Θα μπορούσε κανείς να συγχωρήσει τον Άντι Μπέρναμ που αισθάνεται ευδιάθετος. Ο πρωθυπουργός της Βρετανίας ξεκινά τις δεύτερες εκατό μέρες της θητείας του με ένα άνετο προβάδισμα στις δημοσκοπήσεις και με οικονομική ανάπτυξη καλύτερη από την αναμενόμενη. Ο υπουργός Οικονομικών του, Τζον Χίλι, παρουσίασε έναν προϋπολογισμό που κατάφερε να μην εξοργίσει ούτε τους επενδυτές της αγοράς ομολόγων που απαιτούν δημοσιονομική πειθαρχία ούτε τους βουλευτές του Εργατικού Κόμματος. Και, σε μια είδηση που θα συγκινούσε κάθε αγγλική καρδιά, η Γαλλία τα πηγαίνει πολύ χειρότερα, καθώς τα δημόσια οικονομικά της παραπαίουν και οι δρόμοι της έχουν καταληφθεί από διαδηλωτές που προκαλούν ταραχές.
Στη Βρετανία επικρατεί προεκλογικός πυρετός. Έτσι, η ανάγκη να ικανοποιηθούν οι ψηφοφόροι θα μπορούσε να εξηγήσει γιατί, σε έναν προϋπολογισμό που ήταν ως επί το πλείστον κενός ουσιαστικού περιεχομένου, ο κ. Χίλι βρήκε μερικά δισεκατομμύρια λίρες για να χρηματοδοτήσει μια πληρωμή 100 λιρών (133 δολαρίων) στα τέσσερα από τα πέντε νοικοκυριά, υποτίθεται για να αντισταθμίσει τους λογαριασμούς ενέργειας. Λίγο αφότου ο υπουργός Οικονομικών ολοκλήρωσε την ομιλία του, το πλήθος των Βρετανών που έσπευσαν να ελέγξουν αν το νοικοκυριό τους δικαιούται τα χρήματα προκάλεσε την κατάρρευση ενός κυβερνητικού ιστότοπου.
Ο κ. Μπέρναμ επιμένει ότι έχει αποκλείσει τη διεξαγωγή εκλογών για τουλάχιστον 12 μήνες — αλλά αυτό δεν θα έλεγε ούτως ή άλλως; Το ανησυχητικό είναι ότι αυτός ο προϋπολογισμός αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της ανεπάρκειας της προσέγγισής του στη διακυβέρνηση. Οι αλλαγές είναι τεράστιες με την πιο περιορισμένη έννοια του όρου, καθώς περιλαμβάνουν 98 μέτρα πολιτικής με κοστολογημένες επιπτώσεις, σαφώς περισσότερα από οποιονδήποτε άλλο πρόσφατο προϋπολογισμό. Υπήρξαν και κάποια ελάχιστα καλά νέα σχετικά με την απλούστευση των εγκρίσεων για τα κέντρα δεδομένων. Επίσης, οι τοπικές περιοχές θα χρηματοδοτούνται σε μεγαλύτερο βαθμό από τους φόρους που καταβάλλουν οι κάτοικοι και οι επιχειρήσεις τους, γεγονός που τους δίνει κίνητρο να ενισχύσουν την ανάπτυξη. Ο κ. Χίλι επικέντρωσε την ενεργειακή πολιτική στη φθηνή ηλεκτρική ενέργεια και δεν υπέκυψε στον διαχρονικό πειρασμό των νέων υπουργών Οικονομικών να ξαναγράψουν τους δημοσιονομικούς κανόνες.
Και όμως, σχεδόν από κάθε άποψη που έχει σημασία, οι αλλαγές του προϋπολογισμού είναι ασήμαντες. Τα ποσά που εμπλέκονται είναι αμελητέα και ελάχιστα από τα μέτρα του αντιμετωπίζουν τα βαθιά οικονομικά προβλήματα της Βρετανίας. Αντί γι’ αυτό, παρουσιάζει μια σπασμωδική σειρά μικροαλλαγών που θα επιδεινώσουν τα στρεβλά κίνητρα τα οποία μαστίζουν το φορολογικό σύστημα.
Ο πρωθυπουργός είναι ακόμη δυσκολότερο να προσδιοριστεί πολιτικά από τον σερ Κιρ Στάρμερ. Είναι αλήθεια ότι είναι πιο επιδέξιος από τον προκάτοχό του στο να μοιράζει πολιτικά δημοφιλείς παροχές, όπως οι πληρωμές των 100 λιρών και τα φθηνότερα αγγουράκια τουρσί στα σούπερ μάρκετ, χάρη στους χαμηλότερους δασμούς στα είδη παντοπωλείου. Όμως, όποτε ο κ. Μπέρναμ εμφανίζεται τολμηρός —όπως προτείνει να κάνει περιορίζοντας τις συντάξεις, χρηματοδοτώντας την κοινωνική φροντίδα και αναζωογονώντας τις σχέσεις της Βρετανίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση— αναβάλλει τις δύσκολες αποφάσεις για μετά τις επόμενες εκλογές.
