Η συζήτηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) για πιθανό διορισμό ειδικού απεσταλμένου που θα αναλάβει τις επαφές με τη Ρωσία και τον Βλαντίμιρ Πούτιν προκαλεί έντονες διαφωνίες στο εσωτερικό του μπλοκ, με την επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, να προειδοποιεί ότι μια τέτοια κίνηση ενδέχεται να εξυπηρετεί τη στρατηγική της Μόσχας.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εισέρχεται σε μια νέα και εξαιρετικά ευαίσθητη φάση στη διαχείριση του πολέμου στην Ουκρανία. Ωστόσο, πριν ακόμη αποφασιστεί ποιος θα μπορούσε να εκπροσωπήσει την Ευρώπη σε πιθανές συνομιλίες, μέσα στις διαφωνίες τους οι «27» επιχειρούν να απαντήσουν σε ένα πιο κρίσιμο ερώτημα: τι ακριβώς θέλει να διαπραγματευτεί η Ευρώπη με τη Μόσχα.
Από τη μεριά του ο Πούτιν μοιάζει σαν να επιδιώκει εκδίκηση για την αποτυχημένη παρέλαση της 9ης Μαΐου στη Μόσχα, καθώς η Ρωσία χτυπά τις τελευταίες ημέρες την Ουκρανία με αυξανόμενη αγριότητα. Στις 24 Μαΐου, οι ρωσικές επιθέσεις ήταν ανελέητες, με την ανάπτυξη περίπου 90 πυραύλων και 600 drones.
Πρόκειται για πράξη εκδίκησης από τον Βλαντίμιρ Πούτιν; Ή για μια έσχατη προσπάθεια, καθώς η σύγκρουση στην Ουκρανία βαλτώνει, χωρίς καμία προοπτική για μια σημαντική εξέλιξη; Ή μήπως αυτός είναι ένας τρόπος ανακοίνωσης μιας νέας φάσης της επίθεσης, που κατέστη δυνατή χάρη στην πληθώρα drones και πυραύλων που κατασκευάζονται στη Ρωσία;
Ορισμένοι διπλωμάτες, που μίλησαν στη Les Echos, δηλώνουν επίσης ότι ίσως πρόκειται για μια απεγνωσμένη προσπάθεια να πιεστούν οι ΗΠΑ να επιστρέψουν στις τριμερείς διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία και την Ουκρανία, οι οποίες έχουν βαλτώσει από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου.
«Παγίδα» Πούτιν βλέπει η Κάγια Κάλας
Υπό αυτό το ασταθές πρίσμα, η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ δήλωσε, κατά την άφιξή της στη σύνοδο των υπουργών Εξωτερικών στη Λεμεσό της Κύπρου την Πέμπτη, ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να εγκλωβιστεί σε συζητήσεις γύρω από το ποιος θα συνομιλεί με τον Ρώσο πρόεδρο.
«Πρόκειται για μια παγίδα στην οποία η Ρωσία θέλει να πέσουμε, συζητώντας ποιος θα μιλήσει μαζί τους», ανέφερε η Κάλας. Όπως πρόσθεσε, η Μόσχα επιχειρεί ήδη να καθορίσει ποιοι θεωρούνται «κατάλληλοι» συνομιλητές και ποιοι όχι, επηρεάζοντας τη συζήτηση εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το θέμα τέθηκε στη συνεδρίαση των υπουργών Εξωτερικών, μετά και τις δηλώσεις του νέου πρωθυπουργού της Βουλγαρίας, Ρούμεν Ράντεφ, ο οποίος υποστήριξε αυτήν την εβδομάδα την ιδέα ορισμού ειδικού απεσταλμένου για διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία.
