Περίπου 740 εκατομμύρια άνθρωποι, δηλαδή το 14% του ενήλικου πληθυσμού παγκοσμίως, έχουν βιώσει κάποια στιγμή στη ζωή τους εμβοές (tinnitus), μια διαταραχή που προκαλεί επίμονους ήχους, όπως βουητό, σφύριγμα ή κουδούνισμα στα αυτιά, χωρίς να υπάρχει εξωτερική ηχητική πηγή.
Αν και η πάθηση ταλαιπωρεί εκατομμύρια ανθρώπους εδώ και αιώνες, μόλις τα τελευταία χρόνια η ιατρική κοινότητα αρχίζει να κατανοεί καλύτερα τα αίτια και τις θεραπευτικές δυνατότητές της, σύμφωνα με ρεπορτάζ του Bloomberg.
Οι εμβοές μπορεί να προκληθούν από βλάβες στην ακοή, νευρολογικές διαταραχές ή άλλα ιατρικά προβλήματα. Όπως εξηγούν ειδικοί, ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται λανθασμένα ανύπαρκτους ήχους και τους επεξεργάζεται σαν να ήταν πραγματικοί.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες εκτιμάται ότι περίπου 2 εκατομμύρια άνθρωποι πάσχουν από τόσο σοβαρές εμβοές ώστε αδυνατούν να λειτουργήσουν φυσιολογικά στην καθημερινότητά τους.
Αν και ο συνολικός αριθμός των πασχόντων παραμένει σχετικά σταθερός τα τελευταία χρόνια, οι ωτορινολαρυγγολόγοι και οι ακοολόγοι διαπιστώνουν ότι η ευαισθητοποίηση του κοινού αυξάνεται σημαντικά.
Η έκθεση στον θόρυβο είναι ο βασικός παράγοντας
Η συχνότερη αιτία εμφάνισης των εμβοών είναι η παρατεταμένη έκθεση σε έντονο θόρυβο. Για τον λόγο αυτό η πάθηση αποτελεί τη συχνότερη αιτία αναπηρίας μεταξύ των στρατιωτικών, οι οποίοι εκτίθενται καθημερινά σε εκρήξεις, πυροβολισμούς, αεροσκάφη και βαρέα οχήματα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της αμερικανικής υπηρεσίας βετεράνων, το 2020 περισσότεροι από 2,3 εκατομμύρια βετεράνοι λάμβαναν αποζημίωση λόγω εμβοών.
Αυξημένα ποσοστά παρατηρούνται επίσης σε μουσικούς, οδηγούς αγωνιστικών αυτοκινήτων, μοτοσικλετιστές, κυνηγούς και εργαζόμενους σε ιδιαίτερα θορυβώδη περιβάλλοντα, αλλά και σε όσους παρακολουθούν συχνά συναυλίες ή αγώνες μηχανοκίνητου αθλητισμού χωρίς προστασία της ακοής.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι το πρόβλημα εμφανίζεται πλέον ολοένα και συχνότερα και στα παιδιά. Η συμμετοχή σε σχολικές μπάντες, η πολύωρη χρήση ακουστικών σε υψηλή ένταση και τα αυξημένα επίπεδα άγχους θεωρούνται βασικοί επιβαρυντικοί παράγοντες. Σε ορισμένα εξειδικευμένα κέντρα, έως και το 20% των ασθενών είναι παιδιά.
Από την ενόχληση μέχρι την κατάθλιψη
Οι εμβοές εκδηλώνονται διαφορετικά σε κάθε άνθρωπο. Άλλοι ακούνε ένα ελαφρύ σφύριγμα ή βουητό, ενώ άλλοι περιγράφουν έναν εκκωφαντικό ήχο που θυμίζει κινητήρα αεροσκάφους ή δυνατό αέρα.
Στις ήπιες μορφές προκαλούν εκνευρισμό και άγχος. Στις μέτριες περιπτώσεις επηρεάζουν τον ύπνο, την ισορροπία και τη συγκέντρωση, ενώ στις σοβαρές μορφές μπορούν να καταστήσουν αδύνατη την εργασία, την κοινωνική ζωή και τις καθημερινές δραστηριότητες, οδηγώντας ακόμη και σε κοινωνική απομόνωση και κατάθλιψη.
