Για δεκαετίες, τα Στενά του Ορμούζ αποτελούσαν συνώνυμο της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας. Από αυτό το στενό θαλάσσιο πέρασμα, ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν, διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.
Κάθε φορά που η ένταση στη Μέση Ανατολή αυξάνεται, οι αγορές στρέφουν το βλέμμα τους στα δεξαμενόπλοια, στους ναύλους και στις τιμές του πετρελαίου. Τώρα όμως, η Τεχεράνη δείχνει πως έχει εντοπίσει ένα νέο, πολύ πιο αόρατο αλλά εξίσου κρίσιμο σημείο πίεσης: τα υποθαλάσσια καλώδια δεδομένων/πληροφοριών (data) που περνούν κάτω από τα νερά του Περσικού Κόλπου.
Η νέα στρατηγική του Ιράν δεν αφορά μόνο τη θάλασσα στην επιφάνειά της, αλλά και ό,τι βρίσκεται στον βυθό. Εκεί όπου κινούνται οι αόρατες αρτηρίες της ψηφιακής οικονομίας. Μέσα από αυτά τα καλώδια περνά το μεγαλύτερο μέρος της παγκόσμιας διαδικτυακής κίνησης, τραπεζικών συναλλαγών, cloud υπηρεσιών, χρηματιστηριακών εντολών και στρατιωικών επικοινωνιών.
Με άλλα λόγια, η σύγχρονη οικονομία εξαρτάται από χιλιάδες χιλιόμετρα καλωδίων που βρίσκονται σε βάθη όπου ελάχιστοι σκέφτονται να κοιτάξουν.
Η Τεχεράνη απειλεί πλέον ανοιχτά ότι θα επιβάλει τέλη στις εταιρείες που χρησιμοποιούν αυτά τα δίκτυα. Παράλληλα, φιλοκυβερνητικά μέσα και πρόσωπα που συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης αφήνουν να εννοηθεί πως, εάν οι τεχνολογικοί κολοσσοί ή οι τηλεπικοινωνιακοί πάροχοι δεν συμμορφωθούν, η ροή δεδομένων μπορεί να διαταραχθεί και με σαμποτάζ.
Στο επίκεντρο βρίσκονται εταιρείες όπως η Google, η Microsoft, η Meta και η Amazon, οι οποίες έχουν επενδύσει σε παγκόσμια δίκτυα υποθαλάσσιων οπτικών ινών για να στηρίξουν τις υπηρεσίες cloud και τις πλατφόρμες τεχνητής νοημοσύνης.
Το μήνυμα του Ιράν είναι σαφές: αν η Δύση φοβάται το κλείσιμο της στρόφιγγας του πετρελαίου, θα πρέπει πλέον να φοβάται και το κλείσιμο της «στρόφιγγας» των δεδομένων.
Η σημασία των υποθαλάσσιων καλωδίων συχνά υποτιμάται από το ευρύ κοινό. Πολλοί θεωρούν ότι το διαδίκτυο λειτουργεί κυρίως μέσω δορυφόρων. Στην πραγματικότητα, πάνω από το 95% της διεθνούς διαδικτυακής κίνησης μεταφέρεται μέσω καλωδίων στον βυθό των θαλασσών.
Αυτά τα δίκτυα συνδέουν ηπείρους, χρηματοπιστωτικά κέντρα, data centers και κυβερνήσεις. Από ένα e-mail και μια τραπεζική μεταφορά μέχρι τη λειτουργία των χρηματιστηρίων και των πλατφορμών τεχνητής νοημοσύνης, σχεδόν όλα περνούν από αυτές τις υποδομές.
Μερικά από τα σημαντικότερα καλώδια του κόσμου
Στην περιοχή του Ορμούζ διέρχονται ορισμένα από τα σημαντικότερα καλώδια που ενώνουν την Ευρώπη, την Ασία και τον Κόλπο. Δίκτυα όπως το Falcon και το Gulf Bridge International θεωρούνται κομβικά για τη συνδεσιμότητα της περιοχής, ενώ άλλα καλώδια μεταφέρουν τεράστιους όγκους δεδομένων ανάμεσα στην Ινδία, τη Σιγκαπούρη, τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη.
Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε διαταραχή δεν θα περιοριζόταν σε πιο αργό internet ή προσωρινές καθυστερήσεις στις επικοινωνίες. Οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να είναι πολύ πιο εκτεταμένες. Οι αγορές θα αντιμετώπιζαν προβλήματα στις χρηματοοικονομικές συναλλαγές, οι τράπεζες θα δυσκολεύονταν να επεξεργαστούν διεθνείς πληρωμές, οι εταιρείες cloud θα έβλεπαν διακοπές στις υπηρεσίες τους και χώρες που εξαρτώνται από την ψηφιακή οικονομία θα βίωναν σοβαρές επιπτώσεις.
Η Ινδία θεωρείται μία από τις πιο ευάλωτες περιπτώσεις. Η τεράστια βιομηχανία outsourcing της χώρας, που εξυπηρετεί επιχειρήσεις σε Ευρώπη και Ηνωμένες Πολιτείες, βασίζεται σε σταθερές και γρήγορες συνδέσεις δεδομένων.
