Το μποτιλιάρισμα του καλοκαιριού δεν περιορίζεται πλέον στους δρόμους των τουριστικών προορισμών. Με χιλιάδες επιπλέον πτήσεις να κατευθύνονται προς την Ελλάδα, αλλά και με τις διεθνείς αεροπορικές ροές να αναδιατάσσονται λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή, ο ελληνικός εναέριος χώρος δοκιμάζεται. Οι καθυστερήσεις των τελευταίων ημερών επαναφέρουν τη συζήτηση για τις πραγματικές δυνατότητες του συστήματος ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας και το κατά πόσο τα προβλεπόμενα όρια ανταποκρίνονται στις ανάγκες μιας χώρας που δέχεται κάθε χρόνο όλο και περισσότερους επισκέπτες.
Τα στοιχεία του Eurocontrol αποτυπώνουν την πίεση που δέχεται το ελληνικό σύστημα. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Ασφάλειας της Αεροναυτιλίας, οι καθυστερήσεις εν πτήσει στην Ελλάδα είναι αυξημένες κατά 63% σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του 2025, κατατάσσοντας τη χώρα μεταξύ των ευρωπαϊκών περιοχών με τη μεγαλύτερη επιδείνωση.
Μάλιστα, την τελευταία εβδομάδα του Ιουνίου η Ελλάδα αντιπροσώπευε το 13% του συνόλου των καθυστερήσεων στο ευρωπαϊκό δίκτυο, με το 9% να αποδίδεται στο Κέντρο Ελέγχου Περιοχής Αθηνών και το 4% στο Κέντρο Ελέγχου Περιοχής Μακεδονίας.
Σύμφωνα με το Eurocontrol, οι βασικές αιτίες εντοπίζονται στους περιορισμούς χωρητικότητας και στελέχωσης, ενώ πρόσθετη –αν και μικρότερη– επιβάρυνση προκαλεί η αυξημένη ροή αεροσκαφών στον ελληνικό εναέριο χώρο λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή.
Η Μέση Ανατολή αλλάζει τους αεροδιαδρόμους
Η γεωπολιτική κρίση λειτουργεί ως ένας επιπλέον παράγοντας πίεσης σε ένα σύστημα που ήδη λειτουργεί στα όρια λόγω της θερινής ζήτησης.
Η αποφυγή εναέριων χώρων χωρών που βρίσκονται στο επίκεντρο της έντασης οδηγεί αρκετές αεροπορικές εταιρείες σε αλλαγές δρομολογίων, με αποτέλεσμα μέρος της διεθνούς κυκλοφορίας να μετατοπίζεται προς ασφαλέστερες διαδρομές.
Η Ελλάδα, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, βρίσκεται σε έναν από τους βασικούς άξονες μεταξύ Ευρώπης, Ανατολικής Μεσογείου και Μέσης Ανατολής. Αυτό σημαίνει ότι η πίεση δεν προέρχεται μόνο από τις πτήσεις με ελληνικό προορισμό, αλλά και από τη γενικότερη αναδιάταξη των διεθνών ροών.
Οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας υποστηρίζουν ότι η επιβάρυνση είναι εμφανής και στα κέντρα ελέγχου. Σύμφωνα με δηλώσεις εκπροσώπων τους, ο αριθμός των πτήσεων που διαχειρίζεται ο ελληνικός εναέριος χώρος έχει αυξηθεί σε σχέση με πέρυσι, λόγω και της μετατόπισης κυκλοφορίας από περιοχές της Μέσης Ανατολής.
Περισσότερος τουρισμός, περισσότερες πτήσεις
Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη εποχική πίεση του χρόνου. Η ισχυρή τουριστική ζήτηση οδηγεί σε αυξημένο πρόγραμμα πτήσεων, με τα αεροδρόμια και την αεροναυτιλία να καλούνται να εξυπηρετήσουν μεγάλο όγκο κινήσεων μέσα σε λίγους μήνες.
