Η πολιτική σκηνή της Ουγγαρίας προσφέρει συχνά μαθήματα ιστορικής ειρωνείας και ριζικών κοινωνικών μετασχηματισμών.
Όμως το αποτέλεσμα των πρόσφατων εκλογών του 2026 ξεπερνά κάθε προηγούμενο, σηματοδοτώντας το οριστικό τέλος μιας ολόκληρης ιδεολογικής παράδοσης στη χώρα.
O εκλογικός χάρτης της Ουγγαρίας βάφτηκε με διάφορες αποχρώσεις του μπλε και του μαύρου, αφήνοντας το κόκκινο χρώμα της Aριστεράς να σβήσει ολοκληρωτικά από το κοινοβουλευτικό κάδρο.
Το εκλογικό αποτέλεσμα, η νίκη του Πέτερ Μάγιαρ και του κεντροδεξιού κόμματος Tisza, έχει δύο σημαντικές παραμέτρους. Η πρώτη είναι η ήττα του εκλεκτού του Πούτιν και του Τραμπ, αλλά και του φίλου του Ερντογάν, του Βίκτορ Όρμπαν, από μια νέα δύναμη. Η δεύτερη, και ίσως πιο δομική για το μέλλον της χώρας, έχει να κάνει με την πλήρη απουσία αριστερού κόμματος από τη νέα βουλή.
Ειδικότερα, το κεντροδεξιό κόμμα Tisza αναδείχθηκε ο μεγάλος νικητής με ποσοστό 53,07%, ενώ το δεξιό Fidesz του Όρμπαν περιορίστηκε στο 38,43%. Αν προσθέσει κανείς το 5,83% του ακροδεξιού Mi Hazank, το σύνολο της ευρωπαϊκής κεντροδεξιάς, της ρωσόφιλης δεξιάς και της εθνικιστικής δεξιάς αγγίζει το συγκλονιστικό 97,33%.
Στον αντίποδα, η παρουσία των λεγόμενων αριστερών – προοδευτικών δυνάμεων ήταν κάτι παραπάνω από αναιμική. Το μοναδικό κεντροαριστερό κόμμα που συμμετείχε συγκέντρωσε μόλις 1,16%, ενώ το ιστορικό Ουγγρικό Εργατικό Κόμμα περιορίστηκε σε ένα στατιστικά μηδαμινό ποσοστό κάτω της μονάδας.
Εβδομήντα χρόνια μετά την επανάσταση του 1956 και τριανταπέντε μετά την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού, η Αριστερά στην Ουγγαρία είναι πλέον ανύπαρκτη.
Τραυματικές εμπειρίες επί σειρά ετών
Για να κατανοήσει κανείς πώς φτάσαμε σε αυτή την απόλυτη απόρριψη, πρέπει να ανατρέξει στις τραυματικές εμπειρίες που σφυρηλάτησαν την ουγγρική εθνική ταυτότητα τον τελευταίο αιώνα. Η αρχή του τέλους για την Αριστερά στην Ουγγαρία δεν γράφτηκε στις κάλπες του 2026, αλλά στους δρόμους της Βουδαπέστης το 1953 και το 1956.
Μετά τον θάνατο του Στάλιν το 1953, η ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον Ίμρε Νάγκι έφερε μια σύντομη ελπίδα για έναν σοσιαλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο. Ωστόσο, η βίαιη ανατροπή του από τους σκληροπυρηνικούς σταλινικούς και η μετέπειτα αιματηρή καταστολή της Ουγγρικής Επανάστασης του 1956 από τα σοβιετικά τανκς, δημιούργησαν ένα βαθύ συλλογικό τραύμα.
O Ίμρε Νάγκι, πρωθυπουργός της Ουγγαρίας 1953-1955 © Wikimedia
Ο απαγχονισμός του Νάγκι το 1958 από σοβιετόφιλους, κατόπιν εντολής του Νικίτα Χρουστσόφ -για να παραδειγματιστούν και άλλοι ηγέτες εντός της σφαίρας επιρροής της ΕΣΣΔ- σφράγισε τη μοίρα της Αριστεράς στη συνείδηση των Ούγγρων ως μια ξενόφερτη επιβολή που συνοδεύεται από προδοσία και θάνατο.
