«Η Ευρώπη μένει στο εργαστήριο, οι άλλοι πάνε στην αγορά» αυτή η φράση περιγράφει την υφιστάμενη κατάσταση στο ευρωπαϊκό οικοσύστημα καινοτομίας με τις scale-ups made in Europe να βρίσκονται με το διαβατήριο ανά χείρας για μετανάστευση στις ΗΠΑ.
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά: περίπου το 10% των ευρωπαϊκών scale-ups μετεγκαθίσταται εκτός ΕΕ, με το 85% εξ αυτών να κατευθύνεται στις ΗΠΑ, με τις υπόλοιπες να παίρνουν τον δρόμο προς Ηνωμένο Βασίλειο, Ντουμπάι, Σιγκαπούρη και Νέα Ζηλανδία. Ταυτόχρονα, σχεδόν το 30% των ευρωπαϊκών «μονόκερων» – εταιρειών με αποτίμηση άνω του 1 δισ. δολαρίων – έχει μεταφέρει ήδη την έδρα του από το ευρωπαϊκό έδαφος κυρίως προς την αμερικανική ήπειρο.
Η τάση είναι εντονότερη στους τομείς των ψηφιακών και deep τεχνολογιών, της Τεχνητής Νοημοσύνης και της βιοτεχνολογίας, δηλαδή στους κλάδους που θεωρούνται στρατηγικοί για την τεχνολογική αυτονομία της Ευρώπης. Πρακτικά, εκεί όπου παράγεται γνώση υψηλής αξίας, η Ευρώπη δυσκολεύεται να κρατήσει την εμπορική υπεραξία.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι δεν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά ούτε για συγκυριακή φυγή, αλλά για ένα διαρθρωτικό φαινόμενο, που αποτυπώνει κάτι βαθύτερο: η Ευρώπη συνεχίζει να παράγει τεχνολογία, αλλά χάνει την κλίμακα και την υπεραξία της. Στην πράξη, η ευρωπαϊκή ήπειρος σχεδιάζει τον κινητήρα, αναπτύσσει τη μηχανική, επενδύει στην έρευνα, αλλά την αγορά την κρατούν άλλοι. «Η Ευρώπη φτιάχνει τις Ferrari και οι ΗΠΑ τις οδηγούν» -όπως σχολίασε χαρακτηριστικά στο powergame.gr στέλεχος της εγχώριας αγοράς funding.
Σε ποιές αγορές μεταναστεύουν οι ευρωπαϊκές startups
Δεν φεύγουν για τα χρήματα – φεύγουν για το σύστημα
Αυτή την εικόνα αποτυπώνει μελέτη της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (EIB) και της Επιτροπής με τίτλο Drivers of relocation by innovative EU startups and scale-ups, βασισμένη σε συνεντεύξεις με 440 ιδρυτών startups και scale-ups που ιδρύθηκαν στην ΕΕ και δραστηριοποιούνται σε στρατηγικούς τομείς όπως το deeptech και η βιοτεχνολογία
Η μελέτη δείχνει ότι η «μετανάστευση» δεν οφείλεται στην έλλειψη χρηματοδότησης, με τους ιδρυτές να εντοπίζουν βαθύτερα και κυρίως δομικά προβλήματα: κατακερματισμένες αγορές, πολυπλοκότητα ρυθμιστικών πλαισίων, περιορισμένο κεφάλαιο για scale-up φάσεις και αδύναμη διασύνδεση μεταξύ έρευνας, βιομηχανίας και αγοράς
Όπως εξηγεί και η ίδια η μελέτη, η Ένωση, παρά το μέγεθός της, λειτουργεί στην πράξη ως σύνολο μικρών αγορών. Διαφορετικές γλώσσες, κανονισμοί και φορολογικά καθεστώτα αυξάνουν το κόστος και επιβραδύνουν την ανάπτυξη. Αντίθετα, οι ΗΠΑ προσφέρουν μια ενιαία, μεγάλη αγορά, ταχύτερη εμπορική απορρόφηση και σαφώς πιο απλές ρυθμιστικές διαδικασίες.
