Κάθε οργανισμός έχει μια περίοδο αδράνειας, κατά την οποία η επίτευξη οποιουδήποτε αποτελέσματος γίνεται σχεδόν αδύνατη: τα πανεπιστήμια μοιάζουν απόκοσμα ήσυχα το καλοκαίρι, ενώ τα περισσότερα γραφεία παραμένουν ανενεργά τα Χριστούγεννα. Η Ευρώπη ενδέχεται να εισέρχεται σε μια τέτοια περίοδο, η οποία όμως θα διαρκέσει σχεδόν έναν ολόκληρο χρόνο. Στις 5 Οκτωβρίου, ο Πέδρο Σάντσεθ, ο Ισπανός πρωθυπουργός που βρίσκεται υπό έντονη πίεση, προκήρυξε πρόωρες εκλογές, οι οποίες θα διεξαχθούν στα τέλη Νοεμβρίου. Έτσι, δόθηκε απροσδόκητα νωρίς το σήμα εκκίνησης για έναν μαραθώνιο εκλογικών αναμετρήσεων, από τη Γαλλία έως τη Φινλανδία, περνώντας από την Ελλάδα, την Πολωνία και την Ιταλία, κατά τον οποίο περισσότεροι από τους μισούς πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα εκλέξουν νέους εθνικούς ηγέτες από τώρα έως το τέλος του 2027. Μέχρι να καταμετρηθούν οι ψήφοι, σχεδόν κάθε δύσκολη απόφαση σε επίπεδο ΕΕ θα συνοδεύεται από μια ακαταμάχητη εναλλακτική λύση: να περιμένουμε μέχρι μετά τις εκλογές. Μια ήπειρος που βρίσκεται αντιμέτωπη με τον πόλεμο, την ασθενική ανάπτυξη και τις γεωπολιτικές αναταράξεις οδεύει προς μια παρατεταμένη πολιτική παράλυση σε μια οδυνηρά ακατάλληλη στιγμή.
Το χάσμα ανάμεσα σε όσα η Ευρώπη γνωρίζει ότι οφείλει να κάνει και στην προθυμία της να τα πραγματοποιήσει δεν είναι ποτέ μικρό, για να το θέσουμε επιεικώς. Οι εκθέσεις που υποστηρίζουν ότι πρέπει επειγόντως να μεταρρυθμίσει την οικονομία της, να ενισχύσει τις αμυντικές της δυνατότητες και να μεταρρυθμίσει την ίδια την Ένωση ενόψει της ενδεχόμενης διεύρυνσής της έχουν οδηγήσει στην κοπή περισσότερων δέντρων από όσα θα απαιτούσε ένα τεράστιο κατάστημα IKEA. Δυστυχώς, όλες οι υψηλόφρονες συστάσεις τους θα πρέπει τώρα να περιμένουν. Ο ένας μετά τον άλλον, οι πολιτικοί που οδεύουν προς εκλογές θα επικαλούνται στους συναδέλφους τους ηγέτες ότι είναι αδύνατον να προχωρήσουν σε αμφιλεγόμενους συμβιβασμούς, για παράδειγμα σχετικά με την τόσο αναγκαία περαιτέρω εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς της ΕΕ, κατά την προεκλογική περίοδο. Το τελικό αποτέλεσμα θα είναι ένα είδος σκυταλοδρομίας πολιτικής αναβλητικότητας, καθώς η μία προεκλογική εκστρατεία θα τελειώνει και η επόμενη θα αρχίζει. Ακόμη και μετά την καταμέτρηση των ψήφων, θα ακολουθήσει περισσότερη αβεβαιότητα: σε πολλές χώρες, δεξιοί λαϊκιστές που δεν τρέφουν ιδιαίτερη συμπάθεια για την ΕΕ είτε θα κερδίσουν τις εκλογές είτε θα αποκτήσουν καθοριστικό ρόλο στον σχηματισμό κυβερνήσεων.