«Σοσιαλισμός του Γκούλας»
Κατά τη διάρκεια των δεκαετιών που ακολούθησαν, ο λεγόμενος «σοσιαλισμός του Γκούλας» του Γιάνος Κάνταρ προσπάθησε να προσφέρει μια σχετική οικονομική ευμάρεια με αντάλλαγμα την πολιτική υποταγή.
Ο όρος «Σοσιαλισμός του Γκούλας» αναφέρεται στο ιδιαίτερο μοντέλο διακυβέρνησης της Ουγγαρίας από τη δεκαετία του 1960 μέχρι το 1989, υπό την ηγεσία του κομμουνιστή πρωθυπουργού Γιάνος Κάνταρ. Μετά την αιματηρή καταστολή της Επανάστασης του 1956, ο Κάνταρ κατάλαβε ότι για να διατηρήσει τον έλεγχο χωρίς να χρειάζεται διαρκώς τα σοβιετικά τανκς, έπρεπε να κάνει μια άτυπη συμφωνία με τον λαό: «Όποιος δεν είναι εναντίον μας, είναι μαζί μας».
Αυτή η προσέγγιση είχε ορισμένα μοναδικά χαρακτηριστικά για χώρα του Ανατολικού Μπλοκ:
Όπως το παραδοσιακό ουγγρικό φαγητό γκούλας είναι ένας συνδυασμός από πολλά και διαφορετικά υλικά, έτσι και ο ουγγρικός κομμουνισμός έγινε ένα «μείγμα» ιδεολογιών. Δεν ήταν πλέον ένας σκληρός, μονολιθικός σταλινισμός, αλλά περιείχε στοιχεία ελεύθερης αγοράς, περιορισμένης ατομικής ιδιοκτησίας και μεγαλύτερης προσωπικής ελευθερίας.
Η Ουγγαρία εκείνη την περίοδο ονομάστηκε το «πιο χαρούμενο παράπηγμα στο σοσιαλιστικό στρατόπεδο». Ενώ οι γείτονές τους (π.χ. στην Ανατολική Γερμανία ή τη Ρουμανία) ζούσαν μέσα σε αυστηρή στέρηση και αστυνομοκρατία, οι Ούγγροι μπορούσαν να βρουν καταναλωτικά αγαθά, να ταξιδέψουν λίγο πιο εύκολα στη Δύση και να απολαμβάνουν μια σχετική ηρεμία, αρκεί να μην αμφισβητούσαν ανοιχτά το καθεστώς.
Από το 1956 έως το 1958 και από το 1961 έως το 1965 ο Γιάνος Κάνταρ κατείχε επίσης το αξίωμα του Ούγγρου πρωθυπουργού © Wikimedia
«Σοσιαλισμός του ψυγείου»
Συχνά ονομαζόταν και «σοσιαλισμός του ψυγείου», γιατί το κράτος έριξε όλο το βάρος του στο να έχουν οι πολίτες οικιακές συσκευές, φαγητό και μια στοιχειώδη άνεση, ώστε να «ξεχάσουν» τις δημοκρατικές τους διεκδικήσεις.
Αυτός ο ελιγμός του Κάνταρ κατάφερε να κρατήσει το καθεστώς όρθιο για τρεις δεκαετίες, αλλά ταυτόχρονα δημιούργησε μια κοινωνία που έμαθε να εκτιμά την ιδιωτική κατανάλωση και την οικονομική ασφάλεια πάνω από την αριστερή ιδεολογία.
Όταν το σύστημα κατέρρευσε το 1989, η Αριστερά στην Ουγγαρία είχε ήδη χάσει την ψυχή της, καθώς είχε μετατραπεί σε έναν μηχανισμό παροχής υπηρεσιών και «γκούλας». Αυτό εξηγεί εν μέρει γιατί σήμερα, το 2026, οι Ούγγροι δεν νιώθουν καμία νοσταλγία για τις αριστερές ιδέες: τις έχουν ταυτίσει με μια περίοδο που η «ευημερία» τους ήταν το αντάλλαγμα για την ελευθερία τους.
Η συνολική ήττα και η ουσιαστική εξαφάνιση της Αριστεράς ήταν μια διαδικασία «αργού θανάτου» που έγινε πιο εμφανής μετά το 2010. Ωστόσο, οι εκλογές του 2026 αποτελούν όντως το ιστορικό ορόσημο όπου η Αριστερά έπαψε να υφίσταται ακόμη και ως υπολογίσιμος συμπληρωματικός πόλος.
