Ανοιχτό είναι πλέον το ενδεχόμενο νέας καθυστέρησης στην ολοκλήρωση της Γραμμής 4 του Μετρό της Αθήνας, καθώς η εμπλοκή στην Κυψέλη εξελίσσεται σε ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα του έργου, μετά τον Ευαγγελισμό. Ο υπουργός Υποδομών και Μεταφορών, Χρίστος Δήμας, στην χθεσινή κοινή συνέντευξη τύπου με τη διοίκηση της Ελληνικό Μετρό, του ΤΕΕ και της κατασκευάστριας κοινοπραξίας, για το ζήτημα της Γραμμής 4 στην Κυψέλη, παραδέχθηκε ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί περαιτέρω καθυστέρηση, την ώρα που ο μετροπόντικας παραμένει ακινητοποιημένος από τις 8 Μαΐου, χωρίς να υπάρχει ακόμη συγκεκριμένη ημερομηνία επανεκκίνησης. Παρότι η Ελληνικό Μετρό εξακολουθεί να διατηρεί ως συμβατική ημερομηνία ολοκλήρωσης την 3η Σεπτεμβρίου 2032, η πολύμηνη διακοπή της διάνοιξης, οι καθιζήσεις του εδάφους και οι ζημιές που έχουν καταγραφεί σε 20 πολυκατοικίες της Κυψέλης δημιουργούν νέα δεδομένα για την εξέλιξη του χρονοδιαγράμματος.
Η επανεκκίνηση του μηχανήματος συνδέεται πλέον με μια σειρά τεχνικών προϋποθέσεων που δεν έχουν ακόμη εκπληρωθεί. Απαιτείται η ολοκλήρωση των ανεξάρτητων αξιολογήσεων, η επικαιροποίηση των γεωτεχνικών δεδομένων, η επιλογή πρόσθετων μέτρων προστασίας και η εφαρμογή τους στα κτίρια που βρίσκονται πάνω από την ασπίδα του μετροπόντικα. Την ίδια ώρα, ένα δεύτερο χρονοδιάγραμμα αφορά τις αποκαταστάσεις των ζημιών στις πολυκατοικίες. Ο πρόεδρος του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας, Γιώργος Στασινός τόνισε ότι με το πέρας των εργασιών τα κτίρια θα είναι πιο ασφαλή από ό,τι ήταν πριν την διέλευση του μετροπόντικα, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι οι εργασίες που έχουν ήδη προσδιοριστεί μπορούν να ξεκινήσουν άμεσα, χωρίς να απαιτείται αναμονή των τελικών πορισμάτων.
Το πλέον κρίσιμο ερώτημα αφορά την επίπτωση που θα έχει η πολύμηνη ακινητοποίηση του μετροπόντικα στο συνολικό χρονοδιάγραμμα της Γραμμής 4. Ο Χρίστος Δήμας, εξήγησε ότι η συνέχιση της διάνοιξης προϋποθέτει την ολοκλήρωση των πορισμάτων των ανεξάρτητων πραγματογνωμοσυνών και την επιβεβαίωση ότι τα πρόσθετα μέτρα προστασίας είναι επαρκή. Ο υπουργός υπογράμμισε ότι η ασφάλεια των κατοίκων και των περιουσιών τους προηγείται οποιασδήποτε πίεσης για την τήρηση του κατασκευαστικού προγράμματος. Για τον ίδιο λόγο δεν προσδιόρισε ούτε πότε θα ολοκληρωθούν οι πραγματογνωμοσύνες, επισημαίνοντας ότι δεν μπορεί να ασκηθεί πίεση στους επιστήμονες ώστε να επισπεύσουν μια διαδικασία που απαιτεί πλήρη τεχνική τεκμηρίωση.
Οι λύσεις για την επανεκκίνηση
Το τεχνικό σχέδιο για την απεμπλοκή του έργου επικεντρώνεται στην αντιμετώπιση των μετακινήσεων του εδάφους και στην προστασία των κτιρίων που βρίσκονται κατά μήκος της χάραξης. Μεταξύ των μεθόδων που εξετάζονται είναι οι αντισταθμιστικές ενέσεις, γνωστές διεθνώς ως compensation grouting, μέσω των οποίων εγχέεται ελεγχόμενα ειδικό υλικό στο υπέδαφος, ώστε να περιορίζονται ή να αντισταθμίζονται οι καθιζήσεις που μπορεί να προκαλέσει η διάνοιξη. Η συγκεκριμένη τεχνική έχει αξιοποιηθεί σε ιδιαίτερα απαιτητικά υπόγεια έργα, όπου η προστασία υφιστάμενων κατασκευών αποτελεί βασική προτεραιότητα. Στην περίπτωση της Κυψέλης εξετάζεται σε συνδυασμό με πρόσθετες γεωτεχνικές παρεμβάσεις και προσαρμογές στις παραμέτρους λειτουργίας του μετροπόντικα, κυρίως ως προς τη διαχείριση των πιέσεων και τη συμπεριφορά του εδάφους κατά την εκσκαφή.