Κάγια Κάλας, πρωθυπουργός της Εσθονίας © EPA/Olivier Matthys
Διχασμός στην ΕΕ για τις συνομιλίες με τον Πούτιν
Παρά το γεγονός ότι αρκετά κράτη-μέλη εμφανίζονται επιφυλακτικά, ορισμένες χώρες δήλωσαν ανοιχτές στην προοπτική ενός ειδικού διαμεσολαβητή. Πολλοί υπουργοί υποστήριξαν ότι είναι ακόμη πρόωρο να ανοίξει συζήτηση για συγκεκριμένα πρόσωπα, ενώ άλλοι τάχθηκαν θετικά επί της αρχής, μεταδίδει το Bloomberg.
Ο υπουργός Εξωτερικών της Εσθονίας, Μάργκους Τσάχκνα, προειδοποίησε ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν επιχειρεί να κερδίσει χρόνο, επιδιώκοντας να μετατρέψει την Ευρώπη σε «ουδέτερο διαμεσολαβητή». Ωστόσο, η Κάλας ξεκαθάρισε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να λειτουργήσει ως ουδέτερος μεσολαβητής μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, καθώς βρίσκεται ξεκάθαρα στο πλευρό του Κιέβου.
Η υπουργός Εξωτερικών της Αυστρίας, Μπεάτε Μάινλ-Ράιζινγκερ, αναγνώρισε τις επιφυλάξεις που διατυπώνονται, αλλά υποστήριξε ότι η Ευρώπη πρέπει να προετοιμαστεί για πιθανές διαπραγματεύσεις. «Πρέπει να είμαστε έτοιμοι να καθίσουμε στο τραπέζι για να υπερασπιστούμε τα ευρωπαϊκά και αυστριακά συμφέροντα», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Η Ιταλία και η Ισπανία εμφανίστηκαν επίσης ανοιχτές στη συζήτηση, σημειώνοντας ωστόσο ότι ήδη υπάρχουν θεσμικά όργανα της ΕΕ που μπορούν να αναλάβουν σχετικό ρόλο.
Παράλληλα, η Κάγια Κάλας στήριξε την πρόσφατη πρόταση του Γερμανού καγκελάριου, Φρίντριχ Μερτς, για καθεστώς συνδεδεμένης συμμετοχής της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Όπως είπε, η βασική ιδέα κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση και η Ευρώπη οφείλει να επιταχύνει τη διαδικασία ένταξης της Ουκρανίας.
Η αντίδραση Ζελένσκι για την «ένταξη δύο ταχυτήτων»
Οι δηλώσεις αυτές προκάλεσαν την αντίδραση του Ουκρανού προέδρου, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο οποίος, σύμφωνα με επιστολή που περιήλθε στην κατοχή του Bloomberg, απέρριψε κάθε σενάριο «μερικής» ή «ενδιάμεσης» ένταξης της χώρας του στην ΕΕ.
«Ποτέ δεν αντιμετωπίσαμε την ένταξη ως συμμετοχή σε μια “μισή Ένωση”», ανέφερε ο Ζελένσκι στην τετρασέλιδη επιστολή του προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και άλλους κορυφαίους Ευρωπαίους αξιωματούχους.
Βολοντίμιρ Ζελένσκι και Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν © .consilium.europa.eu
Η ιδέα για άμεσες συνομιλίες με τη Ρωσία βρίσκεται στην ευρωπαϊκή πολιτική ατζέντα από τον Ιανουάριο και απέκτησε νέα δυναμική στις αρχές του μήνα, όταν ο Ουκρανός πρόεδρος, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, εμφανώς δυσαρεστημένος από τη βαρύτητα που δίνει ο Λευκός Οίκος στη Μέση Ανατολή, ζήτησε από την Ευρώπη να μιλήσει «με μία ενιαία φωνή» και να ορίσει ειδικό απεσταλμένο.
Η παρέμβαση αυτή άνοιξε τη συζήτηση για πιθανά πρόσωπα υψηλού προφίλ που θα μπορούσαν να αναλάβουν έναν εξαιρετικά ευαίσθητο ρόλο διαμεσολάβησης. Μεταξύ των ονομάτων που έχουν ακουστεί είναι ο πρόεδρος της Φινλανδίας, Αλεξάντερ Στουμπ, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, ο πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας Μάριο Ντράγκι και η πρώην καγκελάριος της Γερμανίας Άνγκελα Μέρκελ.