Η Αριστερά στις εκλογές του 2022
Στις προηγούμενες εκλογές, η Αριστερά δεν ήταν εξαφανισμένη, αλλά κρυμμένη μέσα σε έναν μεγάλο συνασπισμό. Τότε, έξι κόμματα της αντιπολίτευσης (από την κεντροαριστερά και την αριστερά μέχρι το δεξιό Jobbik) είχαν ενωθεί υπό τον Πέτερ Μάρκι-Ζάι για να αντιμετωπίσουν τον Όρμπαν.
Τα αριστερά και κεντροαριστερά κόμματα (όπως το MSZP των Σοσιαλιστών και η Δημοκρατική Συμμαχία – DK) κατάφεραν τότε να εκλέξουν βουλευτές και να έχουν μια παρουσία περίπου 30-40 εδρών μέσα στο μπλοκ της αντιπολίτευσης.
Παρά τη βαριά ήττα του συνασπισμού το 2022, η Αριστερά είχε ακόμα θύλακες δύναμης, κυρίως στη Βουδαπέστη.
Τι άλλαξε το 2026
Η φετινή χρονιά είναι διαφορετική γιατί η παραδοσιακή Αριστερά έχασε οριστικά τον ρόλο του βασικού αντιπάλου του Όρμπαν. Η δυναμική του Πέτερ Μαγιάρ και του κόμματος Tisza άλλαξε τα πάντα:
Εσωτερική απορρόφηση: Οι ψηφοφόροι που παλαιότερα ψήφιζαν Αριστερά μόνο και μόνο για να φύγει ο Όρμπαν, φέτος μετακινήθηκαν μαζικά προς το Tisza, βλέποντας σε αυτό μια πιο νικηφόρα και πατριωτική εναλλακτική.
Ηθική κατάρρευση: Τα παλιά αριστερά κόμματα (ειδικά οι Σοσιαλιστές) ταυτίστηκαν στη συνείδηση του κόσμου με το αποτυχημένο παρελθόν και την ανικανότητα να νικήσουν το Fidesz επί 16 χρόνια.
Το τελειωτικό χτύπημα: Ενώ το 2022 η Αριστερά επιβίωσε μέσω συνεργασιών, το 2026 η πόλωση έγινε ανάμεσα σε δύο δεξιά/κεντροδεξιά μοντέλα (Tisza και Fidesz). Αυτό οδήγησε στο να μείνουν τα αριστερά κόμματα κάτω από το όριο του 5%, μένοντας για πρώτη φορά στην ιστορία εκτός κοινοβουλίου.
Εν ολίγοις, αν το 2022 η Αριστερά ήταν τραυματισμένη και σε υποχώρηση, το 2026 είναι η χρονιά που το εκλογικό σώμα της έδωσε το πιστοποιητικό θανάτου, επιλέγοντας να λύσει τις διαφορές του μέσα σε ένα αμιγώς δεξιό και κεντροδεξιό πολιτικό φάσμα.
Η κατάρρευση του 1989
Το 1989 ήταν το έτος της «Μεγάλης Ανατροπής» για την Ουγγαρία, και μάλιστα η χώρα αυτή έπαιξε τον ρόλο του «πρώτου ντόμινο» που οδήγησε στην πτώση του Τείχους του Βερολίνου.
Τα γεγονότα εκείνης της χρονιάς που σφράγισαν την τύχη της Αριστεράς:
1. Το άνοιγμα του «Σιδηρού Παραπετάσματος»
Τον Μάιο του 1989, η Ουγγαρία άρχισε να ξηλώνει το ηλεκτροφόρο συρματόπλεγμα στα σύνορα με την Αυστρία. Ήταν η πρώτη φορά που μια κομμουνιστική χώρα άνοιγε τρύπα στο τείχος που χώριζε την Ευρώπη. Αυτό επέτρεψε σε χιλιάδες Ανατολικογερμανούς να διαφύγουν στη Δύση μέσω Ουγγαρίας, προκαλώντας μια κρίση που οδήγησε στην πτώση του Τείχους του Βερολίνου λίγους μήνες μετά.