Έτσι, το χάσμα ανάμεσα στην ανάγκη της Ευρώπης να δράσει και στην ικανότητά της να το πράξει μετατρέπεται σε πραγματική άβυσσο. Αυτό οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι ο κατάλογος των εκκρεμοτήτων της γίνεται ολοένα πιο αποθαρρυντικός. Πολλά από τα παλιά προβλήματα της γηραιάς ηπείρου παραμένουν άλυτα, την ώρα που συσσωρεύονται νέα. Η ΕΕ οδεύει προς τον χειμώνα με τα χαμηλότερα αποθέματα φυσικού αερίου από το 2022, όταν η πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία προκάλεσε μια ενεργειακή κρίση που ποτέ δεν υποχώρησε εντελώς — και η οποία έχει επιδεινωθεί από τον πόλεμο στο Ιράν. Οι υψηλές τιμές των καυσίμων έχουν πιέσει τους καταναλωτές. Η λύση της Ευρώπης στα οικονομικά της προβλήματα ήταν επί μακρόν να εισάγει προϊόντα σε εξαιρετικά χαμηλές τιμές από την Κίνα, ενώ οι κυβερνήσεις δανείζονταν για να χρηματοδοτούν γενναιόδωρα κράτη πρόνοιας, χωρίς να επιβαρύνουν υπερβολικά τους πολίτες με φόρους.
Αυτή η στρατηγική καταρρέει. Οι φθηνές κινεζικές εισαγωγές θεωρούνται πλέον ότι εφαρμόζουν επιθετικές πρακτικές που απειλούν τη βιομηχανική βάση της Ευρώπης. Στις 15 Οκτωβρίου, οι ηγέτες της ΕΕ θα συναντηθούν για να συζητήσουν εάν πρέπει να υψώσουν εμπορικούς φραγμούς προστασίας έναντι της Κίνας. Ο φθηνός δανεισμός που χρησιμοποιούσαν ορισμένες χώρες για να χρηματοδοτούν τα ελλείμματά τους ανήκει επίσης στο παρελθόν. Η Γαλλία αντιμετωπίζει ασφυκτικές πιέσεις στην αγορά ομολόγων, καθώς οι πιστωτές απαιτούν υψηλότερες αποδόσεις για να αναλάβουν τον κίνδυνο δανεισμού μιας χώρας που δεν έχει ισοσκελίσει τον προϋπολογισμό της εδώ και περισσότερες από πέντε δεκαετίες. Έχοντας αποφύγει τα πλεονάσματα από την εποχή της ντίσκο, η Γαλλία είναι εξαιρετικά απίθανο να ανακαλύψει τη δημοσιονομική σύνεση πριν από τον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών τον Απρίλιο. Ακόμη και χωρίς εκλογές, η χώρα μοιάζει σχεδόν ακυβέρνητη, με φοιτητές να εξεγείρονται χωρίς κάποιον σαφώς διακριτό λόγο. Η εσωστρέφεια της Ευρώπης την κάνει να μένει πίσω λίγο περισσότερο κάθε μέρα. Ενώ η Κίνα και η Αμερική ανταγωνίζονται για την κυριαρχία στην τεχνητή νοημοσύνη, η Ευρώπη δεν διαθέτει κανένα μοντέλο που να πλησιάζει την αιχμή της τεχνολογίας. Ο επόμενος μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ έχει σκοπό να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά της, αλλά μια συμφωνία ενδέχεται να καθυστερήσει εξαιτίας των αλληλεπικαλυπτόμενων προεκλογικών περιόδων.
