Σε δύο επίπεδα επιχειρεί να αντιμετωπίσει το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών το πρόβλημα με τις ελλείψεις πινακίδων κυκλοφορίας, το οποίο έχει επανεμφανιστεί το τελευταίο διάστημα σε αρκετές περιοχές της χώρας, δημιουργώντας καθυστερήσεις στις ταξινομήσεις νέων οχημάτων. Σε πρώτη φάση, ενεργοποιείται η ανακατανομή των διαθέσιμων αποθεμάτων μεταξύ των Περιφερειών, ενώ σε δεύτερο χρόνο προετοιμάζεται νομοθετική παρέμβαση για τη μετάβαση σε ένα νέο ψηφιακό σύστημα παραγγελίας και κατασκευής πινακίδων.
Η πίεση στην αγορά, ωστόσο, είναι ήδη αισθητή, καθώς σύμφωνα με εκτιμήσεις παραγόντων του κλάδου, οι ανεκτέλεστες παραγγελίες οχημάτων που δεν μπορούν να ολοκληρωθούν εξαιτίας της έλλειψης πινακίδων υπολογίζονται σήμερα μεταξύ 10.000 και 15.000. Την ίδια στιγμή, οι διαθέσιμες ποσότητες εκτιμάται ότι δεν ξεπερνούν τα 5.000 ζεύγη, με το πρόβλημα να είναι εντονότερο στις περιοχές όπου καταγράφεται μεγαλύτερος όγκος νέων ταξινομήσεων.
Για να περιοριστούν οι καθυστερήσεις, το υπουργείο παρακολουθεί καθημερινά την εικόνα σε ολόκληρη τη χώρα και συντονίζει τη μεταφορά πινακίδων από Περιφέρειες όπου υπάρχει σχετική επάρκεια προς εκείνες που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες ανάγκες. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να αξιοποιηθεί το υφιστάμενο απόθεμα μέχρι να εξασφαλιστεί μια πιο σταθερή λύση. Αρμόδιες πηγές, πάντως, επισημαίνουν ότι η έκταση της έλλειψης δεν μπορεί να αποτυπωθεί σε έναν ενιαίο και σταθερό αριθμό, καθώς τόσο τα αποθέματα όσο και οι ανάγκες των Περιφερειών μεταβάλλονται από ημέρα σε ημέρα.
Από τους κεντρικούς διαγωνισμούς στο ψηφιακό σύστημα
Στη ρίζα της σημερινής έλλειψης πινακίδων βρίσκεται η εμπλοκή που παρουσιάστηκε στη διαδικασία προμήθειας των μεταλλικών κρατικών πινακίδων, με αποτέλεσμα τα αποθέματα των Περιφερειών να μην ανανεωθούν εγκαίρως και στις ποσότητες που απαιτούνταν. Ο διεθνής διαγωνισμός του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών συνάντησε εμπόδια κατά τον προσυμβατικό έλεγχο, καθώς το Ελεγκτικό Συνέδριο διαπίστωσε ουσιώδεις νομικές πλημμέλειες και έκρινε ότι δεν μπορούσε να προχωρήσει η υπογραφή της σχετικής σύμβασης.
Η καθυστέρηση που ακολούθησε στην προμήθεια, σε συνδυασμό με προβλήματα που έχουν αναφερθεί στην παραγωγή των μεταλλικών πινακίδων, άρχισε σταδιακά να εξαντλεί τα διαθέσιμα αποθέματα. Την ίδια στιγμή, οι ανάγκες για νέες ταξινομήσεις συνέχισαν να «τρέχουν», με αποτέλεσμα σε ορισμένες Περιφέρειες το πρόβλημα να γίνει ιδιαίτερα αισθητό. Η εμπλοκή αυτή ανέδειξε και τις αδυναμίες του σημερινού μοντέλου, το οποίο στηρίζεται σε μεγάλους κεντρικούς διαγωνισμούς. Όταν μια τέτοια διαδικασία καθυστερεί, προσβάλλεται ή δεν καταλήγει στην υπογραφή σύμβασης, δημιουργείται κενό στην αλυσίδα εφοδιασμού, το οποίο μπορεί τελικά να μεταφερθεί στις υπηρεσίες Μεταφορών και, κατ’ επέκταση, στην αγορά αυτοκινήτου.