2. Η αποκατάσταση του Ίμρε Νάγκι
Μια από τις πιο φορτισμένες στιγμές ήταν η επίσημη επαναταφή του Ίμρε Νάγκι τον Ιούνιο του 1989. Ο άνθρωπος που εκτελέστηκε ως προδότης το 1958, κηδεύτηκε ως εθνικός ήρωας μπροστά σε 250.000 ανθρώπους στη Βουδαπέστη. Εκείνη τη μέρα, ο νεαρός τότε Βίκτορ Όρμπαν έβγαλε έναν ιστορικό λόγο ζητώντας την αποχώρηση των σοβιετικών στρατευμάτων. Ήταν η συμβολική στιγμή που η Αριστερά έχασε το ηθικό δικαίωμα να κυβερνά.
3. Η αυτοδιάλυση του Κομμουνιστικού Κόμματος
Τον Οκτώβριο του 1989, το κυβερνών Ουγγρικό Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα (MSZMP) έκανε κάτι πρωτοφανές: αυτοδιαλύθηκε. Τα μέλη του προσπάθησαν να επανιδρυθούν ως ένα «δυτικού τύπου» σοσιαλδημοκρατικό κόμμα (MSZP), ελπίζοντας ότι θα επιβιώσουν στις εκλογές.
4. Η ανακήρυξη της Τρίτης Ουγγρικής Δημοκρατίας
Στις 23 Οκτωβρίου 1989 –επέτειο της επανάστασης του 1956– η Ουγγαρία έπαψε επίσημα να ονομάζεται «Λαϊκή Δημοκρατία» και ανακηρύχθηκε «Δημοκρατία της Ουγγαρίας». Το σύνταγμα άλλαξε για να επιτρέψει τον πολυκομματισμό και την ελεύθερη οικονομία.
Η κατάρρευση του 1989 στην Ουγγαρία δεν ήταν ένα βίαιο γεγονός όπως στη Ρουμανία, αλλά μια «βελούδινη» μετάβαση. Αυτό όμως άφησε μια εκκρεμότητα: πολλοί Ούγγροι ένιωσαν ότι οι παλιοί κομμουνιστές απλώς «άλλαξαν κοστούμια» και έγιναν καπιταλιστές και επιχειρηματίες.
Αυτή η καχυποψία σιγόβραζε για δεκαετίες. Όταν η κεντροαριστερά απέτυχε οικτρά στη διακυβέρνηση μεταξύ 2002-2010, ο κόσμος δεν την είδε απλώς ως μια κακή κυβέρνηση, αλλά ως την επιστροφή των «φαντασμάτων του 1989».
Η οριστική εξαφάνιση της Αριστεράς το 2026 είναι ουσιαστικά η ολοκλήρωση μιας διαδικασίας που ξεκίνησε εκείνο το καλοκαίρι του 1989: την πλήρη αποκάθαρση του πολιτικού συστήματος από οτιδήποτε συνδέεται με τη σοβιετική κληρονομιά.
Η κατάρρευση του 1989 αποκάλυψε μια κοινωνία που δεν επιθυμούσε απλώς τον εκδημοκρατισμό, αλλά την πλήρη αποσύνδεση από οτιδήποτε θύμιζε το κομμουνιστικό παρελθόν. Οι Ούγγροι δεν είδαν την αριστερά ως μια εναλλακτική κοινωνική πρόταση, αλλά ως το κατάλοιπο μιας κατοχικής δύναμης.
Ακόμη και όταν οι «μεταλλαγμένοι» σοσιαλιστές κυβέρνησαν τη χώρα τη δεκαετία του 1990 και του 2000, η διαφθορά και η οικονομική κακοδιαχείριση, που κορυφώθηκαν με το διαβόητο οργισμένο διάγγελμα του Φέρεντς Γκιουρτσάνι το 2006 – όπου παραδέχτηκε ότι έλεγαν ψέματα στον λαό – έδωσαν τη χαριστική βολή.
Η δεξιά υπό τον Όρμπαν
Στα χρόνια που ακολούθησαν, η δεξιά υπό τον Όρμπαν κατάφερε να ταυτίσει την Αριστερά με την εθνική μειοδοσία και την υποταγή στα ξένα κέντρα αποφάσεων, είτε αυτά ήταν η Μόσχα παλαιότερα είτε οι Βρυξέλλες αργότερα.