Ωστόσο, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι το πρόβλημα δεν εξηγείται μόνο από την αύξηση της κίνησης.
Στον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών, για παράδειγμα, η συνολική κίνηση αεροσκαφών τον Ιούνιο εμφανίζεται αυξημένη περίπου κατά 2% σε σχέση με πέρυσι, μια μεταβολή που από μόνη της δεν παραπέμπει σε ανεξέλεγκτη υπερφόρτωση.
Το ερώτημα που τίθεται είναι γιατί μια αύξηση διαχειρίσιμου μεγέθους οδηγεί σε σημαντική αύξηση καθυστερήσεων.
Η συμφωνία του Μαΐου και το χάσμα με την πράξη
Για να αντιμετωπιστεί η θερινή αιχμή είχε προηγηθεί συμφωνία μεταξύ της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας, των ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας και του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών.
Η σχετική Κοινή Υπουργική Απόφαση καθόρισε συγκεκριμένα όρια χωρητικότητας για το αεροδρόμιο της Αθήνας: 35 αναχωρήσεις και 31 αφίξεις ανά ώρα στις ώρες αιχμής.
Παράλληλα, ο Διεθνής Αερολιμένας Αθηνών εφαρμόζει φέτος διαδικασία καλύτερου συντονισμού των πτήσεων, ώστε το πρόγραμμα των αεροπορικών εταιρειών να προσαρμόζεται στη διαθέσιμη χωρητικότητα.
Σύμφωνα με στοιχεία της αγοράς, περίπου το 98% των πτήσεων κινείται εντός των συμφωνημένων ορίων χωρητικότητας.
Ωστόσο, παρά την τήρηση των ορίων, οι καθυστερήσεις παραμένουν. Και αυτό είναι το σημείο στο οποίο βρίσκεται σήμερα η βασική διαφωνία μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών.
Χωρητικότητα ή αξιοποίηση της διαθέσιμης δυναμικότητας;
Από την πλευρά των ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας το επιχείρημα είναι ότι η ζήτηση σε ορισμένες χρονικές ζώνες ξεπερνά τα επίπεδα που έχουν συμφωνηθεί, δημιουργώντας αλυσιδωτές καθυστερήσεις μέσα στην ημέρα.
Όπως επισημαίνουν, όταν οι πρώτες πρωινές ώρες ξεκινούν με αυξημένο φόρτο, οι καθυστερήσεις μεταφέρονται στις επόμενες πτήσεις, επηρεάζοντας τόσο τα αεροσκάφη όσο και τα πληρώματα.
Από την άλλη πλευρά, παράγοντες της αγοράς υποστηρίζουν ότι τα συνολικά δεδομένα δεν δείχνουν ένα σύστημα που έχει ξεπεράσει απόλυτα τα όριά του, αλλά ένα σύστημα που ενδεχομένως δεν αξιοποιεί πλήρως την υφιστάμενη χωρητικότητα.
Το ερώτημα που τίθεται είναι αν οι επιχειρησιακές δυνατότητες της ελληνικής αεροναυτιλίας είναι πράγματι τόσο περιορισμένες όσο υποστηρίζεται ή αν υπάρχει περιθώριο καλύτερου προγραμματισμού και μεγαλύτερης ευελιξίας στη διαχείριση των ροών.
Το στοίχημα του Αυγούστου
Οι καθυστερήσεις των τελευταίων εβδομάδων αποτελούν πρόβα για το δυσκολότερο στάδιο της περιόδου. Ο Αύγουστος, όταν η τουριστική κίνηση κορυφώνεται, θα αποτελέσει το πραγματικό τεστ για την αντοχή του συστήματος.
Η πρόκληση για την Ελλάδα δεν είναι μόνο να υποδεχθεί περισσότερους ταξιδιώτες, αλλά να αποδείξει ότι διαθέτει τις υποδομές και τον επιχειρησιακό σχεδιασμό ώστε η αύξηση της ζήτησης να μην μετατρέπεται σε καθημερινή ταλαιπωρία για εκατομμύρια επιβάτες.