Ωστόσο, η συζήτηση πήρε δραματική τροπή μετά τις μαζικές ρωσικές αεροπορικές επιδρομές του Σαββατοκύριακου, οι οποίες προκάλεσαν εκτεταμένες καταστροφές σε κατοικίες, σχολεία, σούπερ μάρκετ και ενεργειακές υποδομές στο Κίεβο. Στην επίθεση χρησιμοποιήθηκε, μεταξύ άλλων, υπερηχητικός βαλλιστικός πύραυλος τύπου «Ορέσνικ».
Κλιμάκωση από τον Πούτιν και διπλωματικές αντιδράσεις
Στον απόηχο των επιθέσεων, το Κρεμλίνο κάλεσε διπλωματικές αποστολές και διεθνείς οργανισμούς να εγκαταλείψουν την ουκρανική πρωτεύουσα «το συντομότερο δυνατόν», μια προειδοποίηση που ερμηνεύτηκε ως ευθεία απειλή προς τις ευρωπαϊκές παρουσίες στο Κίεβο.
Σε άμεση αντίδραση, Γερμανία, Γαλλία, Ισπανία, Πολωνία, Ολλανδία και Εσθονία συγκαταλέγονται μεταξύ των χωρών που κάλεσαν τους Ρώσους πρέσβεις για να εκφράσουν την έντονη δυσαρέσκειά τους.
«Είναι κάπως δύσκολο να μιλάς με κάποιον που θέλει να σε σκοτώσει», ανέφερε χαρακτηριστικά Ευρωπαίος αξιωματούχος, αποτυπώνοντας το βαρύ κλίμα.
Στις Βρυξέλλες, η κλιμάκωση από τη ρωσική πλευρά ερμηνεύεται ως ένδειξη πιέσεων λόγω των στρατιωτικών εξελίξεων στο πεδίο, όπου η Ουκρανία έχει σημειώσει προόδους από τις αρχές του έτους.
Ερείπια στο Κίεβο μετά τον πρόσφατο ρωσικό βομβαρδισμό με πυραύλους και drones © Χ.com
Διπλωμάτες εκτιμούν ότι η συζήτηση για συγκεκριμένα πρόσωπα είναι «πρόωρη και άτοπη», ενώ άλλος αξιωματούχος υπογράμμισε ότι προηγουμένως πρέπει να αποσαφηνιστεί αν χρειάζεται πράγματι ειδικός απεσταλμένος, σε ποιο επίπεδο θα διεξάγονται οι συνομιλίες και ποια θα είναι η βάση των διαπραγματεύσεων.
Σε έγγραφο που είχε διανεμηθεί νωρίτερα φέτος, η Κάλας είχε προτείνει πλαίσιο που περιλαμβάνει πλήρη κατάπαυση του πυρός, αμοιβαία αποχώρηση στρατευμάτων, μη αναγνώριση κατεχόμενων εδαφών και σύσταση δικαστηρίου για εγκλήματα πολέμου.
Παρ’ ότι δεν έχουν υπάρξει ουσιαστικές αλλαγές στο πλαίσιο αυτό, πρόσφατες επισκέψεις και συζητήσεις στις Βρυξέλλες έχουν ενισχύσει την αντίληψη ότι ζητήματα όπως η Υπερδνειστερία πρέπει να ενταχθούν στη συνολική ευρωπαϊκή προσέγγιση ασφάλειας, αναφέρουν αναλυτές στο Euronews.
Παρά την αυξανόμενη ανάγκη συντονισμού, οι προσδοκίες για σημαντική πρόοδο παραμένουν χαμηλές λόγω των βαθιών διαφορών μεταξύ των κρατών-μελών. Ορισμένες χώρες απορρίπτουν κάθε ιδέα άμεσης επαφής με τη Μόσχα, προκρίνοντας την περαιτέρω ενίσχυση των κυρώσεων, ενώ άλλες εμφανίζονται πιο πραγματιστικές.
