Περισσότεροι από δύο μήνες μετά την έναρξη της σύγκρουσης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, το σκηνικό που διαμορφώνεται παραπέμπει ολοένα και περισσότερο σε ένα επικίνδυνο αδιέξοδο, χωρίς σαφή στρατιωτική ή διπλωματική έκβαση. Παρά τις αρχικές εκτιμήσεις για μια σύντομη και αποφασιστική αναμέτρηση, η πραγματικότητα αποδεικνύεται πολύ πιο σύνθετη, με τις επιπτώσεις να επεκτείνονται πολύ πέρα από το πεδίο της μάχης.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, βρίσκεται αντιμέτωπος με τον κίνδυνο μιας παρατεταμένης σύγκρουσης που όχι μόνο δεν επιτυγχάνει τους βασικούς της στόχους, αλλά ενδέχεται να αφήσει πίσω της ένα πιο ασταθές γεωπολιτικό τοπίο. Οι στόχοι που είχαν τεθεί -από την αποδυνάμωση του ιρανικού καθεστώτος έως την αναχαίτιση του πυρηνικού του προγράμματος- παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανεκπλήρωτοι, παρά τις εκτεταμένες στρατιωτικές επιχειρήσεις, αναφέρει ανάλυση του Reuters.
Την ίδια στιγμή, οι διπλωματικές προσπάθειες δεν δείχνουν ικανές να οδηγήσουν σε άμεση αποκλιμάκωση. Η Τεχεράνη έχει καταθέσει προτάσεις για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων, ωστόσο η Ουάσιγκτον εμφανίζεται επιφυλακτική, απορρίπτοντας κινήσεις που δεν περιλαμβάνουν σαφείς δεσμεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα. Το χάσμα μεταξύ των δύο πλευρών παραμένει βαθύ, ενισχύοντας τα σενάρια για μια σύγκρουση διαρκείας.
Δεν υπάρχει ξεκάθαρος νικητής, όλοι χάνουν
Σύμφωνα με διεθνείς αναλύσεις, μεταξύ των οποίων και του CNN, η εικόνα που προκύπτει είναι αυτή ενός πολέμου χωρίς ξεκάθαρο νικητή, όπου «όλοι χάνουν» σε διαφορετικά επίπεδα. Το μεγαλύτερο βάρος πέφτει στους αμάχους, ιδιαίτερα στο Ιράν, όπου οι οικονομικές πιέσεις, οι ελλείψεις και η εσωτερική αστάθεια εντείνονται. Παράλληλα, η περιφερειακή ασφάλεια επιδεινώνεται, ενώ η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με αυξανόμενη ανησυχία.
Καθοριστικό ρόλο στην παγκόσμια διάσταση της κρίσης παίζουν τα Στενά του Ορμούζ, μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη. Η διατάραξη της ναυσιπλοΐας στην περιοχή -μέσω περιορισμών ή απειλών- έχει προκαλέσει σοβαρούς κραδασμούς στις αγορές ενέργειας. Οι τιμές του πετρελαίου έχουν εκτοξευθεί, ξεπερνώντας ακόμη και τα 120 δολάρια το βαρέλι σε ορισμένες περιόδους, εντείνοντας τις πληθωριστικές πιέσεις διεθνώς.
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οικονομικές συνέπειες είναι ήδη ορατές. Η άνοδος των τιμών των καυσίμων επιβαρύνει τα νοικοκυριά και δημιουργεί πολιτικό κόστος για τον Λευκό Οίκο, ιδίως ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών. Ταυτόχρονα, οι σχέσεις με Ευρωπαίους συμμάχους δοκιμάζονται, καθώς αρκετές χώρες εκφράζουν δυσαρέσκεια για τη στρατηγική που ακολουθήθηκε χωρίς ευρεία διαβούλευση.