Η ανάδυση του κόμματος Tisza στις πρόσφατες εκλογές έδειξε ότι οι πολίτες επιθυμούν μεν μια αλλαγή από τον αυταρχισμό και τη ρωσοφιλία της κυβέρνησης Όρμπαν, αλλά αναζητούν αυτή την αλλαγή εντός του συντηρητικού και κεντροδεξιού χώρου.
Η Αριστερά δεν θεωρήθηκε καν επιλογή. Η κοινωνία της Ουγγαρίας φαίνεται να έχει αναπτύξει μια μορφή πολιτικής ανοσίας απέναντι σε οτιδήποτε φέρει «προοδευτικό» ή σοσιαλιστικό πρόσημο, ταυτίζοντας αυτές τις έννοιες με την αποτυχία του παρελθόντος.
Η άλλη άποψη…
Για ορισμένους αναλυτές – ενδεχομένως αμετανόητους ρομαντικούς – η απουσία της Αριστεράς από το νέο Κοινοβούλιο δεν σημαίνει ότι εξαφανίστηκε.
Σύμφωνα με αυτούς η συντριπτική πλειοψηφία των αριστερών αλλά και των ευρύτερων προοδευτικών και φιλελεύθερων πολιτών αλλά και κομμάτων (πλην της ηγέτιδας του πάλαι ποτέ κραταιού DK που δεν είχε συνειδητοποιήσει ότι την έχει ξεπεράσει η ιστορία) συντάχθηκε με τον Πέτερ Μάγιαρ υπό το βασικό κοινό πρόταγμα της αποπομπής του Όρμπαν.
Ένα πατριωτικό μέτωπο για την ανατροπή του εντολοδόχου της Μόσχας από το τιμόνι της χώρας, ενδεχομένως -ή και αναπόφευκτα- περιέχει κόσμο από όλο το πολιτικό φάσμα, και τις ιδεολογικές αφετηρίες.
Ότι δηλαδή μπορεί να υπάρξει μια δεξιά, συντηρητική πολιτική που δεν είναι «αλλήθωρη» προς την Μόσχα και ότι μπορεί να υπάρξει μια πολιτική που εναντιώνεται στον Τραμπ. Αυτό κατάφερε ο Μάγιαρ, ή ήταν τόσο τυχερός ώστε να «κουμπώσει» τέλεια η ρητορική του με την τρέχουσα συγκυρία και το σκεπτικό ότι ο Όρμπαν ήταν έτοιμος να πέσει λόγω φθοράς, διαφθοράς αλλά και καταπίεσης.
Συνακόλουθα, είναι πολύ ενδιαφέρον να δούμε αν και πώς η πολιτική του Μάγιαρ θα μπορέσει να κρατήσει τις ισορροπίες ώστε να μην απογοητεύσει το ευρύ φάσμα ψηφοφόρων που τον στήριξε, δίνοντάς του συντριπτικό ποσοστό νίκης.
Και αν κάτι τέτοιο για τα ελληνικά δεδομένα θα φαινόταν αδύνατο, σε λαούς όπως οι Ούγγροι, που το αίσθημα του κοινού συμφέροντος έχει προτεραιότητα έναντι των επιμέρους πολιτικών πεποιθήσεων, δεν είναι κάτι ακατόρθωτο. Ο χρόνος του Μάγιαρ θα δείξει…
2026: ‘Eτος μηδέν για το πολιτικό σκηνικό της χώρας
Η κυριαρχία της Κεντροδεξιάς και της Δεξιάς με ποσοστά που θυμίζουν άλλες εποχές, αλλά με δημοκρατική νομιμοποίηση, αναδεικνύει μια Ουγγαρία που έχει αποφασίσει οριστικά για την ταυτότητά της.
Η απουσία της Αριστεράς από το κοινοβούλιο δεν είναι απλώς μια εκλογική ήττα, αλλά η κατάληξη μιας μακράς πορείας αποβολής ενός ιδεολογικού σώματος, που ο λαός έκρινε ως ξένο προς τις αξίες και την ιστορία του.
Για τον μέσο Ούγγρο ψηφοφόρο, η προστασία της εθνικής κυριαρχίας και η προσκόλληση στις παραδοσιακές αξίες αποτελούν τον μοναδικό δρόμο, αφήνοντας τις θεωρίες περί κοινωνικής ισότητας και διεθνισμού στα βιβλία της Ιστορίας, δίπλα στις αναμνήσεις των γεγονότων του 1956 που καθόρισαν την ψυχή αυτού του έθνους.
