Το τέλος μιας εποχής στη Βραζιλία ενδέχεται επίσης να σηματοδοτεί τη στιγμή κατά την οποία μια δυναστεία εδραίωσε πραγματικά την κυριαρχία της. Στις 4 Οκτωβρίου, το κυβερνών αριστερό Εργατικό Κόμμα (PT) της Βραζιλίας και ο ηλικιωμένος ηγέτης του, Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, υπέστησαν συντριπτική ήττα στον πρώτο γύρο των γενικών εκλογών. Ο Φλάβιο Μπολσονάρου, γόνος μιας οικογένειας με πατριάρχη τον δεξιό Ζαΐρ Μπολσονάρου (πρώην πρόεδρο που βρίσκεται σε κατ’ οίκον περιορισμό επειδή επιχείρησε πραξικόπημα), φαίνεται έτοιμος να αναλάβει την ηγεσία της τέταρτης μεγαλύτερης δημοκρατίας του κόσμου, στον δεύτερο γύρο της 25ης Οκτωβρίου.
Η ήττα ήταν τεράστια. Ο Λούλα, όπως είναι γνωστός ο εν ενεργεία πρόεδρος, έχασε ψήφους σε περισσότερους από 5.400 από τους 5.571 δήμους της χώρας σε σύγκριση με τις προηγούμενες εκλογές. Στο εσωτερικό των πολιτειών, οι μεγαλύτερες απώλειες σημειώθηκαν στις αγροτικές περιοχές. Το κατ’ ευφημισμόν ονομαζόμενο Φιλελεύθερο Κόμμα (PL) των Μπολσονάρου σχεδόν διπλασίασε τις έδρες του στη Γερουσία και εδραίωσε τη θέση του ως του μεγαλύτερου κόμματος στην κάτω βουλή. Ο Φερνάντο Αντάντ, ο οποίος μερικές φορές προβάλλεται ως διάδοχος του Λούλα, ηττήθηκε με διαφορά 26 ποσοστιαίων μονάδων στην προσπάθειά του να εκτοπίσει τον κυβερνήτη του Σάο Πάολο, γεγονός που ουσιαστικά ενταφίασε το πολιτικό του μέλλον.
Αυτή η κυριαρχία φέρνει τον Φλάβιο στην πλεονεκτικότερη θέση για να κερδίσει τον δεύτερο γύρο. Από τότε που η Βραζιλία επέστρεψε στη δημοκρατία το 1985, κανένας υποψήφιος που έχασε στον πρώτο γύρο δεν κατάφερε στη συνέχεια να κερδίσει στον δεύτερο. Ακόμη και αν ο Φλάβιο έχανε, το αποτέλεσμα αποτελεί ήδη θρίαμβο για την οικογένεια Μπολσονάρου. Η ένθερμα ευαγγελική σύζυγος του κ. Μπολσονάρου, οι δύο μικρότεροι γιοι του και ο αδελφός του κέρδισαν όλοι έδρες στο νομοθετικό σώμα. Υπάρχουν πλέον σχεδόν αρκετοί δεξιοί γερουσιαστές ώστε να σχηματιστεί η πλειοψηφία των δύο τρίτων που απαιτείται για την παραπομπή σε δίκη με σκοπό την απομάκρυνση δικαστών του Ανωτάτου Δικαστηρίου οι οποίοι άσκησαν δίωξη κατά του πατέρα του.
Η ψήφος αντανακλούσε λιγότερο τον ενθουσιασμό για τον Φλάβιο και περισσότερο την αποδοκιμασία της σημερινής κυβέρνησης, σε εκλογές που χαρακτηρίστηκαν από απάθεια. Περισσότεροι από 33 εκατομμύρια από τους 158 εκατομμύρια πολίτες με δικαίωμα ψήφου απείχαν, καταγράφοντας το υψηλότερο ποσοστό αποχής από το 1998. Δημοσκοπήσεις που δημοσιεύθηκαν την εβδομάδα των εκλογών έδειχναν ότι σχεδόν το ένα τρίτο των ψηφοφόρων δεν γνώριζε ποιον θα υποστήριζε. Έξω από ένα εκλογικό τμήμα σε μια εύπορη συνοικία του Ρίο ντε Τζανέιρο, ένας απογοητευμένος 24χρονος περιέγραψε τις εκλογές λέγοντας ότι επικρατούσε «ατμόσφαιρα κηδείας». «Πρόκειται για την επιλογή του μικρότερου κακού», είπε ο φίλος του, ανασηκώνοντας τους ώμους.