Αυτή η κατάσταση οδήγησε το υπουργείο στην αναζήτηση προσωρινής λύσης μέσω διαδικασίας διαπραγμάτευσης. Στο πλαίσιο αυτό κινήθηκε διαδικασία για την προμήθεια 120.000 ζευγών πινακίδων για επιβατικά Ι.Χ. και 60.000 πινακίδων μοτοσικλετών, προκειμένου να καλυφθούν οι άμεσες ανάγκες και να αποκατασταθεί η τροφοδοσία των αρμόδιων υπηρεσιών.
Η οριστική λύση, ωστόσο, αναζητείται πλέον σε μια συνολικότερη αλλαγή του τρόπου με τον οποίο παραγγέλλονται και κατασκευάζονται οι πινακίδες κυκλοφορίας. Το υπουργείο σχεδιάζει να απομακρυνθεί από το σημερινό συγκεντρωτικό μοντέλο και να περάσει σε ένα ανοικτό, ψηφιοποιημένο σύστημα, ώστε η διαδικασία να γίνει πιο ευέλικτη και να ανταποκρίνεται ταχύτερα στις πραγματικές ανάγκες.
Στόχος είναι η τροφοδοσία της αγοράς να μην εξαρτάται κάθε φορά από την επιτυχή ολοκλήρωση ενός μεγάλου διαγωνισμού και να περιοριστεί ο κίνδυνος να δημιουργηθούν ξανά ελλείψεις όταν μια διαγωνιστική διαδικασία καθυστερεί ή μπλοκάρει. Η μετάβαση στο νέο μοντέλο θα απαιτήσει νομοθετική παρέμβαση, η οποία προετοιμάζεται από το υπουργείο, με την ψηφιοποίηση να αποτελεί τον βασικό άξονα της νέας διαδικασίας.
Πώς θα γίνεται η ηλεκτρονική παραγγελία
Με το νέο μοντέλο, η διαδικασία θα περνά μέσα από κεντρική ψηφιακή πλατφόρμα. Ο ιδιοκτήτης του οχήματος ή ο εξουσιοδοτημένος διεκπεραιωτής θα καταχωρίζει ηλεκτρονικά το αίτημα είτε για τη χορήγηση πινακίδων κατά τη νέα ταξινόμηση είτε για την αντικατάστασή τους σε περίπτωση φθοράς, κλοπής ή απώλειας.
Στη συνέχεια θα πραγματοποιείται αυτόματη διασταύρωση των στοιχείων και ηλεκτρονική πληρωμή, μέσω διασύνδεσης με το ηλεκτρονικό παράβολο και το σύστημα ΔΙΑΣ. Μετά την ολοκλήρωση των απαραίτητων ελέγχων θα εκδίδεται αυτόματα μία μοναδική ψηφιακή εντολή παραγωγής, η οποία θα αποστέλλεται σε πιστοποιημένο κατασκευαστή.
Μητρώο πιστοποιημένων κατασκευαστών
Κομβικό στοιχείο της μεταρρύθμισης θα αποτελέσει η δημιουργία ειδικού Μητρώου Κατασκευαστών Πινακίδων. Πρόκειται ουσιαστικά για αλλαγή του τρόπου με τον οποίο το Δημόσιο εξασφαλίζει την παραγωγή των πινακίδων.
Σήμερα η παραγωγή εξαρτάται από πολυετείς κεντρικούς διαγωνισμούς και από έναν ή περιορισμένο αριθμό προμηθευτών. Στο νέο σύστημα προβλέπεται ανοικτό μητρώο χωρίς αριθμητικό περιορισμό στις επιχειρήσεις που μπορούν να συμμετέχουν, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια.
Δικαίωμα εγγραφής θα μπορεί να αποκτά κάθε νομικό πρόσωπο που διαθέτει τον απαιτούμενο μηχανολογικό εξοπλισμό, συμμορφώνεται με τις προβλεπόμενες τεχνικές προδιαγραφές ασφαλείας και καταθέτει την απαιτούμενη εγγυητική επιστολή. Με αυτόν τον τρόπο, σε περιόδους αυξημένων ταξινομήσεων ή μεγαλύτερης ζήτησης, περισσότεροι πιστοποιημένοι κατασκευαστές θα μπορούν να ανταποκρίνονται στις ανάγκες, χωρίς η αγορά να περιμένει την ολοκλήρωση μιας νέας κεντρικής διαγωνιστικής διαδικασίας.
