Η Ελλάδα ετοιμάζεται να γράψει ένα ιστορικό κεφάλαιο και να επενδύσει, για πρώτη φορά στην ιστορία της, σε μια επανδρωμένη διαστημική αποστολή, βλέποντας το Διάστημα ως ένα νέο πεδίο ανάπτυξης. Το πρόσωπο αυτής της εθνικής προσπάθειας είναι ο Ανδριανός Γολέμης, ο άνθρωπος που -εφόσον ολοκληρωθούν οι διαδικασίες με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA)- αναμένεται να γίνει τα επόμενα δύο χρόνια ο πρώτος Έλληνας που θα ταξιδέψει στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό (ISS).
Η αντίστροφη μέτρηση έχει ήδη ξεκινήσει, καθώς τους επόμενους μήνες η Ελλάδα θα κληθεί να αποδείξει ότι διαθέτει ώριμη επιστημονική γνώση και τεχνολογίες που αξίζουν μια θέση στον ISS. Η χώρα θα επιδοθεί σε έναν αγώνα δρόμου για να εντοπίσει ποια από τις προγραμματισμένες ευρωπαϊκές αποστολές μπορεί να φιλοξενήσει τον πρώτο Έλληνα αστροναύτη. Παράλληλα, θα απευθύνει ανοικτή πρόσκληση προς πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και επιχειρήσεις για την υποβολή ώριμων επιστημονικών πειραμάτων, που θα μπορούσαν να εκτελεστούν σε συνθήκες μικροβαρύτητας στο Διάστημα. “Ο Αδριανός Γολέμης τα επόμενα δύο χρόνια θα είναι στο Διάστημα. Είναι μία επένδυση την οποία κάνουμε ως χώρα, η οποία έχει συμβολική και ουσιαστική αξία» τόνισε χθες ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης σε εκδήλωση με τίτλο Greece in Orbit.
Το σχέδιο, όπως αποκαλύπτουν στο powergame.gr ο ίδιος ο κ. Γολέμης και ο γενικός γραμματέας Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων, Κωνσταντίνος Καράντζαλος, θα εξελιχθεί σε δύο μέτωπα. Από τη μία, η Ελλάδα, σε συνεργασία με την ESA, θα αναζητήσει την κατάλληλη αποστολή που θα φιλοξενήσει τον πρώτο Έλληνα αστροναύτη. Από την άλλη, θα ξεκινήσει ανοικτή διαδικασία επιλογής ελληνικών επιστημονικών πειραμάτων που θα εκτελεστούν στον ISS, ώστε η ελληνική παρουσία να αφήσει απτό επιστημονικό, τεχνολογικό και οικονομικό αποτύπωμα.
Αγώνας δρόμου
Το επόμενο διάστημα θα ξεκινήσουν διαβουλεύσεις με την ESA και τη NASA, προκειμένου να εντοπιστεί η κατάλληλη διεθνής αποστολή στην οποία θα μπορούσε να συμμετάσχει ο Έλληνας αστροναύτης Ανδριανός. Καθώς η Ελλάδα είναι μέλος της ESA, η διαδικασία θα πραγματοποιηθεί σε στενή συνεργασία με τον ευρωπαϊκό οργανισμό, ο οποίος συμμετέχει στα προγράμματα του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού μαζί με τη NASA.
Η ωριμότητα των προτάσεων, ο βαθμός καινοτομίας, η δυνατότητα υλοποίησης μέσα σε αυστηρά χρονοδιαγράμματα, αλλά και οι προοπτικές εμπορικής αξιοποίησης των αποτελεσμάτων θα αποτελέσουν τα βασικά κριτήρια επιλογής των πειραμάτων που θα ταξιδέψουν μαζί με τον πρώτο Έλληνα αστροναύτη. «Θέλουμε να βρούμε ποια θα είναι η αποστολή που ταιριάζει περισσότερο στο προφίλ της Ελλάδας και, κυρίως, να κερδίσει η χώρα μέσα από αυτή», εξηγεί στο powergame.gr ο Ανδριανός Γολέμης.