Ακόμη και η Γαλλία, η οποία έχει κατά καιρούς ταχθεί υπέρ της εμπλοκής με τη Ρωσία, αναγνωρίζει ότι οι τρέχουσες συνθήκες δεν είναι ευνοϊκές.
Η συνάντηση της Πέμπτης θεωρείται ότι ήταν κυρίως άσκηση διαμόρφωσης θέσεων εν όψει της συνόδου κορυφής του Ιουνίου, όπου αναμένεται να τεθεί επισήμως το ερώτημα για το μέλλον της διπλωματικής απομόνωσης της Ρωσίας.
Η ΕΕ αναζητεί τι ακριβώς θέλει να διαπραγματευτεί με τον Πούτιν
Όπως και να κινούνται τα πράγματα, είναι φανερό πως η Ευρωπαϊκή Ένωση εισέρχεται σε μια νέα και εξαιρετικά ευαίσθητη φάση στη διαχείριση του πολέμου στην Ουκρανία, καθώς οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εξετάζουν πλέον ανοιχτά το ενδεχόμενο απευθείας διαλόγου με τη Ρωσία και τον Βλαντίμιρ Πούτιν.
Ωστόσο, πριν ακόμη αποφασιστεί ποιος θα μπορούσε να εκπροσωπήσει την Ευρώπη σε πιθανές συνομιλίες, μέσα στις διαφωνίες τους οι «27» επιχειρούν να απαντήσουν σε ένα πιο κρίσιμο ερώτημα: τι ακριβώς θέλει να διαπραγματευτεί η Ευρώπη με τη Μόσχα.
Οι υπουργοί Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης άνοιξαν το ζήτημα στην άτυπη σύνοδο στην Κύπρο, με βασικό αντικείμενο τόσο το πλαίσιο πιθανών συνομιλιών με τη Ρωσία όσο και τις «κόκκινες γραμμές» που θα πρέπει να διατηρήσει η Ευρώπη.
Ωστόσο, σύμφωνα με Ευρωπαίους διπλωμάτες και αξιωματούχους που μίλησαν στους New York Times, δεν περίμενε κανείς να ληφθεί άμεσα απόφαση για ορισμό ειδικού απεσταλμένου προς το Κρεμλίνο. Παρ’ όλα αυτά, η ιδέα ενός προσώπου ή μιας μικρής ομάδας που θα λειτουργεί ως δίαυλος επικοινωνίας με τον Βλαντίμιρ Πούτιν βρίσκεται πλέον ανοιχτά στο τραπέζι.
Η ίδια η συζήτηση θεωρείται σημαντική αλλαγή στρατηγικής για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, οι περισσότερες πολιτικές επαφές με τη Μόσχα είχαν ουσιαστικά παγώσει, ενώ οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις υποστήριζαν επί χρόνια ότι δεν υπήρχαν οι προϋποθέσεις για ουσιαστικές συνομιλίες με τον Ρώσο πρόεδρο.
Οι ΗΠΑ, η Ουκρανία και η ανάγκη ευρωπαϊκής παρουσίας
Η στάση αυτή, ωστόσο, γίνεται ολοένα πιο δύσκολο να διατηρηθεί. Οι αμερικανικές προσπάθειες για την επίτευξη κάποιου σχεδίου ειρήνης προχωρούν αργά και με συνεχείς καθυστερήσεις, ενώ η προσοχή της Ουάσιγκτον έχει στραφεί όλο και περισσότερο στη Μέση Ανατολή και στις εξελίξεις γύρω από το Ιράν.
Παράλληλα, οι Ευρωπαίοι αισθάνονται ότι έχουν παραμείνει στο περιθώριο κρίσιμων διαβουλεύσεων για το μέλλον της Ουκρανίας, χωρίς επαρκείς εγγυήσεις ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες διαπραγματεύονται λαμβάνοντας πλήρως υπόψη τα ευρωπαϊκά συμφέροντα.