Διασύνδεση με Περιφέρειες, ΑΑΔΕ και gov.gr
Το ψηφιακό σύστημα σχεδιάζεται παράλληλα ως κεντρικός κόμβος που θα επικοινωνεί σε πραγματικό χρόνο με άλλες δημόσιες υπηρεσίες. Οι Διευθύνσεις Μεταφορών των Περιφερειών θα εξακολουθούν να έχουν κομβικό ρόλο, πραγματοποιώντας τον έλεγχο των δικαιολογητικών, την ταυτοποίηση του οχήματος και την τελική έγκριση της ταξινόμησης.
Προβλέπεται επίσης διασύνδεση με την ΑΑΔΕ και το κεντρικό Μητρώο Οχημάτων, ώστε να γίνεται αυτόματα η διασταύρωση φορολογικών στοιχείων, ο έλεγχος της καταβολής των σχετικών τελών και η επαλήθευση της νόμιμης κατάστασης του οχήματος. Η ταυτοποίηση των πολιτών και η έκδοση των απαραίτητων ψηφιακών βεβαιώσεων προβλέπεται να πραγματοποιούνται μέσω του gov.gr.
Παράβολα και επιλογή αριθμού κυκλοφορίας
Το νέο πλαίσιο προβλέπει ακόμη διαφορετικό οικονομικό μοντέλο. Για την επιλογή αριθμού κυκλοφορίας σχεδιάζονται ειδικά παράβολα υπέρ του Δημοσίου, με διαφορετικές κατηγορίες ανάλογα με τον τύπο και την επιλογή του συνδυασμού της πινακίδας.
Τα σχετικά έσοδα θα κατευθύνονται στον Κρατικό Προϋπολογισμό και θα πιστώνονται σε διακριτό λογαριασμό εσόδων του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών. Στόχος είναι τα χρήματα να καλύπτουν το κόστος προμήθειας, κατασκευής και διαχείρισης των πινακίδων, αλλά και τη συντήρηση και τεχνολογική αναβάθμιση των ψηφιακών εφαρμογών. Παράλληλα, προβλέπεται αυτοματοποιημένη εκκαθάριση για την απόδοση του προκαθορισμένου κόστους στους πιστοποιημένους κατασκευαστές.
Στο σχέδιο εξετάζεται επίσης η δυνατότητα επιλογής «premium» αριθμών κυκλοφορίας έναντι πρόσθετου τέλους, με τα σχετικά έσοδα να καταλήγουν στο Δημόσιο.
Και αλλαγές στους συνδυασμούς των πινακίδων
Η μεταρρύθμιση έρχεται να απαντήσει και σε ένα πρόβλημα μεγαλύτερου χρονικού ορίζοντα, τη σταδιακή εξάντληση των διαθέσιμων συνδυασμών αριθμών κυκλοφορίας, κυρίως στην Αττική. Το σημερινό σύστημα αρίθμησης εφαρμόζεται εδώ και σχεδόν τέσσερις δεκαετίες και βασίζεται σε περιορισμένο αριθμό γραμμάτων και αριθμητικών συνδυασμών.
Για τον λόγο αυτόν εξετάζονται αλλαγές ακόμη και στο πρότυπο των πινακίδων, μεταξύ των οποίων η προσθήκη ενός επιπλέον χαρακτήρα ή άλλες παρεμβάσεις που θα αυξήσουν τους διαθέσιμους συνδυασμούς και θα περιορίσουν τον κίνδυνο νέου αδιεξόδου τα επόμενα χρόνια.
Μέχρι να ολοκληρωθεί η νομοθετική παρέμβαση και να τεθεί σε λειτουργία η νέα πλατφόρμα, η χορήγηση πινακίδων θα συνεχιστεί με το υφιστάμενο καθεστώς. Στο μεταβατικό διάστημα, το υπουργείο θα επιχειρεί να καλύπτει τις ανάγκες μέσω των προβλεπόμενων διαδικασιών και της ανακατανομής διαθέσιμων πινακίδων μεταξύ Περιφερειών. Η ουσιαστική αλλαγή, επομένως, είναι ότι η παραγωγή φιλοδοξεί να περάσει από ένα μοντέλο περιοδικών κεντρικών προμηθειών σε ένα διαρκές ψηφιακό σύστημα, στο οποίο η ζήτηση θα συνδέεται απευθείας με ένα ανοικτό δίκτυο πιστοποιημένων κατασκευαστών.
