Σε πλήρες αδιέξοδο και στα πρόθυρα ενός ιστορικού σχίσματος οδηγήθηκε μέσα σε μία εβδομάδα το παγκόσμιο ποδόσφαιρο και η FIFA, μετά από την κόντρα, σε πολλά επίπεδα, που ξέσπασε αφότου ο Τζιάνι Ινφαντίνο αποκάλυψε τα μεγάλα του σχέδια για το Μουντιάλ με την παραχώρηση μεριδίου των εμπορικών δικαιωμάτων σε funds.
Το τελευταίο χτύπημα ήρθε από την Ποδοσφαιρική Συνομοσπονδία της Ασίας (AFC) που πήρε επίσημα θέση χθες, απορρίπτοντας το αμφιλεγόμενο σχέδιο. Η απόφαση της AFC ακολούθησε εκείνες των UEFA και CONCACAF. Ο συνασπισμός αυτός διαμόρφωσε ένα αδιαπέραστο μέτωπο 143 ομοσπονδιών από τις 211 συνολικά της FIFA.
Και καθώς η διαφοροποίηση ξεπέρασε σημαντικά το απαραίτητο 50%, το πλάνο του προέδρου Ινφαντίνο κατέρρευσε. Η πίεση ήταν πια τόσο μεγάλη που σήμερα το πρωί ανακοινώθηκε η υποχώρηση. Ο Τζιάνι αποφάσισε να κάνει πίσω και να άρει το πλάνο για τη συμμετοχή των ιδιωτών επενδυτών στα εμπορικά δικαιώματα των κορυφαίων διοργανώσεων της FIFA, συνεπώς και του Μουντιάλ.
«Αφού ακούσαμε προσεκτικά όλες τις απόψεις, κατέστη σαφές ότι το πρόγραμμα έχει δημιουργήσει διχασμούς τέτοιας φύσης που, ανεξάρτητα από το επίπεδο υποστήριξης, δεν εξυπηρετούν πλέον τον αρχικό στόχο που είχε τεθεί. Ο σκοπός μας ήταν πάντα – και θα είναι πάντα – η ενότητα και η βελτίωση. Ως εκ τούτου, η πρόταση αυτή δεν θα προχωρήσει», σχολίασε ο Ινφαντίνο σε δήλωσή του, ο οποίος σε άλλο μέρος της τοποθέτησής του έκανε γνωστή και την πρόθεσή του να συνδέσει και πάλι όλες τις συνομοσπονδίες για το κοινό καλό του αθλήματος.
Είπε χαρακτηριστικά: «Στο εξής, πρόθεσή μου είναι να επανασυνδέσω όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη τις επόμενες ημέρες και εβδομάδες, στο πνεύμα του κοινού ενδιαφέροντος για το άθλημά μας, και με στόχο τη συνέχιση της ανάπτυξης του ποδοσφαίρου παντού, ιδίως στις χώρες που έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη από τη στήριξή μας».
Παραδοχή μιας ήττας από τον Τζιάνι λοιπόν. Ή μήπως μια τακτική υποχώρηση; Μην αποκλείουμε τίποτε. Σίγουρα προέχει η ηρεμία ενόψει των εκλογών στη FIFA το 2027 (το BBC έγραψε σήμερα πως «η καρέκλα του Προέδρου τρίζει»). Τα συμφέροντα είναι πάρα πολλά, τα χρήματα ακόμα περισσότερα και το παιχνίδι ίσως να παραμένει ανοιχτό… Προς το παρόν, βέβαια, η UEFA και οι Βρυξέλλες προηγούνται στο σκορ…
Γιατί τα funds επιμένουν για τον θησαυρό του Μουντιάλ
Αλλά πριν δούμε το πολιτικό παρασκήνιο του μεγάλου αυτού ζητήματος που άνοιξε στους κόλπους του παγκοσμίου ποδοσφαίρου σε θεσμικό επίπεδο, ας εξετάσουμε το γιατί τα funds καίγονται τόσο πολύ πια για το Μουντιάλ.
Η επιμονή των επενδυτικών funds να αποκτήσουν πρόσβαση στον «θησαυρό» του Μουντιάλ δεν είναι τυχαία. Βασίζεται στα συμπαγή οικονομικά δεδομένα που αποδείχθηκαν με τον πιο πανηγυρικό τρόπο στο πρόσφατο Παγκόσμιο Κύπελλο των ΗΠΑ, του Μεξικού και του Καναδά. Η διοργάνωση αυτή μετατράπηκε στο μεγαλύτερο εμπορικό και διαφημιστικό γεγονός της δεκαετίας, αποδεικνύοντας ότι το προϊόν «Μουντιάλ» προσφέρει αποδόσεις που κανένας άλλος τομέας της ψυχαγωγίας δεν μπορεί να εγγυηθεί.
