Σε μία από τις πλέον φιλόδοξες πρωτοβουλίες των τελευταίων δεκαετιών για τον αμερικανικό ναυτιλιακό κλάδο, η κυβέρνηση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, κατέθεσε στο Κογκρέσο νομοθετικό πακέτο που αποσκοπεί στην αναζωογόνηση της ναυπηγικής βιομηχανίας, την ενίσχυση του στόλου υπό αμερικανική σημαία και τη δημιουργία ισχυρότερων μηχανισμών χρηματοδότησης για την κατασκευή πλοίων στις ΗΠΑ.
Η πρόταση, η οποία διαβιβάστηκε στην ηγεσία της Γερουσίας από τον διευθυντή του Γραφείου Διαχείρισης και Προϋπολογισμού του Λευκού Οίκου, Ράσελ Βόουτ, και τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο υπό την ιδιότητά του ως συμβούλου εθνικής ασφάλειας, αποτελεί ουσιαστικά το πρώτο βήμα για τη μετατροπή του Maritime Action Plan που είχε παρουσιάσει ο Λευκός Οίκος τον Φεβρουάριο σε δεσμευτικό νομοθετικό πλαίσιο.
Η αμερικανική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η πολυετής υποχώρηση της εγχώριας ναυπηγικής δραστηριότητας έχει περιορίσει σημαντικά τις δυνατότητες της χώρας να ανταποκριθεί σε κρίσιμες οικονομικές και αμυντικές ανάγκες, καθιστώντας αναγκαία μια εκτεταμένη κρατική παρέμβαση.
Ταμείο έως 20 δισ. δολαρίων για τη ναυτιλιακή βιομηχανία
Κεντρικός πυλώνας του σχεδίου είναι η δημιουργία του Maritime Security Trust Fund, ενός ειδικού ταμείου που θα μπορούσε να φτάσει σε μέγεθος τα 20 δισ. δολάρια και θα χρηματοδοτεί δράσεις που σχετίζονται με τη ναυπηγική βιομηχανία, τις επισκευές πλοίων, τον στόλο υπό αμερικανική σημαία, την εκπαίδευση ναυτικών και τις λιμενικές υποδομές.
Το ταμείο προβλέπεται να ξεκινήσει με αρχική χρηματοδότηση 1 δισ. δολαρίων, ενώ οι πρόσθετοι πόροι θα προέρχονται από δασμούς, τέλη, ειδικές εισφορές καθώς και από έσοδα που θα προκύπτουν από την πώληση κατασχεμένων πλοίων.
Για το οικονομικό έτος 2027, το οποίο ξεκινά τον προσεχή Οκτώβριο, η πρόταση περιλαμβάνει δαπάνη 134 εκατ. δολαρίων για την απόκτηση βοηθητικών πλοίων που θα ενταχθούν στον National Defense Reserve Fleet, τον εφεδρικό στόλο που χρησιμοποιείται για την υποστήριξη στρατιωτικών και εθνικών αναγκών.
Παράλληλα, ο Λευκός Οίκος αναγνωρίζει ότι η εφαρμογή των προτεινόμενων μέτρων θα αυξήσει το ομοσπονδιακό δημοσιονομικό έλλειμμα κατά περίπου 1,41 δισ. δολάρια έως το οικονομικό έτος 2036.
Οι επενδύσεις σε ναυπηγεία και λιμενικές υποδομές
Το προτεινόμενο πακέτο προβλέπει 250 εκατ. δολάρια για την αναβάθμιση ναυπηγικών εγκαταστάσεων και ακόμη 450 εκατ. δολάρια για επενδύσεις σε λιμενικές υποδομές.
Παράλληλα, επεκτείνεται το υφιστάμενο πρόγραμμα Small Shipyard Grants της Αμερικανικής Ναυτιλιακής Διοίκησης (MARAD), ώστε να μπορούν να επωφεληθούν και μεγαλύτερα ναυπηγεία.
Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση της πρότασης, στόχος είναι η αύξηση της παραγωγικής δυναμικότητας των αμερικανικών ναυπηγείων, η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας υψηλής εξειδίκευσης, η προώθηση της τεχνολογικής καινοτομίας και η μείωση της εξάρτησης από ξένες ναυπηγικές μονάδες.
Φορολογικά κίνητρα για ναυπηγεία και ναυτικούς
Το σχέδιο προβλέπει επίσης σειρά φορολογικών κινήτρων για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του κλάδου.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η δημιουργία ειδικών Capital Construction Funds, μέσω των οποίων τα αμερικανικά ναυπηγεία θα μπορούν να πραγματοποιούν φορολογικά αναβαλλόμενες καταθέσεις για τη χρηματοδότηση επενδύσεων και την επέκταση της παραγωγικής τους ικανότητας.
Προβλέπεται ακόμη η δημιουργία λογαριασμών επανεπένδυσης για την εκπαίδευση και κατάρτιση ναυτικών, σε μια προσπάθεια αντιμετώπισης των ελλείψεων σε εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόβλεψη για φορολογική απαλλαγή των εισοδημάτων που αποκτούν Αμερικανοί ναυτικοί κατά την εργασία τους σε διεθνή ύδατα. Η κυβέρνηση εκτιμά ότι το μέτρο θα ενισχύσει την προσέλκυση και διατήρηση προσωπικού στον κλάδο, ενώ το δημοσιονομικό του κόστος υπολογίζεται σε περίπου 1 δισ. δολάρια σε ορίζοντα δεκαετίας.