Όπως επισημαίνει, οι ευκαιρίες συμμετοχής σε επανδρωμένες αποστολές είναι σήμερα σημαντικά περισσότερες από ό,τι πριν από λίγα χρόνια, καθώς αυξάνονται διαρκώς οι πάροχοι που μεταφέρουν πληρώματα στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Η εξέλιξη αυτή επιτρέπει πλέον και σε μικρότερες χώρες, μέσω της συνεργασίας τους με την ESA, να διεκδικήσουν θέση σε αποστολές που μέχρι πρότινος θεωρούνταν προνόμιο ελάχιστων διαστημικών δυνάμεων. Ωστόσο, οι διαθέσιμες θέσεις σε επανδρωμένες αποστολές παραμένουν περιορισμένες και μέσα στο επόμενο διάστημα θα πρέπει να εξασφαλιστεί η ελληνική συμμετοχή, για την οποία έχει «κλειδώσει» ένα σημαντικό ποσό χρηματοδότησης.
Ο κύριος Γολέμης επιμένει, πάντως, ότι η επιτυχία του εγχειρήματος δεν θα κριθεί από το γεγονός και μόνο της ελληνικής παρουσίας στο Διάστημα. «Δεν αρκεί να πάμε στο Διάστημα. Πρέπει να μην διαψεύσουμε τις προσδοκίες», τονίζει, υπενθυμίζοντας ότι πίσω από κάθε διαστημική αποστολή προηγούνται μήνες, ακόμη και χρόνια, εξαντλητικής προετοιμασίας, με τους αστροναύτες να εργάζονται σχεδόν αδιάκοπα κατά τη διάρκεια της παραμονής τους στον ISS.
Ο Αδριανός Γολέμης και ο Δημήτρης Παπαστεργίου
Από τη Λάρισα στον ISS
Η πορεία του Ανδριανού Γολέμη μέχρι να βρεθεί μια ανάσα από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό μόνο τυχαία δεν ήταν. Μεγάλωσε στη Λάρισα, σπούδασε Ιατρική στο ΑΠΘ και ακολούθησε μεταπτυχιακές σπουδές στις Επιστήμες του Διαστήματος στο International Space University της Γαλλίας, επιλέγοντας από πολύ νωρίς να συνδυάσει την ιατρική με έναν από τους πιο απαιτητικούς επιστημονικούς κλάδους παγκοσμίως: τη διαστημική ιατρική. Η πρώτη μεγάλη δοκιμασία ήρθε χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την Ελλάδα. Για έναν ολόκληρο χρόνο έζησε σε πλήρη απομόνωση στον ερευνητικό σταθμό Concordia της Ανταρκτικής, ένα από τα πιο αφιλόξενα σημεία του πλανήτη. Δεν ήταν μια απλή ερευνητική αποστολή. Το Concordia θεωρείται διεθνώς το καλύτερο φυσικό εργαστήριο προσομοίωσης των συνθηκών που βιώνουν οι αστροναύτες σε αποστολές μεγάλης διάρκειας.
Εκεί συμμετείχε σε ευρωπαϊκά πειράματα που μελετούσαν τις επιπτώσεις της απομόνωσης και των ακραίων περιβαλλοντικών συνθηκών στην ανθρώπινη φυσιολογία και ψυχολογία, αποκτώντας εμπειρία που διαθέτουν ελάχιστοι επιστήμονες διεθνώς. Ακολούθησε το γαλλικό Ινστιτούτο Διαστημικής Ιατρικής και Φυσιολογίας MEDES, όπου εργάστηκε σε κλινικές μελέτες που προσομοιάζουν τις επιπτώσεις της μικροβαρύτητας στον άνθρωπο.