Τα οικονομικά μεγέθη ζαλίζουν. Η FIFA υπολογίζει πως τα έσοδα από τηλεοπτικά δικαιώματα, χορηγίες, εισιτήρια και υπηρεσίες φιλοξενίας άγγιξαν τα 10 δισ. δολάρια, σημειώνοντας αύξηση σχεδόν κατά 25% σε σύγκριση με το Κατάρ. Παράλληλα, οι συνολικές επιπλέον δαπάνες των επιχειρήσεων παγκοσμίως για διαφημιστική προβολή ανήλθαν σε περισσότερα από 10,5 δισ. δολάρια, σύμφωνα με στοιχεία της WARC. Ακόμη και οι υποχρεωτικές στάσεις ενυδάτωσης των παικτών μετατράπηκαν σε νέες εμπορικές ζώνες τηλεοπτικής διαφήμισης, εκτοξεύοντας τα κέρδη.
Το τουρνουά, το μεγαλύτερο στην ιστορία με τη συμμετοχή 48 ομάδων, προσέφερε συνολικό χρηματικό έπαθλο-ρέκορ ύψους 871 εκατ. δολαρίων, εξασφαλίζοντας τουλάχιστον 12,5 εκατ. σε κάθε ομοσπονδία. Μόνο από την πώληση των εισιτηρίων, οι διοργανωτές έβγαλαν έσοδα περισσότερα των 4 δισ. δολαρίων. Επιπλέον, οι δαπάνες των φιλάθλων στις πόλεις διεξαγωγής εκτοξεύθηκαν, με τις επισκέψεις σε καταστήματα εστίασης στα στάδια να καταγράφουν δαπάνες έως και 100 δολάρια ανά θεατή.
Μια κοπέλα φωτογραφίζεται στον χώρο του FIFA Fan Festival Miami στο Bayfront Park στο Μαϊάμι της Φλόριντα © EPA/CRISTOBAL HERRERA-ULASHKEVICH
Η εμπορική δυναμική ήταν τέτοια που ακόμη και εταιρείες χωρίς επίσημη χορηγική ιδιότητα επένδυσαν τεράστια ποσά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η Levi Strauss & Co., η οποία, παρότι αναγκάστηκε να καλύψει το λογότυπό της στο στάδιο της Σάντα Κλάρα με λευκούς μουσαμάδες λόγω των αυστηρών κανόνων της FIFA, μετέτρεψε τον περιορισμό σε καμπάνια που απέσπασε ένα δισεκατομμύριο εμφανίσεις.
Παράλληλα, κολοσσοί όπως η Nike, η McDonald’s, η Adidas και η Coca Cola είδαν τα μερίδια αλληλεπίδρασης και τις αναφορές τους στα social media να εκτοξεύονται σε δεκάδες εκατομμύρια.
Όταν, λοιπόν, μια αθλητική διοργάνωση παράγει εγγυημένα έσοδα δισεκατομμυρίων και κινητοποιεί την παγκόσμια αγορά με τέτοια ορμή, είναι προφανές γιατί τα διεθνή funds δεν μπορούν να γυρίσουν το κεφάλι από την άλλη πλευρά. Η όρεξή τους έχει ανοίξει για τα καλά, βλέποντας στο Μουντιάλ μια αστείρευτη πηγή υπερκερδών.
Η πολιτική σύγκρουση: Οι Βρυξέλλες απέναντι στο άξονα Τραμπ-Ινφαντίνο
Η απόφαση του Ινφαντίνο να προχωρήσει στην ίδρυση της θυγατρικής «FIFA Forward Enterprise» και να προτείνει την παραχώρηση του 20% σε ιδιώτες επενδυτές έναντι 20 δισ. δολαρίων, εκτός από αθλητικό σεισμό πυροδότησε και οξεία πολιτική σύγκρουση.
Η κρίση ξεκίνησε όταν η UEFA ξεκαθάρισε κατηγορηματικά πως οι εθνικές της ομοσπονδίες δεν πρόκειται να συμμετάσχουν σε διοργανώσεις της FIFA αν εφαρμοστεί το πλάνο «FIFA Forward Enterprise».