Αυτή η προσέγγιση στη διακυβέρνηση σύντομα θα πάψει να είναι ανεκτή. Η επανεξέταση των δημοσίων δαπανών, που έχει προγραμματιστεί για το 2027, θα είναι δύσκολη. Για να χρηματοδοτήσει την άμυνα και να αποτρέψει σκληρές περικοπές, ο κ. Χίλι θα χρειαστεί να συγκεντρώσει περίπου 30 δισεκατομμύρια λίρες, σύμφωνα με το Institute for Fiscal Studies, ένα ερευνητικό ινστιτούτο. «Ξεκινάμε από θέση ισχύος», δήλωσε ο υπουργός Οικονομικών την Τετάρτη, χωρίς να ακούγεται απολύτως πειστικός. Οι δαπάνες για την υγεία, τις συντάξεις και την κοινωνική πρόνοια θα συνεχίσουν να αυξάνονται, ασκώντας πίεση στην προσπάθεια της Βρετανίας να χρηματοδοτήσει ένα πλήρες κράτος πρόνοιας με χαμηλό κόστος, ενδεχομένως μέχρι το σημείο κατάρρευσης. Πάνω από όλα αυτά πλανάται το ερώτημα πώς η τεχνητή νοημοσύνη θα αναδιαμορφώσει την κοινωνία και την οικονομία.
Οι μεγάλες ιδέες του κ. Μπέρναμ δεν επαρκούν για να αντιμετωπίσουν αυτές τις προκλήσεις. Είναι ένας νοσταλγικός πολιτικός, που μιλά για το τέλος «40 χρόνων νεοφιλελευθερισμού» σε μια εποχή κατά την οποία το μέλλον πλησιάζει με ορμή. Αυτό είναι κρίμα, καθώς υπάρχουν πολλά που πρέπει να γίνουν — και πολλά ζητήματα στα οποία ο κ. Μπέρναμ και οι νεοφιλελεύθεροι του The Economist θα μπορούσαν να συμφωνήσουν. Ένα από αυτά είναι η αποκέντρωση, και σε αυτόν τον τομέα ο κ. Μπέρναμ έχει κάνει μια καλή αρχή. Η Βρετανία είναι πράγματι υπερβολικά συγκεντρωτική, σε βαθμό που προκαλεί ζημιά. Δεν υπάρχει κανένας λόγος οι πόλεις να πρέπει να ζητούν από το υπουργείο Οικονομικών τη χρηματοδότηση έργων μεταφορών, αντί να συγκεντρώνουν οι ίδιες τα χρήματα.
Ένα άλλο βήμα θα ήταν να αναβιώσει το ενδιαφέρον που έδειχνε κατά καιρούς ο σερ Κιρ για μεταρρυθμίσεις στην πλευρά της προσφοράς, οι οποίες ενισχύουν την ανάπτυξη. Το Εργατικό Κόμμα εξελέγη με ένα προεκλογικό πρόγραμμα που υποστήριζε ότι η ταχύτερη ανάπτυξη ήταν ο δρόμος για την έξοδο από τα δημοσιονομικά προβλήματα της Βρετανίας. Ωστόσο, αυτή η επανάσταση της απορρύθμισης μόλις που έχει αρχίσει. Σήμερα κατασκευάζονται λιγότερες κατοικίες απ’ ό,τι πριν από την εκλογή των Εργατικών. Οι τελευταίες προβλέψεις του Office for Budget Responsibility, της ανεξάρτητης αρχής δημοσιονομικής εποπτείας, υποδηλώνουν ότι η κυβέρνηση θα αποτύχει να επιτύχει τον στόχο της για την κατασκευή 1,5 εκατομμυρίου κατοικιών κατά τη διάρκεια της τρέχουσας κοινοβουλευτικής περιόδου, υπολειπόμενη κατά μισό εκατομμύριο κατοικίες. Η Άντζελα Ρέινερ, υπουργός Στέγασης, έχει αρχίσει τελευταία να τον αποκαλεί «φιλόδοξο στόχο».