Η μελέτη επιβεβαιώνει ότι η Ευρώπη δεν υστερεί στην καινοτομία, αλλά στην κλίμακα. Και αυτό το χάσμα είναι που μετατρέπει το ευρωπαϊκό τεχνολογικό πλεονέκτημα σε διαρροή αξίας.
Ερευνητικά εργαστήρια, επιστημονικό ταλέντο και τεχνολογικά επιτεύγματα γεννιούνται εντός της ΕΕ, όμως η εμπορική αξιοποίηση, η πρόσβαση στις μεγάλες αγορές και τα μεγάλα κεφάλαια μεταφέρονται αλλού – κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το αποτέλεσμα δεν είναι brain drain, αλλά value drain: η Ευρώπη σχεδιάζει τον κινητήρα, αλλά κάποιος άλλος οδηγεί το αυτοκίνητο.
Με το ένα πόδι στην Ευρώπη
Μάλιστα, σύμφωνα με τη μελέτη, η μετεγκατάσταση δεν ισοδυναμεί με πλήρη αποχώρηση από την Ευρώπη. Και οι 71 εταιρείες που εξετάστηκαν επέλεξαν το μοντέλο της «ημι-μετανάστευσης»: holding εταιρεία ή έδρα στις ΗΠΑ, R&D, μηχανική και τεχνολογική ανάπτυξη παραμένουν στην Ευρώπη.
Καθοριστικός παράγοντας είναι και η συμπεριφορά των επενδυτών. Η μελέτη καταγράφει ότι σε τουλάχιστον 11 περιπτώσεις οι επενδυτές απαίτησαν ρητά τη μετεγκατάσταση στις ΗΠΑ, ενώ σε περισσότερες περιπτώσεις η μεταφορά έδρας ήταν σιωπηρή προϋπόθεση για μελλοντικούς γύρους χρηματοδότησης
Όπως εξηγούν στο powergame.gr πηγές που παρακολουθούν τις ροές startups και scale-ups προς την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, εξηγούν στο powergame.gr ότι η προτίμηση για εταιρείες ενσωματωμένες στο αμερικανικό νομικό πλαίσιο (συνήθως Delaware) λειτουργεί ως ισχυρός επιταχυντής μετεγκατάστασης, ιδιαίτερα για εταιρείες σε φάση ταχείας ανάπτυξης.
Οι ίδιοι οι ιδρυτές επισημαίνουν ότι η Ευρώπη παραμένει ρυθμιστικά «βαριά» και πολιτισμικά επιφυλακτική απέναντι στο ρίσκο. Για παράδειγμα, Πράξεις όπως το «AI Act», αν και κρίσιμα για την προστασία πολιτών και δεδομένων, συχνά εκλαμβάνονται ως τροχοπέδη σε πρώιμα στάδια καινοτομίας, όπου απαιτείται ταχύτητα και πειραματισμός
Αντίθετα, οι ΗΠΑ προσφέρουν ρυθμιστικά sandboxes, μεγαλύτερη ανοχή στο failure και ευκολότερη πρόσβαση σε διεθνές ταλέντο, ιδίως σε ρόλους πωλήσεων και εμπορικής ανάπτυξης. Ιδίως σε τομείς αιχμής, όπως η AI, πολλοί ιδρυτές θεωρούν ότι η πολυπλοκότητα και το κόστος συμμόρφωσης επιβραδύνουν την καινοτομία σε κρίσιμα στάδια. Το πρόβλημα δεν είναι η ύπαρξη κανόνων, αλλά η έλλειψη ευελιξίας και ταχύτητας.
Στο μεταξύ, οι ΗΠΑ εμφανίζονται ως οικοσύστημα με μεγαλύτερη ανοχή στο ρίσκο, στην κουλτούρα “fail fast”. Όπως καταλήγει η μελέτη, η χρηματοδότηση δεν είναι ο βασικός λόγος μετεγκατάστασης των ευρωπαϊκών startups και scale-ups. Οι σχετικές αποφάσεις λαμβάνονται κυρίως λόγω της ανάγκης πρόσβασης σε μια ενιαία και μεγάλη αγορά, του απλούστερου ρυθμιστικού περιβάλλοντος, της ευκολότερης πρόσβασης σε scale-up κεφάλαια και της ισχυρότερης σύνδεσης έρευνας – βιομηχανίας – αγοράς