Μια σημαντική βλάβη σε αυτά τα δίκτυα θα μπορούσε να προκαλέσει οικονομικές απώλειες δισεκατομμυρίων δολαρίων μέσα σε λίγες ημέρες. Αντίστοιχα, κράτη του Κόλπου θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν δυσκολίες όχι μόνο στις επικοινωνίες αλλά και στη διαχείριση ενεργειακών υποδομών, καθώς μεγάλο μέρος των συστημάτων λειτουργεί πλέον ψηφιακά και σε πραγματικό χρόνο.
Το ανησυχητικό είναι ότι η απειλή δεν θεωρείται θεωρητική. Η εμπειρία της Ερυθράς Θάλασσας το 2024 έδειξε πόσο ευάλωτα είναι αυτά τα δίκτυα.
Τότε, τρία υποθαλάσσια καλώδια υπέστησαν σοβαρές ζημιές όταν πλοίο που είχε χτυπηθεί από τους Χούθι παρέσυρε την άγκυρά του στον βυθό. Το περιστατικό επηρέασε περίπου το ένα τέταρτο της διαδικτυακής κίνησης στην περιοχή και προκάλεσε μεγάλες καθυστερήσεις στις επικοινωνίες μεταξύ Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Ασίας.
Αλυσιδωτές συνέπειες
Αυτό ακριβώς είναι που ανησυχεί πλέον τους ειδικούς ασφαλείας. Δεν απαιτείται μια θεαματική στρατιωτική επίθεση για να δημιουργηθεί χάος. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και μια άγκυρα, ένα μικρό drone ή μια στοχευμένη δολιοφθορά αρκεί για να προκαλέσει αλυσιδωτές συνέπειες.
Η επισκευή ενός τέτοιου καλωδίου είναι εξαιρετικά περίπλοκη διαδικασία. Χρειάζονται εξειδικευμένα πλοία, τεχνικά συνεργεία και ασφαλές περιβάλλον για να ολοκληρωθούν οι εργασίες. Σε μια εμπόλεμη περιοχή, όλα αυτά γίνονται ακόμη πιο δύσκολα. Σύμφωνα με ειδικούς στις τηλεπικοινωνίες, από τα πέντε πλοία επισκευής που δραστηριοποιούνταν συνήθως στον Περσικό Κόλπο, πλέον λειτουργεί ουσιαστικά μόνο ένα.
Η Τεχεράνη επιχειρεί παράλληλα να παρουσιάσει τη στρατηγική της ως νομικά θεμελιωμένη. Επικαλείται το Δίκαιο της Θάλασσας και υποστηρίζει ότι έχει δικαίωμα να θέτει όρους για καλώδια που περνούν από τα χωρικά της ύδατα. Μάλιστα, ιρανικά μέσα συγκρίνουν την κατάσταση με τη Διώρυγα του Σουέζ, μέσω της οποίας η Αίγυπτος αποκομίζει σημαντικά έσοδα από τη διέλευση πλοίων και τηλεπικοινωνιακών δικτύων.
Ωστόσο, πολλοί νομικοί αμφισβητούν αυτή την ερμηνεία. Το Σουέζ αποτελεί τεχνητή διώρυγα υπό πλήρη αιγυπτιακή κυριαρχία, ενώ το Ορμούζ είναι διεθνές φυσικό στενό με διαφορετικό καθεστώς. Επιπλέον, το Ιράν έχει υπογράψει αλλά δεν έχει επικυρώσει πλήρως τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, γεγονός που δημιουργεί γκρίζες ζώνες γύρω από τις διεκδικήσεις του. Επίσης πρέπει να θυμόμαστε ότι:
- δεν είναι σαφές αν το Ιράν μπορεί πραγματικά να εφαρμόσει αυτές τις απειλές,
- οι περισσότερες καλωδιακές υποδομές αποφεύγουν τα ιρανικά χωρικά ύδατα,
- τα καλώδια του Ορμούζ αντιστοιχούν σε μικρό ποσοστό της συνολικής παγκόσμιας χωρητικότητας,
Ακόμη κι έτσι, η ουσία δεν βρίσκεται μόνο στο νομικό επίπεδο. Βρίσκεται στο γεγονός ότι η Τεχεράνη επιχειρεί να μετατρέψει τη γεωγραφική της θέση σε εργαλείο διαπραγμάτευσης και οικονομικής πίεσης. Το Ιράν δείχνει ότι μπορεί να δημιουργήσει κόστος όχι μόνο στην ενέργεια και τη ναυτιλία, αλλά και στην ίδια την ψηφιακή λειτουργία της παγκοσμιοποίησης.
Αλλαγή στις γεωπολιτικές συγκρούσεις
Η νέα αυτή στρατηγική αντικατοπτρίζει και μια ευρύτερη αλλαγή στη φύση των γεωπολιτικών συγκρούσεων. Οι πόλεμοι πλέον δεν κρίνονται μόνο με πυραύλους, αεροπλάνα ή στρατούς. Κρίνονται και με δεδομένα, δίκτυα, υποδομές και τεχνολογικές εξαρτήσεις. Όποιος ελέγχει κρίσιμα περάσματα της παγκόσμιας οικονομίας αποκτά ένα είδος ισχύος που μπορεί να επηρεάσει ολόκληρες ηπείρους χωρίς να ρίξει ούτε μία βολή.
Και το Ιράν φαίνεται να το έχει καταλάβει αυτό πάρα πολύ καλά.
