευμένα, προσωρινά, συμβατά με τους δημοσιονομικούς κανόνες που έχουμε συμφωνήσει και επίσης συνεπή με τους στόχους της πράσινης μετάβασης.
Σε ένα περιβάλλον διαδοχικών κρίσεων, η διατήρηση αυτής της ισορροπίας δεν είναι εύκολη, αλλά είναι απολύτως αναγκαία.
Σε αυτή την κατεύθυνση, είχαμε μια ιδιαίτερα ουσιαστική συζήτηση με την Oya Celasun, αναπληρώτρια διευθύντρια του ευρωπαϊκού τμήματος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Το ΔΝΤ αναγνωρίζει τη θετική αφετηρία της Ευρώπης, αλλά επισημαίνει ότι οι επιπτώσεις της κρίσης δεν κατανέμονται ομοιόμορφα.
Για τους εισαγωγείς ενέργειας
Οι καθαροί εισαγωγείς ενέργειας και οι οικονομίες με περιορισμένο δημοσιονομικό χώρο αντιμετωπίζουν προφανώς μεγαλύτερες πιέσεις. Αυτό μας υποχρεώνει να ενεργούμε με προσοχή, με καλά σχεδιασμένες και στοχευμένες πολιτικές.
Ήταν ιδιαίτερα αποκαλυπτικό ότι, σύμφωνα με το ΔΝΤ, περίπου το 70% του συνολικού κόστους των μέτρων που λάβαμε το 2022 είτε δεν ήταν στοχευμένο είτε στρέβλωνε τις τιμές – ή και τα δύο.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι, όσον αφορά το τρέχον ενεργειακό σοκ, το ΔΝΤ σημειώνει ότι το 33% των επιδοτήσεων ηλεκτρικής ενέργειας έχει τη δυνατότητα, εάν τα μέτρα δεν είναι στοχευμένα, να κατευθυνθεί στο 20% των πλουσιότερων νοικοκυριών, έναντι μόλις 11% για το φτωχότερο 20%.
Το χάσμα αυτό είναι ακόμη μεγαλύτερο στις επιδοτήσεις καυσίμων μεταφορών: το 34% μπορεί να καταλήξει στα πιο εύπορα νοικοκυριά και μόνο το 9% στα φτωχότερα, και πάλι εφόσον τα μέτρα δεν είναι στοχευμένα.
Πιο ανθεκτική η Ευρώπη
Το ΔΝΤ υπενθύμισε επίσης ότι τα οφέλη από την ενεργειακή αποδοτικότητα και ένα καθαρότερο ενεργειακό μείγμα έχουν καταστήσει την Ευρώπη πιο ανθεκτική. Τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά έχουν μειώσει το κόστος τους κατά 12% χάρη στη βελτιωμένη αποδοτικότητα και τη στροφή προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας τα τελευταία πέντε χρόνια.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη-μέλη ενισχύουν αποφασιστικά τη στρατηγική για ενεργειακή ανεξαρτησία. Τα τελευταία χρόνια έχουμε μειώσει την εξάρτησή μας από τα ορυκτά καύσιμα. Ωστόσο, οι τρέχουσες εξελίξεις δείχνουν ότι πρέπει να επιταχύνουμε.
Επενδύουμε σε διασυνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας, καθαρές πηγές και ευρωπαϊκά ενεργειακά δίκτυα. Σε αυτό το πλαίσιο, το σχέδιο “AccelerateEU” της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποτελεί σημαντικό βήμα προς τα εμπρός.
Ταυτόχρονα, η σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού μας συστήματος παραμένει κρίσιμη. Κατά τη συζήτηση με την Claudia Buch, πρόεδρο του εποπτικού συμβουλίου του Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού, και την ενημέρωση από τον Dominique Laboureix, πρόεδρο του Ενιαίου Συμβουλίου Εξυγίανσης, επιβεβαιώθηκε ότι ο ευρωπαϊκός τραπεζικός τομέας είναι ανθεκτικός.