Καθοριστικό ρόλο στην αξιολόγηση των λύσεων αναμένεται να έχει ο Βρετανός καθηγητής Lord Robert Mair, διεθνώς αναγνωρισμένος για την εμπειρία του στη διάνοιξη σηράγγων σε μαλακά εδάφη και στις επιπτώσεις των εδαφικών μετακινήσεων στα κτίρια. Κατά την ενημέρωση έγινε ιδιαίτερη αναφορά στην εμπειρία του από έργα προστασίας ιστορικών κατασκευών στο Λονδίνο, μεταξύ των οποίων και το Big Ben. Ο καθηγητής αναμένεται στην Αθήνα την επόμενη εβδομάδα, ενώ ήδη λαμβάνει από την Ελληνικό Μετρό το τεχνικό υλικό, τις μετρήσεις και τα δεδομένα του έργου. Η αξιολόγησή του θα αφορά τόσο τα αίτια των προβλημάτων όσο και την επάρκεια των προτεινόμενων μέτρων και τις προϋποθέσεις ασφαλούς επανεκκίνησης.
Η συνδρομή του θα συμπληρώσει την αξιολόγηση του καθηγητή Βασίλη Μαρίνου, ο οποίος εξετάζει ήδη τη μεθοδολογία συνέχισης της διάνοιξης. Παράλληλα, όπως επισημάνθηκε, ο μετροπόντικας της Γραμμής 4 διαθέτει σύγχρονα τεχνολογικά συστήματα και δυνατότητες πραγματοποίησης ενέσεων στο έδαφος, οι οποίες μπορούν να αξιοποιηθούν στο πλαίσιο των πρόσθετων παρεμβάσεων. Προς το παρόν, πάντως, δεν έχει οριστικοποιηθεί η τελική τεχνική λύση. Η επανεκκίνηση θα αποφασιστεί μόνο όταν ολοκληρωθούν οι ανεξάρτητοι έλεγχοι και επιβεβαιωθεί ότι τα μέτρα που θα εφαρμοστούν μπορούν να περιορίσουν αποτελεσματικά τον κίνδυνο νέων καθιζήσεων.
Τέσσερις διακοπές από τον Μάρτιο έως τον Μάιο – Τι συνέβη στην Κυψέλη
Η ακινητοποίηση της 8ης Μαΐου δεν ήταν το πρώτο πρόβλημα που παρουσιάστηκε κατά τη διάνοιξη. Όπως εξήγησε ο Κωνσταντίνος Μιτζάλης, διευθύνων σύμβουλος της ΑΒΑΞ, ο μετροπόντικας είχε σταματήσει τέσσερις φορές από τέλος Μαρτίου έως τον Μάιο, καθώς οι μετρήσεις κατέγραφαν καθιζήσεις μεγαλύτερες από εκείνες που προβλέπονταν στα εγκεκριμένα πρωτόκολλα παρακολούθησης. Κάθε φορά ενεργοποιούνταν η προβλεπόμενη διαδικασία ελέγχου, με τους αρμόδιους μελετητές να επανεξετάζουν τα δεδομένα και να αξιολογούν εάν μπορούσαν να συνεχιστούν οι εργασίες. Ωστόσο, οι επανειλημμένες αποκλίσεις οδήγησαν τελικά στην παρατεταμένη αναστολή της διάνοιξης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η παραδοχή του Κωνσταντίνου Μιτζάλη ότι σε ορισμένα κτίρια εμφανίστηκαν βλάβες ακόμη και όταν οι μετρήσεις βρίσκονταν κάτω από τα όρια συναγερμού και, σε κάποιες περιπτώσεις, κάτω από τα όρια προειδοποίησης. Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει ότι η συμπεριφορά μιας κατασκευής δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το μέγεθος της καθίζησης, αλλά και από την ηλικία, τη θεμελίωση, τον τρόπο κατασκευής και την κατάσταση διατήρησής της. Στην Κυψέλη υπάρχουν πολυκατοικίες διαφορετικών περιόδων, ακόμη και από τις δεκαετίες του 1920, του 1940 και του 1950. Για τον λόγο αυτό, σύμφωνα με τις τεχνικές εξηγήσεις, είχαν υιοθετηθεί αυστηρά και διαφοροποιημένα όρια παρακολούθησης, ανάλογα με την τρωτότητα κάθε κτιρίου. Παράλληλα, η περιοχή χαρακτηρίζεται από γεωλογικές και γεωτεχνικές διαφοροποιήσεις, οι οποίες ήταν γνωστές από το στάδιο του σχεδιασμού, χωρίς ωστόσο να είναι δυνατόν να προβλεφθεί με απόλυτη ακρίβεια κάθε τοπική μεταβολή του υπεδάφους. Ο Κωνσταντίνος Μιτζάλης απέρριψε το ενδεχόμενο να θεωρηθεί η εμφάνιση των προβλημάτων αυτομάτως απόδειξη αστοχίας των αρχικών μελετών ή πλημμελούς επίβλεψης. Υποστήριξε ότι σε τόσο σύνθετα έργα οι παράμετροι κατασκευής επανεξετάζονται διαρκώς με βάση τα πραγματικά γεωτεχνικά δεδομένα.