Το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας της Βρετανίας έχει απομακρύνει υπερβολικά πολλούς νέους από την εργασία και τους έχει οδηγήσει σε επιδόματα λόγω προβλημάτων υγείας, ένα ζήτημα για το οποίο ο κ. Μπέρναμ έχει υποσχεθεί να νομοθετήσει τον επόμενο χρόνο — αλλά για το οποίο δεν έκανε τίποτα στον προϋπολογισμό. Ο πρωθυπουργός είναι επίσης εδώ και χρόνια επικριτής του φόρου χαρτοσήμου, ενός φόρου στις συναλλαγές ακινήτων που είναι πιθανότατα ο πιο καταστροφικός για την ανάπτυξη φόρος στη Βρετανία. Όπως και η προηγούμενη κυβέρνηση των Εργατικών, έχει μέχρι στιγμής αποφύγει την ανάγκη να διορθώσει τις στρεβλώσεις και τις παγίδες του βρετανικού φορολογικού συστήματος. Δεν είναι πολύ αργά για να αναλάβει δράση.
Απαιτείται σοβαρή δουλειά για να προετοιμαστεί η Βρετανία για τις αλλαγές που μπορεί να φέρει η τεχνητή νοημοσύνη. Οι ανακοινώσεις για τα κέντρα δεδομένων αποτέλεσαν ένα πρώτο βήμα.
Όμως η Βρετανία θα πρέπει να μεταρρυθμίσει τη νομοθεσία της περί πνευματικών δικαιωμάτων, ώστε τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης να μπορούν να εκπαιδεύονται εντός της χώρας. Και τι έχουν να πουν ο κ. Μπέρναμ και ο κ. Χίλι για το πώς θα διασφαλιστεί ότι η Βρετανία θα αποκομίσει τα οφέλη παραγωγικότητας της τεχνητής νοημοσύνης; Ή για το πώς θα αποτραπεί η εξάντληση των δυνατοτήτων του βρετανικού κράτους από την τεχνητή νοημοσύνη, μέσω της συμφόρησης των δικαστηρίων, των ειδικών δικαιοδοτικών οργάνων και των επίσημων δημόσιων διαβουλεύσεων με αβάσιμο, χαμηλής ποιότητας περιεχόμενο που παράγεται από chatbot;
Εν ολίγοις, υπάρχουν πολλά που πρέπει να γίνουν και επείγουσα ανάγκη να αρχίσουν να γίνονται. Ο πρωθυπουργός θα πρέπει να αγνοήσει τις συζητήσεις περί ανάγκης νέας λαϊκής εντολής. Η Βρετανία είναι κοινοβουλευτική δημοκρατία και ο κ. Μπέρναμ απολαμβάνει την εμπιστοσύνη του κοινοβουλίου της. Αντί να παραμένει δέσμιος ενός προεκλογικού προγράμματος που είχε στο εξώφυλλό του μια μεγάλη φωτογραφία του σερ Κιρ, έχει τρία χρόνια στη διάθεσή του για να είναι όσο τολμηρός επιθυμεί.
Κυβέρνησε ή φύγε
Αυτό που δεν πρόκειται να αποδώσει, ούτε για τον κ. Μπέρναμ ούτε για τη Βρετανία, θα ήταν να περνά ο πρωθυπουργός τον χρόνο του προσφέροντας ακόμη περισσότερη αισιοδοξία με ελάχιστο ουσιαστικό πολιτικό περιεχόμενο. Από πολιτική άποψη, οι ψηφοφόροι είναι πιθανό να χάσουν την υπομονή τους με μια κυβέρνηση που απλώς παραμένει στάσιμη — ακόμη κι αν τους προσφέρει περιστασιακά κάποια οικονομική παροχή. Από οικονομική άποψη, η Βρετανία προχωρά με δυσκολία, με ρυθμούς ανάπτυξης που μόλις ξεπερνούν το 1%. Εάν θέλει να αρχίσει να επιλύει τα πολυάριθμα προβλήματά της, χρειάζεται ανάπτυξη.
Ο κ. Μπέρναμ δεν έχει κανέναν λόγο να προκηρύξει εκλογές απλώς και μόνο για να γίνουν εκλογές. Όπως έδειξε ο σερ Κιρ, μια λαϊκή εντολή και μια ισχυρή κοινοβουλευτική πλειοψηφία δεν μπορούν να υποκαταστήσουν ένα πραγματικό κυβερνητικό πρόγραμμα. Όμως, εάν ο κ. Μπέρναμ δεν μπορεί να παρουσιάσει ένα καλύτερο όραμα για το πώς θα αξιοποιήσει τα επόμενα χρόνια, θα πρέπει να βάλει τέλος στη θητεία του και να προσφύγει στην κρίση των ψηφοφόρων.
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com