Στο στρατιωτικό επίπεδο, παρά τα πλήγματα που έχουν δεχθεί ιρανικές εγκαταστάσεις, η Τεχεράνη διατηρεί σημαντικές δυνατότητες και, κυρίως, στρατηγική επιρροή. Αναλυτές επισημαίνουν ότι το Ιράν έχει συνειδητοποιήσει τη δύναμη που του προσφέρει η δυνατότητα ελέγχου των Στενών του Ορμούζ, γεγονός που του επιτρέπει να ασκεί πίεση σε παγκόσμιο επίπεδο ακόμη και υπό συνθήκες πίεσης.
Ανοιχτό το ενδεχόμενο περαιτέρω κλιμάκωσης, αγκάθι το πυρηνικό ζήτημα
Την ίδια ώρα, το ενδεχόμενο περαιτέρω κλιμάκωσης παραμένει ανοιχτό. Σενάρια που εξετάζονται περιλαμβάνουν παρατεταμένο ναυτικό αποκλεισμό, στοχευμένες στρατιωτικές επιχειρήσεις ή ακόμη και περιορισμένης κλίμακας επέμβαση για την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας. Ωστόσο, καμία από αυτές τις επιλογές δεν εγγυάται γρήγορη λύση, ενώ ενέχει τον κίνδυνο ευρύτερης ανάφλεξης στην περιοχή.
Παράλληλα, το πυρηνικό ζήτημα εξακολουθεί να αποτελεί βασική πηγή έντασης. Εκτιμήσεις αναφέρουν ότι αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου ενδέχεται να παραμένουν διαθέσιμα, γεγονός που τροφοδοτεί ανησυχίες για το ενδεχόμενο επανεκκίνησης του προγράμματος. Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, επιμένει στο δικαίωμά της για ειρηνική χρήση της πυρηνικής ενέργειας, διατηρώντας σκληρή γραμμή στις διαπραγματεύσεις.
Σε αυτό το περιβάλλον, η προοπτική μιας «παγωμένης σύγκρουσης» κερδίζει έδαφος. Ένα τέτοιο σενάριο θα σήμαινε παρατεταμένη αστάθεια, με περιοδικές εντάσεις και χωρίς οριστική λύση – μια κατάσταση που θα μπορούσε να διαρκέσει για μήνες ή και χρόνια. Οι επιπτώσεις θα ήταν πολυδιάστατες, επηρεάζοντας την παγκόσμια οικονομία, την ενεργειακή ασφάλεια και τις γεωπολιτικές ισορροπίες.
Την ίδια στιγμή, η εσωτερική πίεση στις ΗΠΑ αυξάνεται. Οι δημοσκοπήσεις καταγράφουν πτώση της δημοτικότητας του Τραμπ, ενώ η αύξηση του κόστους ζωής εντείνει τη δυσαρέσκεια των πολιτών. Αναλυτές εκτιμούν ότι η εξέλιξη της σύγκρουσης θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στο πολιτικό σκηνικό των επόμενων μηνών.
Από την πλευρά του, το Ιράν εμφανίζεται έτοιμο τόσο για συνέχιση της σύγκρουσης όσο και για επιστροφή στη διπλωματία, επιμένοντας ότι «η μπάλα βρίσκεται στο γήπεδο των ΗΠΑ». Η στάση αυτή αντικατοπτρίζει μια στρατηγική αναμονής, με στόχο την αξιοποίηση του χρόνου και των διεθνών πιέσεων.
Σε κάθε περίπτωση, το βέβαιο είναι ότι η σύγκρουση έχει ήδη αφήσει βαθύ αποτύπωμα. Είτε οδηγηθεί σε αποκλιμάκωση είτε παγιωθεί ως μια μακροχρόνια αντιπαράθεση, το κόστος για τη διεθνή κοινότητα θα παραμείνει υψηλό. Και όσο η προοπτική μιας άμεσης λύσης απομακρύνεται, τόσο ενισχύεται η αίσθηση ότι πρόκειται για έναν πόλεμο όπου, τελικά, δεν θα υπάρξουν πραγματικοί νικητές.