«Πρόκειται ουσιαστικά για έλλειψη εμπιστοσύνης της Ευρώπης απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες», δήλωσε ο Μουτζτάμπα Ράχμαν της Eurasia Group.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξετάζουν τρόπους άμεσης επικοινωνίας με τη Μόσχα, ώστε οποιαδήποτε πιθανή συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου να είναι αποδεκτή τόσο για το Κίεβο όσο και για την ίδια την Ευρώπη.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, έδωσε νέα ώθηση στη συζήτηση όταν δήλωσε δημοσίως στις αρχές Μαΐου ότι βρίσκεται σε επαφές με Ευρωπαίους ηγέτες για τον καλύτερο τρόπο οργάνωσης της ευρωπαϊκής παρουσίας, όταν έρθει «η κατάλληλη στιγμή» για συνομιλίες με τη Ρωσία.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, και η επικεφαλής της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν © EPA/OLIVIER HOSLET
Πούτιν, Κρεμλίνο και οι υποψήφιοι διαμεσολαβητές
Ο πρόεδρος της Φινλανδίας, Αλεξάντερ Στουμπ, υποστήριξε επίσης ότι πλησιάζει η στιγμή κατά την οποία η Ευρώπη θα πρέπει να συμμετάσχει άμεσα στις διαπραγματεύσεις, εκτιμώντας ότι η Ρωσία αντιμετωπίζει δυσκολίες στο πεδίο των επιχειρήσεων. «Αν δεν βρίσκεσαι στο τραπέζι, τότε κινδυνεύεις να βρεθείς πάνω στο τραπέζι», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει επίσης ταχθεί υπέρ της ύπαρξης ευρωπαϊκού εκπροσώπου, επισημαίνοντας ότι η Ευρώπη πρέπει να έχει «ισχυρή φωνή και παρουσία» στις διαπραγματεύσεις.
Από την πλευρά του, το Κρεμλίνο εμφανίζεται πλέον πιο ανοιχτό στην ιδέα συνομιλιών με ευρωπαϊκό εκπρόσωπο, παρ’ ότι για μεγάλο διάστημα η Μόσχα θεωρούσε ότι οι πραγματικές διαπραγματεύσεις μπορούσαν να γίνουν μόνο με την Ουάσιγκτον.
Ο ίδιος ο Βλαντίμιρ Πούτιν δήλωσε πρόσφατα ότι οι Ευρωπαίοι μπορούν να επιλέξουν έναν ηγέτη «που εμπιστεύονται και που δεν έχει εκφραστεί εχθρικά απέναντι στη Ρωσία».
Ο Βλαντίμιρ Πούτιν πρότεινε ακόμη και τον πρώην καγκελάριο Γκέρχαρντ Σρέντερ, πρόταση που απορρίφθηκε άμεσα από πολλούς Ευρωπαίους ηγέτες λόγω των στενών σχέσεών του με το Κρεμλίνο.
Η Κάγια Κάλας και το βασικό ερώτημα για τον Πούτιν
Ιδιαίτερο ρόλο στη συζήτηση έχει η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, η οποία θεωρείται από τις πλέον σκληρές φωνές απέναντι στη Ρωσία. Η ίδια υποστήριξε ότι προέχει να καθοριστεί το περιεχόμενο των πιθανών συνομιλιών και όχι το πρόσωπο που θα τις αναλάβει.
«Πιο σημαντικό από το ποιος είναι το τι», δήλωσε χαρακτηριστικά και η εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Πάουλα Πίνιο. «Τι ακριβώς θέλουμε να ζητήσουμε από τη Ρωσία;»
Το ερώτημα αυτό αποτυπώνει το βασικό δίλημμα που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρώπη: αν είναι έτοιμη να περάσει από τη στρατηγική απομόνωσης του Βλαντίμιρ Πούτιν σε μια νέα φάση δύσκολης και αβέβαιης διπλωματικής διαπραγμάτευσης.
