Η διαχείριση των ελληνοτουρκικών σχέσεων εισέρχεται σε μια νέα, εξαιρετικά κρίσιμη φάση, καθώς η Άγκυρα επιχειρεί, με το αφήγημα της «Γαλάζιας Πατρίδας», να μετατρέψει μια επεκτατική ρητορική σε μόνιμο καθεστώς.
Σε μια νέα ενδιαφέρουσα μελέτη, ο αντιστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Αλεξάκης, αναλύει σε βάθος τη δομή της τουρκικής απειλής και προτείνει μια ριζική αναθεώρηση της ελληνικής εθνικής στρατηγικής.
Η κεντρική ιδέα της ανάλυσής του είναι ότι η Ελλάδα δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζει τις προκλήσεις με τον παραδοσιακό, ήδη γνωστό τρόπο.
Απαιτείται μια ποιοτική αναβάθμιση των αντιδράσεών μας, και κυρίως των δράσεών μας, η οποία μεταφράζεται στη μετάβαση από τον απλό συντονισμό των κρατικών υπηρεσιών στην πλήρη γεωπολιτική «ενορχήστρωση» των κινήσεών μας.
Για να γίνει κατανοητή η αναγκαιότητα αυτής της αλλαγής, πρέπει πρώτα να εξεταστεί η ανατομία της ίδιας της απειλής. Η μελέτη ξεδιπλώνει τους άξονες της πολιτικής για τη «Γαλάζια Πατρίδα», επισημαίνοντας ότι ο τουρκικός σχεδιασμός είναι ασύμμετρος εκ σχεδιασμού.
Αυτό σημαίνει ότι η Άγκυρα δεν επιδιώκει μια κλασική αντιπαράθεση βασισμένη στους κανόνες του διεθνούς δικαίου, αλλά κατασκευάζει ένα παράλληλο νομικό και γεωγραφικό αφήγημα.
Στόχος αυτής της ασυμμετρίας είναι να εγκλωβίσει την Αθήνα σε μια διαρκή κατάσταση άμυνας, όπου η ελληνική πλευρά αναγκάζεται να απαντά εκ των υστέρων σε τετελεσμένα γεγονότα.
Η Τουρκία χρησιμοποιεί αυτή την ασυμμετρία για να θολώσει τα όρια μεταξύ νομιμότητας και αυθαιρεσίας, δημιουργώντας γκρίζες ζώνες εκεί που το διεθνές δίκαιο είναι απολύτως ξεκάθαρο.
Νόμος του κράτους
Αυτή η στρατηγική της Άγκυρας αποκτά πλέον μια επικίνδυνη θεσμική διάσταση, καθώς ο Ερντογάν ετοιμάζεται να μετατρέψει το δόγμα της Γαλάζιας Πατρίδας σε επίσημο νόμο του τουρκικού κράτους.
Τουρκικός χάρτης της «Γαλάζιας Πατρίδας» που πρωτοεμφάνισε η Τουρκία το 2018 © mfa.gr
Αυτό το χρονικό ορόσημο αποτελεί μια θεσμική παγίδα, διότι η νομιμοποίηση του δόγματος στο εσωτερικό της Τουρκίας θα δεσμεύσει και τις μελλοντικές κυβερνήσεις της χώρας, καθιστώντας τις διεκδικήσεις μόνιμες και μη αναστρέψιμες.
Στη μελέτη τονίζεται ότι η στιγμή της νομοθέτησης θα αλλάξει ριζικά το παιχνίδι, καθώς η Άγκυρα θα επικαλείται πλέον το δικό της εσωτερικό δίκαιο για να δικαιολογήσει επιχειρήσεις στο πεδίο. Αν η Ελλάδα περιοριστεί σε μια ακόμη τυπική διπλωματική διαμαρτυρία, θα έχει αποδεχθεί ουσιαστικά το τέμπο που επιβάλλει ο αντίπαλος.
Συντονισμός και «Ενορχήστρωση»
Εδώ ακριβώς εντοπίζεται η βασική θεωρητική και πρακτική πρόταση της μελέτης, η οποία εισάγει το μοντέλο της «ενορχήστρωσης». Η μελέτη κάνει έναν σαφή διαχωρισμό ανάμεσα στον συντονισμό και την ενορχήστρωση, χρησιμοποιώντας μια παρομοίωση από τη μουσική.
Ο συντονιστής είναι αυτός που απλώς κρατάει τον χρόνο και διασφαλίζει ότι τα όργανα της ορχήστρας, δηλαδή τα διάφορα υπουργεία και οι υπηρεσίες, δεν συγκρούονται μεταξύ τους. Αυτό η ελληνική πλευρά το κάνει ήδη σε μεγάλο βαθμό.