Το επίμαχο σχέδιο προβλέπει την πώληση του 20% μιας νέας θυγατρικής εταιρείας – η οποία θα διαχειριζόταν διοργανώσεις όπως το Μουντιάλ – σε ιδιώτες επενδυτές. Το γεγονός ότι στις προχωρημένες συνομιλίες εμπλέκεται το επενδυτικό όχημα Thrive Eternal του Τζόσουα Κούσνερ – αδελφού του Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρού του Ντόναλντ Τραμπ – κατέστησε για πολλούς στην Ευρώπη σαφές ότι ο πρόεδρος της FIFA είναι πλήρως ταυτισμένος με το περιβάλλον του Αμερικανού Προέδρου. Αυτή η στενή συμμαχία προκάλεσε την άμεση και σφοδρή αντίδραση της γραφειοκρατίας των Βρυξελλών.
Όπως αποκάλυψαν οι Financial Times, η Ευρωπαϊκή Ένωση προειδοποίησε επίσημα ότι θα εξετάσει το σχέδιο της FIFA κάτω από το πρίσμα των αντιμονοπωλιακών της εξουσιών. Ο Επίτροπος της ΕΕ για τον Αθλητισμό, Γκλεν Μικάλεφ, ξεκαθάρισε ότι η πρόταση «εγείρει βαθιά ερωτήματα σχετικά με τη διακυβέρνηση, την ανεξαρτησία και τις συγκρούσεις συμφερόντων». Ο ίδιος πρόσθεσε με αυστηρότητα: «Κάτω τα χέρια από το παιχνίδι μας. Αυτό δεν είναι μπέιζμπολ. Αρκετά πια. Η ασταμάτητη εμπορευματοποίηση του ποδοσφαίρου έχει γίνει διαβρωτική και απειλεί τα στοιχεία που έκαναν το ποδόσφαιρο το δημοφιλέστερο άθλημα στον κόσμο».
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ © EPA/Chris Ratcliffe
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ως ρυθμιστική αρχή ανταγωνισμού για τα 27 κράτη-μέλη, εξέφρασε την έντονη ανησυχία της για το σημείο όπου «οι κανονιστικές εξουσίες της FIFA ευθυγραμμίζονται με τα οικονομικά συμφέροντα ιδιωτικών φορέων». Η αντίδραση αυτή πλαισιώνεται και από πολιτικές παρεμβάσεις, όπως του Βρετανού πρωθυπουργού Άντι Μπέρναμ, ο οποίος δήλωσε ότι «το Παγκόσμιο Κύπελλο δεν είναι προϊόν… Όπως κι αν χρυσώσετε τη συμφωνία, μόλις πουλάτε ένα κομμάτι του, έχετε ξεπουληθεί», ενώ Δημοκρατικοί στο Κογκρέσο των ΗΠΑ κατηγόρησαν τον Ινφαντίνο ότι πραγματοποιεί «χατ-τρικ παραχωρήσεων» προς την οικογένεια Τραμπ…
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ των FT, το πλάνο της FIFA προβλέπει την αύξηση των ετήσιων επιχορηγήσεων στα μέλη της από 2 σε 5 εκατ. δολάρια, συν εφάπαξ καταβολή 20 εκατ. Ωστόσο, η UEFA και η CONCACAF, που αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 50% των μελών, καταγγέλλουν την πιεστική προθεσμία της 19ης Σεπτεμβρίου. Η UEFA σημείωσε χαρακτηριστικά πως «η FIFA δεν μπορεί να συνεχίσει να χρησιμοποιεί το άθλημά μας για να πλουτίζει η ίδια και οι φίλοι της», καταδεικνύοντας ότι το μέτωπο απέναντι στον άξονα Ινφαντίνο-Τραμπ αποκτά πλέον ανεξέλεγκτες διαστάσεις.
Η κόντρα FIFA-UEFA: Παραδοσιακή διαχείριση εναντίον αμερικανικού κεφαλαίου
Η σύγκρουση μεταξύ FIFA και UEFA αποτελεί τη φυσική συνέχεια της πολιτικής και οικονομικής αντιπαράθεσης, αντικατοπτρίζοντας δύο εκ διαμέτρου αντίθετες φιλοσοφίες για το μέλλον του αθλήματος.