Οι επιστήμονες μελετούν επίσης τη σχέση των εμβοών με τη γνωστική έκπτωση. Σύμφωνα με μία μελέτη, οι ενήλικες με εμβοές εμφανίζουν 68% μεγαλύτερη πιθανότητα να αναπτύξουν πρώιμη άνοια, αν και ο ακριβής μηχανισμός αυτής της σχέσης δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί.
Παράλληλα εξετάζεται και πιθανή σύνδεση των εμβοών με τη λοίμωξη Covid-19, χωρίς όμως να υπάρχουν ακόμη ασφαλή επιστημονικά συμπεράσματα.
Πολλοί ασθενείς απογοητεύονται
Για δεκαετίες οι περισσότεροι ασθενείς άκουγαν από τους γιατρούς ότι «θα πρέπει απλώς να μάθουν να ζουν με το πρόβλημα». Η έλλειψη αποτελεσματικών θεραπειών οδήγησε πολλούς να αναζητούν λύσεις στο διαδίκτυο, από φυτικά σκευάσματα και βελονισμό μέχρι ομοιοπαθητικές θεραπείες και προϊόντα CBD, χωρίς επιστημονικά αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι περισσότερες από αυτές τις μεθόδους δεν διαθέτουν αξιόπιστα επιστημονικά δεδομένα και συχνά λειτουργούν μόνο ως placebo.
Η πρώτη εγκεκριμένη θεραπεία
Σήμερα, η μοναδική θεραπεία για τις εμβοές που έχει εγκριθεί από τον αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) είναι η συσκευή Lenire, η οποία αναπτύχθηκε από την ιρλανδική εταιρεία Neuromod. Η συσκευή κυκλοφόρησε το 2019 και έλαβε έγκριση από τον FDA το 2023.
Η θεραπεία βασίζεται στη λεγόμενη διπλή νευροδιέγερση (bimodal neuromodulation). Ο ασθενής ακούει ειδικούς ήχους μέσω ακουστικών Bluetooth, ενώ ταυτόχρονα μια μικρή συσκευή που τοποθετείται πάνω στη γλώσσα αποστέλλει ήπιους ηλεκτρικούς παλμούς. Στόχος είναι να επανεκπαιδευτεί ο εγκέφαλος ώστε να αγνοεί τους ενοχλητικούς ήχους.
Στις κλινικές δοκιμές, πάνω από το 90% των ασθενών που χρησιμοποίησαν τη συσκευή ανέφεραν μείωση των συμπτωμάτων.
Νέα προσέγγιση στην αντιμετώπιση
Παρότι δεν υπάρχει ακόμη οριστική θεραπεία, η αντιμετώπιση των εμβοών αλλάζει σημαντικά. Η Αμερικανική Ακαδημία Ακοολογίας και η Αμερικανική Ένωση Εμβοών συνιστούν πλέον, εκτός από τη διπλή νευροδιέγερση, τη γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT), καθώς και τη χρήση ειδικών ήχων κάλυψης (pink noise και brown noise), που βοηθούν πολλούς ασθενείς να μειώσουν την ένταση της ενόχλησης.
Παράλληλα αυξάνεται η χρήση μέσων προστασίας της ακοής. Η αγορά ωτοασπίδων αναπτύσσεται με ρυθμό περίπου 5% ετησίως, καθώς ολοένα περισσότεροι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τους κινδύνους της υπερβολικής έκθεσης στον θόρυβο.
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι τα επόμενα χρόνια η καλύτερη κατανόηση της σχέσης μεταξύ ακοής, εγκεφάλου και γνωστικών λειτουργιών θα οδηγήσει σε αποτελεσματικότερες θεραπείες και σε έγκαιρη διάγνωση, δίνοντας ελπίδα στα εκατομμύρια ανθρώπων που μέχρι σήμερα πίστευαν ότι δεν υπήρχε καμία λύση.