Η μεγάλη αλλαγή στο πρόγραμμα χρηματοδότησης πλοίων
Ένα από τα πλέον σημαντικά στοιχεία του σχεδίου αφορά την αναμόρφωση του προγράμματος Federal Ship Financing Program (Title XI), το οποίο αποτελεί τον βασικό μηχανισμό κρατικής χρηματοδοτικής υποστήριξης για την κατασκευή πλοίων στις ΗΠΑ.
Μέχρι σήμερα το πρόγραμμα επικεντρώνεται κυρίως σε πλοία που δραστηριοποιούνται στην προστατευόμενη αγορά του Jones Act. Η νέα πρόταση προβλέπει ότι οι χρηματοδοτήσεις θα μπορούν να καλύπτουν και πλοία που κατασκευάζονται για εξαγωγή, ακόμη και εάν αυτά πρόκειται να δραστηριοποιηθούν υπό ξένη σημαία.
Η αμερικανική κυβέρνηση θεωρεί ότι χωρίς ένα τέτοιο εργαλείο τα αμερικανικά ναυπηγεία δύσκολα θα μπορέσουν να αποκτήσουν επαρκή όγκο παραγγελιών ώστε να ανταγωνιστούν αποτελεσματικά τους μεγάλους ασιατικούς κατασκευαστές.
Οι εγγυήσεις δανείων μέσω του Title XI θα μπορούσαν να φθάσουν συνολικά τα 12 δισ. δολάρια, ενώ προβλέπονται και αλλαγές που αποσκοπούν στην επιτάχυνση και απλοποίηση της διαδικασίας έγκρισης χρηματοδοτήσεων.
Η πρόκληση της ασιατικής κυριαρχίας
Η αμερικανική πρωτοβουλία έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η παγκόσμια ναυπηγική βιομηχανία κυριαρχείται σχεδόν ολοκληρωτικά από ασιατικές χώρες. Η Κίνα, η Νότια Κορέα και η Ιαπωνία συγκεντρώνουν τη συντριπτική πλειονότητα των νέων παραγγελιών πλοίων διεθνώς, αξιοποιώντας ισχυρή κρατική στήριξη, εκτεταμένες παραγωγικές δυνατότητες και ανταγωνιστικά χρηματοδοτικά εργαλεία.
Ιδιαίτερα η Κίνα έχει ενισχύσει σημαντικά τη θέση της τα τελευταία χρόνια, εξελισσόμενη στον μεγαλύτερο ναυπηγό παγκοσμίως και αποκτώντας πρωταγωνιστικό ρόλο σε κρίσιμους τομείς της ναυτιλιακής βιομηχανίας, από τα containerships και τα δεξαμενόπλοια έως τα πλοία μεταφοράς LNG.
Στην Ουάσιγκτον, η εξάρτηση από ασιατικές ναυπηγικές δυνατότητες αντιμετωπίζεται πλέον όχι μόνο ως οικονομικό αλλά και ως στρατηγικό ζήτημα εθνικής ασφάλειας. Για τον λόγο αυτό, η κυβέρνηση Τραμπ επιχειρεί να δημιουργήσει ένα πλαίσιο χρηματοδότησης και κινήτρων που θα επιτρέψει στα αμερικανικά ναυπηγεία να αυξήσουν την παραγωγή τους και να διεκδικήσουν μεγαλύτερο μερίδιο στη διεθνή αγορά.
Παράλληλα, η συζήτηση αυτή αναδεικνύει και το όριο της κινεζικής παρουσίας στη δυτική ναυπηγική υποδομή. Παρότι η Κίνα, μέσω ομίλων όπως η COSCO Shipping, αποτελεί κυρίαρχη δύναμη στην παγκόσμια ναυτιλία και ναυπηγική αλυσίδα, η πρόσβασή της σε κρίσιμες υποδομές των ΗΠΑ παραμένει ουσιαστικά ανύπαρκτη, λόγω αυστηρών περιορισμών και ελέγχων για λόγους εθνικής ασφάλειας.
Αντίθετα, η Ουάσιγκτον έχει επιτρέψει την είσοδο επενδυτών από συμμάχους της στην Ασία, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την εξαγορά του Philly Shipyard από τον νοτιοκορεατικό όμιλο Hanwha Group, κίνηση που αποτυπώνει τη διαφοροποιημένη προσέγγιση των ΗΠΑ απέναντι στους μεγάλους ναυπηγικούς παίκτες της περιοχής.
Στόχος η ενίσχυση του στόλου υπό αμερικανική σημαία
Το νομοθετικό πακέτο περιλαμβάνει και μέτρα που αποσκοπούν στην αύξηση της δραστηριότητας πλοίων υπό αμερικανική σημαία στις διεθνείς μεταφορές.
Η πρόταση προβλέπει ότι το ποσοστό των μη στρατιωτικών κυβερνητικών φορτίων που θα μεταφέρονται με αμερικανικά πλοία θα αυξηθεί από το 50% στο 100%.
Παράλληλα, καταργείται ο κανόνας που απαιτεί 3ετή προηγούμενη εγγραφή στο αμερικανικό νηολόγιο προκειμένου ένα πλοίο να αποκτήσει πρόσβαση στα συγκεκριμένα φορτία.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι περιορισμοί αυτοί λειτουργούν πλέον ανασταλτικά για την ανάπτυξη του στόλου, ειδικά σε μια περίοδο κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν μόλις 93 φορτηγά πλοία διεθνών μεταφορών υπό αμερικανική σημαία.