Από το 2018 είναι μέλος της ιατρικής ομάδας του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος, ενώ κατέχει τη θέση του επικεφαλής ιατρού αστροναυτών (Lead Flight Surgeon), έχοντας την ευθύνη της ιατρικής υποστήριξης ευρωπαϊκών διαστημικών αποστολών. Παράλληλα, συνεργάζεται ερευνητικά με το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος, διατηρώντας ενεργό ρόλο στην ανάπτυξη του ελληνικού διαστημικού οικοσυστήματος.
Ανάμεσα σε περισσότερους από 22.500 υποψηφίους από όλη την Ευρώπη, ο Ανδριανός Γολέμης ήταν ένας από τους μόλις 25 που ολοκλήρωσαν με επιτυχία την εξαιρετικά απαιτητική διαδικασία επιλογής αστροναυτών της ESA. Έγινε έτσι ο πρώτος Έλληνας πολίτης που έφτασε μέχρι το τέλος αυτής της διαδικασίας, ανοίγοντας για πρώτη φορά στην ιστορία της χώρας τον δρόμο για ελληνική συμμετοχή σε επανδρωμένη επιστημονική αποστολή.
Ο ίδιος αντιμετωπίζει τη συζήτηση γύρω από το όνομά του με ιδιαίτερη αυτοσυγκράτηση. Επιμένει ότι το πραγματικό στοίχημα δεν είναι να γράψει ο ίδιος ιστορία, αλλά να αποκτήσει η Ελλάδα μόνιμη παρουσία στον ευρωπαϊκό διαστημικό χάρτη. «Νομοτελειακά θα υπάρξουν και άλλοι Έλληνες στο Διάστημα», λέει στο powergame.gr. «Όσο μεγαλύτερη επιστροφή έχει αυτή η πρώτη αποστολή για τη χώρα, τόσο περισσότερες ευκαιρίες θα δημιουργηθούν στο μέλλον.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Αδριανός Γολέμης
Ο οδικός χάρτης προς το Διάστημα
Το πώς θα γίνει πράξη η πρώτη ελληνική επανδρωμένη αποστολή περιγράφει στο powergame.gr ο γενικός γραμματέας Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων, Κωνσταντίνος Καράντζαλος, ο άνθρωπος που σχεδίασε την ελληνική στρατηγική για το Διάστημα. «Ο πρωθυπουργός μάς ζήτησε να βρούμε τον τρόπο ώστε ο Ανδριανός να πάει στο Διάστημα», λέει χαρακτηριστικά.
Από εκεί και πέρα ξεκινά μια σύνθετη διαδικασία, στην οποία θα συμμετάσχουν η Ελλάδα, η ESA και οι φορείς που σχεδιάζουν τις επόμενες επανδρωμένες αποστολές προς τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. «Θα χρειαστούμε περίπου τέσσερις μήνες για να καταλήξουμε ποια είναι η κατάλληλη αποστολή και ποια πειράματα θα τη συνοδεύσουν», εξηγεί ο κ. Καράντζαλος. Οι προτάσεις θα αξιολογηθούν από κοινού με την ESA και θα δημιουργηθεί μια τελική λίστα, με κριτήρια την τεχνολογική ωριμότητα, την επιστημονική αξία, τη δυνατότητα υλοποίησης και το αναμενόμενο όφελος για την ελληνική οικονομία.
Για τον ίδιο, η επένδυση υπερβαίνει κατά πολύ τον συμβολισμό μιας ιστορικής πτήσης. «Κάθε ευρώ που επενδύεται σε τέτοιες αποστολές επιστρέφει πολλαπλάσια αξία στην οικονομία, μέσα από νέες τεχνολογίες, καινοτομία και προϊόντα που βρίσκουν εφαρμογές πολύ πέρα από το Διάστημα», σημειώνει, φέρνοντας ως παράδειγμα ελληνικές επιχειρήσεις που ήδη αναπτύσσουν τεχνολογίες με πιθανές εφαρμογές σε διαστημικά περιβάλλοντα.
