Νέα ώθηση φαίνεται να αποκτά το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Great Sea Interconnector (GSI), μετά τις πρόσφατες δηλώσεις του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκου Χριστοδουλίδη. Αθήνα και Λευκωσία φαίνεται να κινούνται πλέον συντονισμένα, με την κυπριακή πλευρά να δηλώνει έτοιμη να καταβάλει στον ΑΔΜΗΕ την ετήσια εισφορά των 25 εκατ. ευρώ, υπό την προϋπόθεση ότι η ελληνική πλευρά θα προχωρήσει στην έκδοση NAVTEX για τη δέσμευση της θαλάσσιας περιοχής όπου πρόκειται να πραγματοποιηθούν οι απαραίτητες έρευνες.
Όπως αναφέρουν έγκυρες πληροφορίες στο parapolitika.gr, η απόφαση από την ελληνική πλευρά έχει ήδη ληφθεί. Οι ανακοινώσεις για την έκδοση των σχετικών NAVTEX αναμένεται να εκδοθούν από τον Ναυτικό Σταθμό Ηρακλείου, πιθανότατα μέσα στις επόμενες εβδομάδες.
Όπως αναφέρει το δημοσίευμα στα parapolitika.gr, πρόκειται για ένα από τα πλέον απαιτητικά τεχνικά έργα παγκοσμίως, καθώς το καλώδιο ξεπερνά τα 1.200 χιλιόμετρα. Η πορεία που θα ακολουθήσει είναι μέσω της κυπριακής αιγιαλίτιδας και της οριοθετημένης ΑΟΖ της Κύπρου με την Αίγυπτο. Στη συνέχεια, μέσω των διεθνών υδάτων θα εισέλθει στην ΑΟΖ που οριοθετήθηκε το 2020 μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου, ανατολικά της Κρήτης. Στο σημείο αυτό επικαλύπτεται από τη θαλάσσια περιοχή που περιλαμβάνεται στο παράνομο και ανυπόστατο «τουρκολυβικό μνημόνιο» εξ ονόματος του οποίου αντιδρά η Τουρκία, το οποίο όμως δεν έχει καμία διεθνή νομιμοποίηση. Θεωρείται πιθανό η Τουρκία να επιχειρήσει να παρεμποδίσει τις ερευνητικές εργασίες είτε μέσω ασυρμάτου είτε με φυσική παρουσία στο πεδίο, προκαλώντας ένταση. Ο εκπρόσωπος του ΑΚΡ, Ομέρ Τσελίκ, με τις χθεσινές του δηλώσεις δεν άφησε κανένα περιθώριο παρερμηνειών για τις προθέσεις της γείτονος. «Μέσα σε τόση αναταραχή, αυτό που δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να συμβεί είναι να εμφανιστούν προκλητικές προσεγγίσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο» είπε. Μέσα στο κλίμα αυτό θεωρείται δεδομένη η πρόθεση της Τουρκίας να επιβάλει τους ισχυρισμούς της για κυριαρχικά της δικαιώματα στην περιοχή πόντισης του καλωδίου. Θεωρείται αρκετά πιθανό το ενδεχόμενο να προσπαθήσει να εμποδίσει τις εργασίες, είτε με παρενόχληση διά ασυρμάτου είτε ακόμη στο πεδίο, κάτι το οποίο αναμένεται να προκαλέσει ένταση.
Σχολιάζοντας τη στάση της Τουρκίας και τις δηλώσεις Τσελίκ, ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου Άγγελος Συρίγος θεωρεί ότι δεν υπάρχουν περιθώρια συνεννόησης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Όπως δήλωσε στο parapolitika.gr «είναι ενδιαφέρον ότι η Τουρκία θεωρεί ότι έχει δικαιώματα στην Ανατολική Μεσόγειο τα οποία βασίζονται στο “τουρκολιβυκό μνημόνιο”, το οποίο είναι από την άλλη μεριά εντελώς παράνομο. Αυτό δείχνει και το χάος που χωρίζει τις δύο πλευρές σε πολλά θέματα και την εξαιρετικά μικρή πιθανότητα να βρεθεί οποιαδήποτε λύση μέσω συνεννοήσεως των δύο πλευρών».