Το PT βρίσκεται στην εξουσία επί 18 από τα τελευταία 24 χρόνια και οι Βραζιλιάνοι έχουν αρχίσει να κουράζονται από τον Λούλα, ο οποίος, στα 80 του χρόνια, εξακολουθεί να επιθυμεί μια τέταρτη θητεία. Πρώην συνδικαλιστικός ηγέτης από τις φτωχές περιοχές της ενδοχώρας της Βραζιλίας, δεν έχει καταφέρει να έρθει σε επαφή με τους νεότερους Βραζιλιάνους της μεσαίας τάξης, οι οποίοι τείνουν να προτιμούν την περιστασιακή εργασία μέσω ψηφιακών πλατφορμών από τις συνδικαλισμένες θέσεις εργασίας και ονειρεύονται να γίνουν επιχειρηματίες. Ο Φλάβιο συγκέντρωσε το 54% των ψήφων μεταξύ των ψηφοφόρων της κατώτερης μεσαίας τάξης, έναντι 37% του Λούλα.
Επιπλέον, πολλοί ψηφοφόροι δεν εμπιστεύονται το PT όσον αφορά την οικονομία και έχουν αγανακτήσει με τη διαφθορά. Ο Λούλα φυλακίστηκε για διαφθορά το 2018, αν και οι καταδικαστικές αποφάσεις εις βάρος του ακυρώθηκαν το 2021. Ένα δυσώδες σκάνδαλο διαφθοράς, που συνδεόταν με τη μεγαλύτερη τραπεζική απάτη στην ιστορία της Βραζιλίας, τροφοδότησε επίσης το αίσθημα ενάντια στο κατεστημένο. Παρόλο που ο Λούλα δεν ενεπλάκη άμεσα, το σκάνδαλο τον έχει βλάψει. Δημοσκόπηση στα μέσα Σεπτεμβρίου διαπίστωσε ότι οι ψηφοφόροι ήταν πιθανότερο να τιμωρήσουν τον Λούλα παρά τον Φλάβιο για το σκάνδαλο.
Ο Λούλα έχασε επίσης την υποστήριξη των κεντρώων, οι οποίοι «ένιωσαν προδομένοι από το PT», λέει ο Μάγκνο Καρλ του Livres, ενός φιλελεύθερου ερευνητικού κέντρου στο Σάο Πάολο. «Ψήφισαν τον Λούλα το 2022… πιστεύοντας ότι η κυβέρνηση θα ξόδευε λιγότερα, θα άκουγε περισσότερο άλλες ομάδες της κοινωνίας και δεν θα δαιμονοποιούσε την κριτική — αλλά αυτό δεν συνέβη». Οι σπάταλες πολιτικές του έχουν ωθήσει τα επιτόκια προς τα πάνω, αυξάνοντας το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους για τα νοικοκυριά, τις επιχειρήσεις και την κυβέρνηση. Η απογοήτευση κυριαρχεί, παρά τις μέτριες πραγματικές αυξήσεις των εισοδημάτων και την ανεργία σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα.
Η δεξιά στροφή της Βραζιλίας έχει επιπτώσεις σε ολόκληρη την ήπειρο. Από τότε που ο Ντόναλντ Τραμπ επέστρεψε στην εξουσία, και οι επτά προεδρικές εκλογές στην περιοχή έχουν κερδηθεί από υποψηφίους με παρόμοιες αντιλήψεις. Εάν η Βραζιλία, το τελευταίο μεγάλο προπύργιο αντίστασης στη Νότια Αμερική, περιέλθει υπό την επιρροή του Δόγματος Ντονρόε (σύνθεση του ονόματος του Τραμπ με το ιστορικό δόγμα Μονρόε) οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να αποκτήσουν προνομιακή πρόσβαση στα τεράστια αποθέματα σπάνιων γαιών της χώρας. Ο Φλάβιο αναμένεται να διορίσει τον αδελφό του, Εντουάρντο, είτε υπουργό Εξωτερικών είτε πρεσβευτή στην Ουάσινγκτον, δεδομένων των στενών δεσμών του με τον Στιβ Μπάνον και το κίνημα MAGA.