Ο ενορχηστρωτής όμως κάνει κάτι πολύ ανώτερο: δεν ακολουθεί απλώς το κομμάτι, αλλά γράφει νέες επεκτάσεις στη σύνθεση την ώρα που η «παράσταση» βρίσκεται σε εξέλιξη.
Η ενορχήστρωση σημαίνει ότι η Ελλάδα πρέπει να αξιολογεί τα πραγματικά αποτελέσματα των ενεργειών της, να αλλάζει το τέμπο της αντιπαράθεσης και να μετατοπίζει το βάρος ανάμεσα στις γραμμές άμυνας. Όταν η Τουρκία πιέζει στο στρατιωτικό πεδίο, η Ελλάδα δεν πρέπει να εγκλωβίζεται εκεί, αλλά να μεταφέρει το βάρος στην οικονομία, την ενέργεια ή το περιβάλλον.
Παραδείγματα
Για παράδειγμα, αντί για μια στείρα στρατιωτική απάντηση σε μια τουρκική Navtex, η ενορχήστρωση επιτάσσει μια αιφνιδιαστική ελληνική πρωτοβουλία, όπως η ανακήρυξη διεθνών θαλάσσιων πάρκων σε κρίσιμες περιοχές με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
Κάτι που ήδη έχει γίνει αλλά θα μπορούσε να επαναληφθεί πιο συντονισμένα και ευρύτερα με συμμετοχή τρίτων χωρών. Με τον τρόπο αυτό, η Αθήνα αλλάζει τον ρυθμό της κρίσης και αναγκάζει την Άγκυρα να αντιδράσει εκείνη σε ένα γήπεδο που δεν ελέγχει.
Αυτή η προσέγγιση επιτρέπει στην Ελλάδα να αποφύγει την παγίδα μιας κατά μέτωπο αντιπαράθεσης, η οποία θα ήταν καταστροφική και θα εξυπηρετούσε μόνο τον τουρκικό σχεδιασμό. Αντί για μια μετωπική σύγκρουση ισχύος, η μελέτη προτείνει τη συστηματική στόχευση των ρηγμάτων και των εσωτερικών αντιφάσεων που κρύβει η Γαλάζια Πατρίδα.
Το τουρκικό αφήγημα έχει σοβαρά αδύνατα σημεία. Η Τουρκία υποστηρίζει ότι τα νησιά δεν έχουν δικαίωμα σε υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, αλλά την ίδια στιγμή διεκδικεί τεράστιες θαλάσσιες ζώνες για τη δική της ηπειρωτική ακτή, αγνοώντας πλήρως τη γεωγραφία της Μεσογείου.
Το χτύπημα σε αυτά τα αδύνατα σημεία δεν γίνεται με γενικές διακηρύξεις, αλλά με πράξεις που αναδεικνύουν τον παραλογισμό των τουρκικών ισχυρισμών στη διεθνή κοινότητα.
Για παράδειγμα η διοργάνωση παγκόσμιων επιστημονικών συνεδρίων για την προστασία του περιβάλλοντος ή την κλιματική αλλαγή, με έδρα ακριβώς τα νησιά που αμφισβητεί η Τουρκία, αποτελεί ένα πρακτικό παράδειγμα ενορχήστρωσης.
Όταν η Άγκυρα θα προσπαθήσει να αμφισβητήσει τη δικαιοδοσία αυτών των περιοχών, δεν θα έρθει αντιμέτωπη με την ελληνική κυβέρνηση, αλλά με τον ΟΗΕ, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη διεθνή επιστημονική κοινότητα.
«Ρωγμές στο οικοδόμημα»
Η μελέτη προσφέρει τροφή για σκέψη και έναν οδικό χάρτη για τη διαμόρφωση μιας έξυπνης και ελκυστικής εθνικής στρατηγικής που μπορεί να γίνει κατανοητή από κάθε πολίτη.
Η αντιμετώπιση του σχεδίου του Ερντογάν δεν απαιτεί φανατισμό, αλλά στρατηγική ευφυΐα. Μετατρέποντας την ελληνική διπλωματία από έναν απλό συντονιστή κρίσεων σε έναν ευέλικτο ενορχηστρωτή που προκαλεί εξελίξεις, η χώρα μπορεί να θωρακίσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα.
Η δύναμη της Ελλάδας βρίσκεται στην ικανότητά της να αναδεικνύει τις ρωγμές στο οικοδόμημα της Γαλάζιας Πατρίδας, αποδεικνύοντας ότι απέναντι στην ασύμμετρη απειλή, η καλύτερη άμυνα είναι η αλλαγή του ίδιου του παιχνιδιού.
Μπορείτε να δείτε αναλυτικά όλη τη μελέτη εδώ.