Συγκεκριμένα δήλωσε: «Η κατασκευάστρια κοινοπραξία AVAX-GHELLA-ALSTOM έχει ήδη ξεκινήσει την αποκατάσταση φθορών σε κτίρια στην περιοχή της Κυψέλης, επί της ζώνης επιρροής της διάνοιξης της σήραγγας της Γραμμής 4. Ως ανάδοχος του έργου, έχουμε εξασφαλίσει ικανό αριθμό ιδιωτικών συνεργείων, ώστε να ενταθούν άμεσα οι εργασίες αποκατάστασης σε συνεργασία με τους κατοίκους. Προς αυτό, αναμένουμε τις τελικές εκθέσεις του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας και σε συμφωνία με την Ελληνικό Μετρό και όλα τα εμπλεκόμενα μέρη, να προχωρήσουμε γρήγορα και με αξιοπιστία στην αποκατάσταση των κτιρίων στα οποία απαιτείται κάτι τέτοιο. Το προβλέπουν οι συμβατικές μας υποχρεώσεις, το επιβάλλει το αίσθημα ευθύνης που διέπει την παρουσία μας, δεκαετίες τώρα, στα δημόσια έργα που διαμόρφωσαν τη χώρα».
Οι μελέτες του Δεκεμβρίου και οι αποκαταστάσεις στα 20 κτίρια
Παράλληλα με την τεχνική διερεύνηση για τον μετροπόντικα, βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία αποκατάστασης των ζημιών στα κτίρια της Κυψέλης. Η Ελληνικό Μετρό έχει ζητήσει ανεξάρτητες πραγματογνωμοσύνες από το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας, με τον διευθύνοντα σύμβουλο της εταιρείας, Χρήστο Φαφούτη, να αναφέρει ότι έχουν ήδη παραληφθεί ενδιάμεσες εκθέσεις για 14 κτίρια, ενώ η διαδικασία καλύπτει πλέον 20 πολυκατοικίες με καταγεγραμμένες βλάβες.
Ο πρόεδρος του ΤΕΕ, Γιώργος Στασινός, αναφέρθηκε στον Δεκέμβριο ως χρονικό ορίζοντα για τις σχετικές μελέτες, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι οι αποκαταστάσεις πρέπει να περιμένουν μέχρι τότε. Αντίθετα, ξεκαθάρισε ότι οι εργασίες που έχουν ήδη προσδιοριστεί μπορούν να ξεκινήσουν αμέσως, εφόσον εξασφαλιστεί η απαραίτητη πρόσβαση στα ακίνητα και η συναίνεση των ιδιοκτητών. «Αύριο μπορούμε να ξεκινήσουμε», ανέφερε χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι οι ενδιάμεσες εκθέσεις αποτελούν επαρκή βάση για την εκτέλεση των παρεμβάσεων. Εφόσον οι τελικές μελέτες προβλέψουν πρόσθετες εργασίες, αυτές θα προστεθούν στη συνέχεια, χωρίς να ακυρώνονται όσα έχουν ήδη προσδιοριστεί.