Ακόμη κι έτσι, πιθανότατα θα υπάρξει κάποια συνέχεια στην εξωτερική πολιτική. Κανένας ηγέτης στη Νότια Αμερική που ευθυγραμμίζεται με το MAGA δεν έχει διακόψει τις σχέσεις του με την Κίνα, τον μεγαλύτερο αγοραστή εμπορευμάτων της Νότιας Αμερικής. Η Βραζιλία είναι απίθανο να αποκλίνει από αυτή την τάση. Παρόλο που οι σχέσεις της με την Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσαν να επιβαρυνθούν εξαιτίας της αποψίλωσης των δασών, αυτό είναι απίθανο να απειλήσει τη νεοσυναφθείσα συμφωνία ελεύθερου εμπορίου μεταξύ της ΕΕ και της Mercosur, ενός εμπορικού συνασπισμού στον οποίο ηγείται η Βραζιλία. Η ΕΕ «χρειάζεται όσους περισσότερους οικονομικούς εταίρους μπορεί να εξασφαλίσει εκτός Κίνας και Αμερικής», λέει ο Σάντορ Νάγκι του Πανεπιστημίου Corvinus στη Βουδαπέστη.
Στο εσωτερικό της χώρας, οι συνέπειες μιας προεδρίας Φλάβιο θα ήταν πιο σκληρές. Θα μπορούσε να εξαπολύσει μια εκστρατεία εκδίκησης εναντίον όσων ο πατέρας του θεωρεί εχθρούς του. Μεταξύ των στόχων του ενδέχεται να βρίσκονται δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου, στρατιωτικοί που αντιστάθηκαν στην απόπειρα πραξικοπήματος, διπλωμάτες που δεν υποκλίνονται στο MAGA και ομοσπονδιακοί αστυνομικοί που έχουν ερευνήσει την οικογένεια.
Ο Φλάβιο θα μπορούσε επίσης να διαμορφώσει τη σύνθεση των ρυθμιστικών αρχών και των θεσμών της χώρας για μια ολόκληρη γενιά, λόγω ενός ασυνήθιστα μεγάλου αριθμού κενών θέσεων. Προς πλήρωση είναι τέσσερις από τις 11 έδρες του Ανωτάτου Δικαστηρίου και δύο θέσεις στο διοικητικό συμβούλιο της κεντρικής τράπεζας, καθώς και θέσεις στη ρυθμιστική αρχή κεφαλαιαγοράς και στην αρχή εποπτείας του ανταγωνισμού.
Ο μεγάλος ωφελημένος από μια νίκη του Φλάβιο θα ήταν η οικονομία. Οι μετοχές σημείωσαν άνοδο μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων και το νόμισμα ενισχύθηκε. Οι επενδυτές πιστεύουν ότι ο Φλάβιο και ένα δεξιό Κογκρέσο θα εφαρμόσουν μια αυστηρή δημοσιονομική προσαρμογή. Ο Φλάβιο έχει υποσχεθεί εξοικονομήσεις ίσες με το 1,5% του ΑΕΠ μέσα σε 18 μήνες, μέσω ιδιωτικοποιήσεων κρατικών επιχειρήσεων, επιβολής ανώτατου ορίου δαπανών και δραστικής συρρίκνωσης του κρατικού μηχανισμού.
Ωστόσο, μέχρι στιγμής, οι λεπτομέρειες είναι ελάχιστες. Ο Φλάβιο υπόσχεται να καταργήσει μεγάλο αριθμό φόρων, γεγονός που θα περιόριζε τα έσοδα. Η ομάδα του έχει αποκλείσει μια μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος, του βασικού παράγοντα που ωθεί τις δαπάνες σε μη βιώσιμα επίπεδα. Το Κογκρέσο, το οποίο εξαρτάται από ομάδες συμφερόντων, φαίνεται απρόθυμο να περιορίσει τις φορολογικές ελαφρύνσεις, οι οποίες κοστίζουν το 7% του ΑΕΠ. Οι σύμβουλοι του Φλάβιο έχουν επίσης αποκλείσει, χωρίς αυτό να βοηθά την κατάσταση, την αποσύνδεση κοινωνικών παροχών, όπως οι συντάξεις, από τον κατώτατο μισθό. Καθώς αυτός αυξάνεται αναπόφευκτα κάθε χρόνο, συμπαρασύρει προς τα πάνω όλες τις υπόλοιπες δαπάνες που είναι συνδεδεμένες μαζί του.
Οι αγορές θα παρακολουθούν προσεκτικά την προεκλογική εκστρατεία του Φλάβιο, ιδιαίτερα την επιλογή του για τη θέση του υπουργού Οικονομικών. Στο μεταξύ, οι περιβαλλοντολόγοι, οι δικαστές και όσοι έχουν ερευνήσει την οικογένειά του θα παρακολουθούν τις εξελίξεις με ανησυχία.
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com