Από τη μία πλευρά, η FIFA, υπό τον Τζιάνι Ινφαντίνο, συντάσσεται πλήρως με την τακτική του Ντόναλντ Τραμπ και των αμερικανικών funds, προωθώντας την επιθετική εμπορευματοποίηση, την είσοδο ιδιωτικών κεφαλαίων και τη μετατροπή των διοργανώσεων σε αμιγώς επιχειρηματικά προϊόντα αμερικανικού τύπου.
Ο πρόεδρος της FIFA, Τζιάνι Ινφαντίνο και ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ στην τελετή απονομής των μεταλλίων μετά τον τελικό © EPA/CHRISTOPHER NEUNDORF
Από την άλλη πλευρά, η UEFA, έχοντας τη στήριξη των Βρυξελλών, υπερασπίζεται τις παραδοσιακές τακτικές διαχείρισης του ποδοσφαιρικού πλούτου. Το ευρωπαϊκό μοντέλο βασίζεται στην ανταποδοτικότητα, τη διατήρηση του ελέγχου των διοργανώσεων από τους θεσμικούς φορείς του αθλήματος και την προστασία της δομής του ποδοσφαίρου από τις διακυμάνσεις και τις απαιτήσεις των ιδιωτών επενδυτών. Η UEFA βλέπει στην πρωτοβουλία της FIFA μια ευθεία απειλή για την αυτονομία του αθλήματος, θεωρώντας ότι η εκχώρηση του 20% των δικαιωμάτων του Μουντιάλ σε funds ανοίγει την «κερκόπορτα» για τον πλήρη έλεγχο των αποφάσεων από ξένα χρηματοπιστωτικά συμφέροντα.
Η ρήξη αυτή αποτυπώνεται καθαρά και στη στάση των συλλόγων και των φιλάθλων. Ο οργανισμός European Football Clubs, που εκπροσωπεί πάνω από 850 ευρωπαϊκούς συλλόγους, καθώς και η συνομοσπονδία φιλάθλων Football Supporters Europe, εξέφρασαν την απόλυτη εναντίωσή τους, ζητώντας ακόμη και την παραίτηση του Ινφαντίνο. Η στάση της FIFA να επιβάλει το μοντέλο των funds χωρίς διαβούλευση έχει οδηγήσει τις σχέσεις των δύο κορυφαίων ποδοσφαιρικών αρχών στο χειρότερο σημείο της ιστορίας τους.
Πού οδηγούμαστε
Ο πλανητικός «πόλεμος» που ξεσπάει γύρω από τον θησαυρό του Μουντιάλ δεν αφορά απλώς μια διαφωνία για τα ποσοστά των εσόδων, αλλά αποτελεί υπαρξιακή μάχη για την ταυτότητα του παγκόσμιου ποδοσφαίρου.
Η απόπειρα του Τζιάνι Ινφαντίνο να εκχωρήσει τμήμα της κορυφαίας διοργάνωσης σε ιδιωτικά funds, με πολιτικές πλάτες από τον Λευκό Οίκο, απείλησε να διασπάσει το άθλημα στα δύο.
Για πολλούς, αν η FIFA δεν υπαναχωρούσε οι συνέπειες θα ήταν καταστροφικές: ένα πιθανό μποϊκοτάζ από την UEFA και άλλες συνομοσπονδίες θα ακύρωνε την αγωνιστική και εμπορική αξία του Παγκοσμίου Κυπέλλου, οδηγώντας σε διοικητικό σχίσμα και πλήρη απαξίωση της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας.
Σε ανάλυσή του σήμερα το BBC επισημαίνει ότι πλέον τρίζει επικίνδυνα η καρέκλα του Ινφαντίνο και ότι η εσωτερική αμφισβήτηση εντείνεται μετά από την παραίτηση του ειδικού συμβούλου Κάρλος Κορδέιρο, ενώ ο επιχειρησιακός διευθυντής Κέβιν Λαμούρ αποκάλυψε ότι η διοικητική δομή της Διεθνής Ομοσπονδίας παραπλανήθηκε. Ο πρόεδρος χάνει σταδιακά ισχυρούς συμμάχους.
Προς το παρόν, πάντως, η απόλυτη ρήξη αποφεύχθηκε. Αλλά σε κάθε περίπτωση, το ποδόσφαιρο παραμένει σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, όπου η απληστία των κεφαλαίων απειλεί να καταστρέψει τον ίδιο τον ιστό που το κρατά στη θέση του δημοφιλέστερου αθλήματος στον πλανήτη. Έτσι τουλάχιστον πιστεύουν πολλοί (και κυρίως στην Ευρώπη)…