Καταλυτικό ρόλο στην εξέλιξη της υπόθεσης αναμένεται να παίξουν η στάση που θα τηρήσει η Γαλλία και η κάλυψη που θα προσφέρει στον γαλλικό κολοσσό Meridian, που έχει αναλάβει την εκτέλεση του έργου. Να υπενθυμίσουμε ότι στη συνάντηση Μητσοτάκη – Μακρόν στο Παρίσι στις 9 Σεπτεμβρίου συμφωνήθηκε η γαλλική συνεισφορά έναντι των προκλήσεων της Τουρκίας. Επιπλέον, δεν θα πρέπει να υποτιμηθεί και ο ρόλος της Ε.Ε. που χρηματοδοτεί το έργο. Για την Ευρώπη το έργο, πέρα από το ότι θα παράσχει ενεργειακή ασφάλεια στην Κύπρο, εκφράζει και τις βλέψεις που έχει η ΕΕ για ενεργειακές διασυνδέσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, όπως είχε δηλώσει ο Ευρωπαίος Επίτροπος Ενέργειας, Νταν Γιόργκενσεν. Για τον λόγο αυτό, έχει ασκήσει πιέσεις προς όλες τις πλευρές για την ολοκλήρωσή του.
Παρά τη γεωπολιτική δυναμική του έργου, ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου Χάρης Τζήμητρας επισημαίνει στο parapolitika.gr ότι η γεωπολιτική σημασία δεν συνεπάγεται αυτόματα και οικονομική βιωσιμότητα του έργου, γιατί, όπως υποστηρίζει, «πρέπει να συζητήσουμε πολλά πράγματα ρυθμιστικά, οικονομικά, εθνικά, νομικά και σαφώς φυσικά γεωπολιτικά. Η γεωπολιτική σημασία ενός έργου δεν σημαίνει αυτόματα βιωσιμότητα του έργου. Η βιωσιμότητα έχει ως απαραίτητη προϋπόθεση τη σύγκλιση μιας σειράς από παράγοντες. Πρέπει να είναι τεχνικά ώριμο στον σχεδιασμό. Πρέπει να είναι εξασφαλισμένη η χρηματοδότηση. Πρέπει να είναι ελεγχόμενος ο κίνδυνος. Πρέπει να υπάρχει ρυθμιστική σαφήνεια. Πρέπει να υπάρχει τεκμηριωμένο καθαρό όφελος για τον καταναλωτή. Όλα αυτά πρέπει να συντρέχουν σωρευτικά για να θεωρηθεί βιώσιμο ένα έργο. Και σαφώς βέβαια η γεωπολιτική σημασία και το κόστος δεν είναι ταυτόσημες έννοιες».
Ο κ. Τζήμητρας στηλιτεύει την έλλειψη ενιαίας γραμμής στην κυπριακή κυβέρνηση: «Δεν νομίζω ότι η Λευκωσία έχει δώσει ακόμη ένα ξεκάθαρο μήνυμα. Στις κυπριακές εφημερίδες διαβάζω ότι υπάρχει μια τετραγλωσσία αυτή τη στιγμή από τους διάφορους παράγοντες. Δηλαδή ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διαβεβαιώνει γενικά ότι το έργο θα υλοποιηθεί, χωρίς όμως να παίρνει ξεκάθαρη στάση για τους όρους της χρηματοδότησης. Και, ταυτοχρόνως, έχουμε τον υπουργό Οικονομικών, τον κύριο Κεραυνό, ο οποίος έχει παγώσει τις δόσεις προς τον ΑΔΜΗΕ μέχρι να πειστεί για τη βιωσιμότητα του έργου και τον υπουργό Ενέργειας να στηρίζει βέβαια το έργο, αλλά να παραδέχεται ότι από οικονομικής πλευράς δεν θα ελαφρύνει τον λογαριασμό, αλλά μάλλον θα τον επιβαρύνει», λέει χαρακτηριστικά.
Παρά τις επιφυλάξεις που διατυπώνει, ο κ. Τζήμητρας τάσσεται υπέρ της υλοποίησης του έργου, γιατί, όπως επισημαίνει, η διασύνδεση θεωρείται υπαρξιακής σημασίας για τη Μεγαλόνησο, καθώς η Κύπρος παραμένει το τελευταίο μη διασυνδεδεμένο κράτος-μέλος της ΕΕ, βιώνοντας σοβαρή ενεργειακή απομόνωση.