Η φιλοδοξία, όπως εξηγεί, δεν είναι απλώς να «κλείσει» η Ελλάδα μία θέση σε μια αποστολή. Είναι η πρώτη αυτή συμμετοχή να αποτελέσει την αφετηρία μιας μόνιμης παρουσίας της χώρας στις ευρωπαϊκές επανδρωμένες αποστολές και, κυρίως, να δημιουργήσει μια νέα γενιά ελληνικών διαστημικών τεχνολογιών που θα μπορούν να εξαχθούν διεθνώς.
Ο γενικός γραμματέας Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων Κωνσταντίνος Καράντζαλος
Sky is not the limit
Η αποστολή του Ανδριανού Γολέμη αποτελεί μόνο την πιο ορατή πλευρά ενός πολύ ευρύτερου εθνικού σχεδίου. Με το νέο Εθνικό Διαστημικό Πρόγραμμα HELLAS SPACE 2.0, προϋπολογισμού περίπου 350 εκατ. ευρώ, η Ελλάδα επιχειρεί να αλλάξει θέση στον ευρωπαϊκό διαστημικό χάρτη, περνώντας από τον ρόλο του χρήστη διαστημικών υπηρεσιών σε εκείνον του σχεδιαστή, του κατασκευαστή και του εξαγωγέα διαστημικής τεχνολογίας.
Το νέο πρόγραμμα, που αποτελεί τη φυσική συνέχεια του πρώτου Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων, δεν περιορίζεται στην ανάπτυξη δορυφόρων ή στην αξιοποίηση διαστημικών δεδομένων. Στόχος είναι να δημιουργήσει μια νέα βιομηχανική βάση γύρω από τις διαστημικές τεχνολογίες, κρατώντας στην Ελλάδα μεγαλύτερο μέρος της προστιθέμενης αξίας και δημιουργώντας θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης.
Η διαστημική οικονομία, όπως εξήγησε χθες ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, δεν αφορά μόνο τους δορυφόρους ή τις εκτοξεύσεις, αλλά εφαρμογές που επηρεάζουν την καθημερινότητα: από την έγκαιρη ανίχνευση πυρκαγιών και πλημμυρών μέχρι τη γεωργία ακριβείας, τη θαλάσσια επιτήρηση, την πολιτική προστασία, τις ασφαλείς επικοινωνίες και την άμυνα. “Η Ελλάδα έχει τεθεί σε τροχιά. Θέλουμε να σας δούμε πρωταθλητές στην Ευρώπη, αλλά και με εξαγωγή τεχνολογίας και προϊόντων σε παγκόσμιο επίπεδο», δήλωσε χθες ο Δημήτρης Παπαστεργίου, επισημαίνοντας πως είναι σημαντικό να δημιουργηθούν εθνικές γραμμές παραγωγής, ώστε η προστιθέμενη αξία να παραμείνει στην Ελλάδα.
Οι βάσεις αυτής της μετάβασης έχουν ήδη αρχίσει να διαμορφώνονται. Η φινλανδική ICEYE, ένας από τους ισχυρότερους ευρωπαϊκούς διαστημικούς ομίλους, έχει ήδη ανακοινώσει τη δημιουργία μονάδας παραγωγής δορυφόρων στην Ελλάδα, με δυναμικότητα έως 150 δορυφόρους ετησίως, επένδυση που αναμένεται να μετατρέψει τη χώρα σε μία από τις ελάχιστες στην Ευρώπη με δυνατότητα βιομηχανικής παραγωγής μικροδορυφόρων.
Αν όλα εξελιχθούν σύμφωνα με τον σχεδιασμό, ο Ανδριανός Γολέμης δεν θα είναι μόνο ο πρώτος Έλληνας που θα ταξιδέψει στον ISS. Θα είναι ο άνθρωπος που θα προσωποποιήσει τη μετάβαση της Ελλάδας από τον ρόλο του χρήστη διαστημικών υπηρεσιών σε μια χώρα που σχεδιάζει, κατασκευάζει, επενδύει και διεκδικεί θέση στη νέα οικονομία του Διαστήματος.