Τίποτα από αυτά δεν είναι εντελώς καινούργιο: μια ένωση πολλών δημοκρατιών συνεπάγεται αναπόφευκτα πολλές εκλογικές αναμετρήσεις. Όμως οι γεωπολιτικές απειλές θα έπρεπε να ωθούν τους Ευρωπαίους να επικεντρωθούν στο πώς θα λαμβάνουν αποφάσεις, ακόμη και καθώς οι εκλογές διαδέχονται η μία την άλλη. Έπειτα από ένα καλοκαίρι κατά το οποίο η Ουκρανία φαινόταν να έχει αντιστρέψει τους όρους της αναμέτρησης με τη Ρωσία, δέχεται και πάλι σφοδρά πλήγματα καθώς πλησιάζει ο χειμώνας. Ένα πακέτο βοήθειας της ΕΕ ύψους 90 δισ. ευρώ (101 δισ. δολαρίων), που εγκρίθηκε στα τέλη του 2025, προοριζόταν να επαρκέσει για δύο χρόνια. Τώρα φαίνεται ότι θα χρειαστεί περισσότερη βοήθεια νωρίτερα. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν φαίνεται να έχει φιλοδοξίες που εκτείνονται πέρα από την Ουκρανία. Οι υπηρεσίες πληροφοριών προβλέπουν ολοένα περισσότερες υβριδικές επιθέσεις, σχεδιασμένες να σπείρουν διχόνοια στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ. Αυτό θα έπρεπε να ωθήσει τους Ευρωπαίους να ενισχύσουν τη συλλογική τους άμυνα, τώρα που μια αναξιόπιστη Αμερική δεν αποτελεί πλέον αξιόπιστο εγγυητή της ασφάλειάς τους. Αντί γι’ αυτό, ο Ισπανός πρωθυπουργός διεξάγει την προεκλογική του εκστρατεία προβάλλοντας την άρνησή του να το πράξει. Οι Ισπανοί θα περάσουν τους επόμενους δύο μήνες διαφωνώντας για το στεγαστικό ζήτημα και στη συνέχεια σχηματίζοντας έναν πιθανότατα ασταθή κυβερνητικό συνασπισμό. Ο κ. Πούτιν είναι απίθανο να σταματήσει να ανατινάζει πράγματα όσο η Ευρώπη ασχολείται με τα προβλήματά της.
Η παράλυση που καταλαμβάνει το ευρωπαϊκό εγχείρημα όταν οι πολιτικοί του βρίσκονται σε προεκλογική εκστρατεία αποτελεί έναν κίνδυνο. Ένας άλλος είναι ότι οι νικητές των εκλογών ενδέχεται να καταστρέψουν τα υπάρχοντα σχέδια. Οι εκλογές στην Ισπανία δεν θα αλλάξουν πολύ την Ευρώπη, αν και πιθανότατα θα απομακρύνουν από την εξουσία τον μοναδικό σοσιαλιστή πολιτικό που ηγείται μιας από τις μεγάλες χώρες της. Λίγοι θα προσέξουν ποια κόμματα θα κερδίσουν στη Φινλανδία τον Απρίλιο. Όμως η Πολωνία και ιδιαίτερα η Γαλλία θα μπορούσαν να εκλέξουν ηγέτες της λαϊκιστικής Δεξιάς που απεχθάνονται τόσο πολύ την ΕΕ, ώστε είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πώς θα μπορούσε το μπλοκ να συνεχίσει να λειτουργεί αποτελεσματικά. Η Μαρίν Λεπέν, η οποία προηγείται στις γαλλικές δημοσκοπήσεις, θέλει να στερήσει χρηματοδότηση από την Ένωση και να περιορίσει τη στήριξη προς την Ουκρανία.
Εκλογική παράλυση
Η Ευρώπη δεν χρειάζεται καν εκλογές για να περιπέσει σε κατάσταση ακαμψίας. Η έλλειψη αίσθησης του επείγοντος ήταν εμφανής καθ’ όλη τη διάρκεια του περασμένου έτους, μιας περιόδου με λίγες εκλογές. Και η αλληλουχία των εκλογικών αναμετρήσεων δεν θα ακινητοποιήσει εντελώς την Ευρώπη. Οι σύνοδοι κορυφής των ηγετών της ΕΕ θα εξακολουθήσουν να πραγματοποιούνται, οι κανονισμοί να καταρτίζονται, τα ανακοινωθέντα να εκδίδονται και ούτω καθεξής. Οι κρίσεις έχουν τον τρόπο τους να συγκεντρώνουν την προσοχή των πολιτικών, ακόμη και όταν εκείνοι έχουν το ένα μάτι στραμμένο στην προεκλογική εκστρατεία. Όμως το να αντιδρά κανείς στις εξελίξεις δεν είναι το ίδιο με το να τις διαμορφώνει. Ακριβώς τη στιγμή που η Ευρώπη χρειάζεται να λάβει μεγάλες αποφάσεις —για την άμυνα, την ανταγωνιστικότητα, το εμπόριο και την Ουκρανία— οι ηγέτες της ενδέχεται να ετοιμάζονται να οχυρωθούν πίσω από τις πολιτικές τους σκοπιμότητες και, για πολλούς μήνες, να μη λάβουν καμία απολύτως.
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com