Σύμφωνα με τον Γιώργο Στασινό, περίπου έξι έως επτά από τα 14 κτίρια που έχουν εξεταστεί παρουσιάζουν σοβαρότερες βλάβες, οι οποίες απαιτούν παρεμβάσεις και στον φέροντα οργανισμό. Στις υπόλοιπες περιπτώσεις οι ζημιές εντοπίζονται κυρίως σε μη φέροντα στοιχεία, όπως τοιχοποιίες και επιχρίσματα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν χρειάζονται αποκατάσταση. Ο ίδιος υπογράμμισε ότι οι πολυκατοικίες πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ενιαίες κατασκευές. Δεν αρκεί, δηλαδή, η επισκευή ενός διαμερίσματος ή ενός ορόφου όταν οι βλάβες επηρεάζουν τη συνολική στατική λειτουργία του κτιρίου. Στόχος είναι, μετά την ολοκλήρωση των παρεμβάσεων, οι κατασκευές να βρίσκονται σε καλύτερη κατάσταση από πλευράς ασφάλειας σε σχέση με εκείνη που είχαν πριν από τη διέλευση του μετροπόντικα, χωρίς αυτό να συνεπάγεται γενικευμένη ανακαίνιση.
Κρίσιμη παράμετρος για τον προγραμματισμό των εργασιών αποτελεί η θέση κάθε κτιρίου σε σχέση με τον ακινητοποιημένο μετροπόντικα. Όπως διευκρινίστηκε, οι πληγείσες πολυκατοικίες χωρίζονται ουσιαστικά σε δύο κατηγορίες, για τις οποίες προβλέπεται διαφορετική ακολουθία παρεμβάσεων. Η πρώτη περιλαμβάνει τα ακίνητα που βρίσκονται πίσω από το μηχάνημα, σε τμήματα όπου έχει ήδη ολοκληρωθεί η διάνοιξη και έχουν πραγματοποιηθεί οι προβλεπόμενες εργασίες πλήρωσης γύρω από τη σήραγγα. Σύμφωνα με τις τεχνικές εξηγήσεις, στις περιοχές αυτές οι καθιζήσεις έχουν σταματήσει και οι αποκαταστάσεις μπορούν να προχωρήσουν ανεξάρτητα από την επανεκκίνηση.
Η δεύτερη κατηγορία αφορά περίπου τέσσερα έως έξι κτίρια που βρίσκονται ακριβώς πάνω από την ασπίδα του μετροπόντικα. Εκεί δεν θα ήταν σκόπιμο να πραγματοποιηθούν αμέσως οι οριστικές επισκευές, καθώς η συνέχιση της διάνοιξης θα μπορούσε να επηρεάσει εκ νέου τη συμπεριφορά των κατασκευών. Για τον λόγο αυτό, θα προηγηθούν τα αναγκαία μέτρα προστασίας και ενίσχυσης, ώστε να διαμορφωθούν ασφαλείς συνθήκες για τη διέλευση του μηχανήματος. Αφού ο μετροπόντικας απομακρυνθεί από τη συγκεκριμένη ζώνη, θα ακολουθήσει νέα αξιολόγηση της κατάστασης των κτιρίων και οι οριστικές εργασίες αποκατάστασης. Η διάκριση αυτή σημαίνει ότι δεν απαιτείται να ολοκληρωθούν όλες οι επισκευές στην Κυψέλη πριν συνεχιστεί η διάνοιξη. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι, όμως, να έχουν εφαρμοστεί τα μέτρα που θα κριθούν αναγκαία για την προστασία των κτιρίων που βρίσκονται στην άμεση ζώνη επιρροής του μηχανήματος.
Ποιος αναλαμβάνει το κόστος και πότε θα χρειαστεί προσωρινή μεταστέγαση
Το κόστος των εργασιών αποκατάστασης θα καλυφθεί από την ανάδοχο κοινοπραξία, χωρίς οικονομική επιβάρυνση των ιδιοκτητών. Βασική προϋπόθεση ωστόσο για να προχωρήσουν οι επισκευές αποτελεί η συνεργασία με τους ιδιοκτήτες και τους ενοίκους. Ο Γιώργος Στασινός διευκρίνισε μάλιστα ότι δεν τίθεται ζήτημα γενικευμένης εκκένωσης των κτιρίων για λόγους επικινδυνότητας. Ωστόσο, σε ορισμένα διαμερίσματα ενδέχεται να χρειαστεί προσωρινή απομάκρυνση των ενοίκων, ανάλογα με το είδος και τη διάρκεια των παρεμβάσεων.