Ωστόσο, δεν υπάρχει περιθώριο εφησυχασμού. Οι τράπεζες πρέπει να είναι προετοιμασμένες για ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας και ταχείας τεχνολογικής αλλαγής. Για τον λόγο αυτό αποφασίσαμε να ξεκινήσουμε συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη στη σημερινή συνεδρίαση.
Τα προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης εξελίσσονται ταχύτατα και ενδέχεται σύντομα να δημιουργήσουν προκλήσεις συστημικού χαρακτήρα. Πρέπει να διασφαλίσουμε ένα πλαίσιο που να στηρίζει τόσο τη σταθερότητα όσο και την ανταγωνιστικότητα.
Διασυνοριακή τραπεζική δραστηριότητα
Επεκτείναμε επίσης τη συζήτηση στο ζήτημα της διασυνοριακής τραπεζικής δραστηριότητας, με τη συμβολή του Slawomir Krupa, προέδρου της Ευρωπαϊκής Τραπεζικής Ομοσπονδίας. Η ενοποίηση του ευρωπαϊκού τραπεζικού τομέα αποτελεί προϋπόθεση ισχύος.
Μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερη κατανομή κεφαλαίων και ρευστότητας, ισχυρότερη διαφοροποίηση κινδύνων και οικονομίες κλίμακας, που θα επιτρέψουν στις ευρωπαϊκές τράπεζες να καλύψουν το χάσμα με τους διεθνείς ανταγωνιστές τους σε επενδύσεις νέων τεχνολογιών.
Πιστεύω ότι η ενοποίηση στον τραπεζικό τομέα θα μεταφραστεί σε μεγαλύτερη σταθερότητα, αυξημένη ανταγωνιστικότητα και περισσότερες επιλογές για τους πολίτες. Πρόκειται για μια προσπάθεια που θα συνεχίσουμε, και με βάση την επικείμενη έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Χρηματοδότηση καινοτόμων επιχειρήσεων
Η ίδια λογική της ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας και της διεύρυνσης των επιλογών για τους πολίτες ισχύει και για την Ένωση Κεφαλαιαγορών. Στη συζήτησή μας με τον Jörg Kukies και τον Christian Noyer εξετάσαμε τις προτάσεις της έκθεσής τους για τη χρηματοδότηση καινοτόμων επιχειρήσεων.
Η καλύτερη πρόσβαση σε ιδιωτικά κεφάλαια, οι μεταρρυθμίσεις στα συστήματα συμπληρωματικών συντάξεων και η δημιουργία ενός «28ου καθεστώτος» για το εταιρικό δίκαιο αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την ενίσχυση της ανάπτυξης και της καινοτομίας στην Ευρώπη. Θα επανέλθουμε για την αξιολόγηση της προόδου αυτών των πρωτοβουλιών τον Οκτώβριο.
Το Eurogroup προωθεί επίσης τις εργασίες στον τομέα της ψηφιακής χρηματοδότησης. Καταγράψαμε την πρόοδο που έχει σημειωθεί σε τεχνικό επίπεδο τους τελευταίους μήνες και συμφωνήσαμε στα επόμενα βήματα, με στόχο την υιοθέτηση κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής θέσης τον Ιούλιο.
Η Ευρώπη λειτουργεί σε ένα περιβάλλον συνεχών και σύνθετων προκλήσεων. Η απάντησή μας πρέπει να είναι συνεκτική, σταθερή και αποφασιστική: με υπεύθυνη δημοσιονομική πολιτική, επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης, βαθύτερη χρηματοπιστωτική ενοποίηση και επενδύσεις στην καινοτομία και την ψηφιακή οικονομία.
Η ανθεκτικότητα που καταφέραμε να οικοδομήσουμε είναι η βάση. Το επόμενο βήμα είναι να τη μετατρέψουμε σε δύναμη – σε ανάπτυξη και ανταγωνιστικότητα. Για την Ευρώπη και τους πολίτες της».
