Σε μείζον πολιτικό και περιβαλλοντικό ζήτημα εξελίσσεται στην Αλβανία το σχέδιο για τη δημιουργία πολυτελούς τουριστικού resort, ύψους 1,6 δισ. δολαρίων, το οποίο συνδέεται με την επενδυτική εταιρεία του Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρού του Ντόναλντ Τραμπ. Οι αντιδράσεις, που ξεκίνησαν από περιβαλλοντικές οργανώσεις και τοπικές κοινότητες, έχουν πλέον λάβει διαστάσεις ευρύτερης κοινωνικής διαμαρτυρίας, με χιλιάδες πολίτες να βγαίνουν στους δρόμους των Τιράνων και κινητοποιήσεις να προγραμματίζονται και στο νότιο τμήμα της χώρας.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η σχεδιαζόμενη ανάπτυξη σε μία από τις πλέον ευαίσθητες περιβαλλοντικά περιοχές της Μεσογείου, η οποία περιλαμβάνει παράκτιους υγροτόπους, προστατευμένα οικοσυστήματα και το νησί Σάσων, το μοναδικό νησί της Αλβανίας. Πρόκειται για μια περιοχή που περιβάλλεται από θαλάσσιο εθνικό πάρκο και θεωρείται κρίσιμη για τη βιοποικιλότητα, καθώς φιλοξενεί σπάνια είδη πτηνών, φλαμίνγκο, αργυροπελεκάνους, αλλά και καταφύγια της μεσογειακής φώκιας.
Οι διαδηλώσεις στα Τίρανα συνεχίστηκαν για τρίτη συνεχόμενη ημέρα με χιλιάδες Αλβανούς να κατακλύζουν τους δρόμους, ενώ πολλού από τους συμμετέχοντες κρατούσαν φουσκωτά φλαμίνγκο, σε μια συμβολική αναφορά στον κίνδυνο καταστροφής των οικοτόπων της περιοχής. Τα συνθήματα των διαδηλωτών δεν στρέφονται μόνο κατά του project, αλλά και κατά της κυβέρνησης του Έντι Ράμα, την οποία κατηγορούν για έλλειψη διαφάνειας, απουσία δημόσιας διαβούλευσης και υποχώρηση του κράτους δικαίου μπροστά σε ένα μεγάλο επενδυτικό σχέδιο.
Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις υποστηρίζουν ότι οι εργασίες έχουν ήδη αρχίσει σε προστατευμένη παράκτια ζώνη, χωρίς να έχουν παρουσιαστεί δημοσίως τα απαραίτητα έγγραφα, οι άδειες και οι περιβαλλοντικές εγκρίσεις. Η οργάνωση PPNEA, μία από τις παλαιότερες και σημαντικότερες περιβαλλοντικές οργανώσεις της Αλβανίας, καταγγέλλει ότι η διαδικασία έχει προχωρήσει χωρίς ουσιαστική ενημέρωση των πολιτών και χωρίς να δοθεί η δυνατότητα ελέγχου των όρων υπό τους οποίους σχεδιάζεται η ανάπτυξη.
Η ένταση κλιμακώθηκε όταν στην περιοχή κοντά στο Ζβέρνετς άρχισαν να τοποθετούνται περιφράξεις με συρματοπλέγματα, ενώ εμφανίστηκαν ιδιωτικές εταιρείες φύλαξης και βαριά μηχανήματα. Σύμφωνα με τις καταγγελίες των κατοίκων και των περιβαλλοντικών φορέων, οι εργασίες επηρέασαν αμμοθίνες, παράκτια βλάστηση και πευκοδάση, προκαλώντας έντονη ανησυχία για τη μη αναστρέψιμη αλλοίωση ενός μοναδικού φυσικού τοπίου.
Χιλιάδες Αλβανοί πολίτες διαδηλώνουν κατά της δημιουργίας πολυτελούς τουριστικού resort, το οποίο συνδέεται με τον Τζάρεντ Κούσνερ © EPA/MALTON DIBRA
Το θέμα έχει ξεπεράσει, πλέον, τα στενά όρια μιας περιβαλλοντικής διαμάχης. Για πολλούς Αλβανούς, η υπόθεση συμβολίζει τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνονται κρίσιμες αποφάσεις για τη δημόσια γη, τον τουρισμό και την ανάπτυξη της χώρας. Οι κάτοικοι που δραστηριοποιούνται στην περιοχή καταγγέλλουν ότι αιφνιδιάστηκαν από τις εργασίες και ότι σε ορισμένες περιπτώσεις εμποδίστηκε η πρόσβασή τους σε εκτάσεις που χρησιμοποιούσαν για εργασία ή καλλιέργεια.
Το όραμα του Ράμα και οι αντιδράσεις των διαδηλωτών
Ο πρωθυπουργός Έντι Ράμα επιχειρεί να εμφανίσει το project ως σημαντική επενδυτική ευκαιρία για τη χώρα, υποστηρίζοντας ότι η Αλβανία πρέπει να προσελκύσει ποιοτικό τουρισμό, διεθνή κεφάλαια και νέες θέσεις εργασίας. Ο ίδιος έχει απορρίψει τις αιτιάσεις ότι το έργο θα καταστρέψει την παρθένα ακτογραμμή της χώρας και έχει καλέσει τους διαδηλωτές σε διάλογο, προκειμένου να αναζητηθούν λύσεις.
Ωστόσο, η πρόσκληση αυτή δεν έγινε δεκτή από τους αντιδρώντες, οι οποίοι ζητούν πρώτα την απομάκρυνση των μηχανημάτων, την κατεδάφιση των περιφράξεων και την αποκατάσταση των οικοτόπων που, όπως υποστηρίζουν, έχουν ήδη υποστεί ζημιές. Από την πλευρά τους τονίζουν ότι δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστικός διάλογος όσο οι εργασίες συνεχίζονται και όσο η κυβέρνηση επιμένει ότι η επένδυση δεν πρόκειται να σταματήσει.
Η στάση του Ράμα είναι ενδεικτική της στρατηγικής που ακολουθεί τα τελευταία χρόνια η αλβανική κυβέρνηση. Η χώρα, που για δεκαετίες ήταν απομονωμένη και κλειστή στον υπόλοιπο κόσμο, έχει εξελιχθεί σε έναν από τους ταχύτερα ανερχόμενους τουριστικούς προορισμούς της Ευρώπης. Η φυσική ομορφιά, οι χαμηλότερες τιμές και η αίσθηση «ανεξερεύνητου» προορισμού έχουν προσελκύσει μαζικά επισκέπτες, δημιουργώντας ταυτόχρονα όμως και φόβους για υπερτουρισμό, άναρχη δόμηση και απώλεια του φυσικού χαρακτήρα των ακτών.
Για την κυβέρνηση, η προσέλκυση επενδυτών υψηλού προφίλ αποτελεί έναν τρόπο να μεταβεί η χώρα από το μοντέλο του φθηνού τουρισμού σε ένα μοντέλο πολυτελών υποδομών και υψηλότερης προστιθέμενης αξίας. Για τους επικριτές, όμως, το συγκεκριμένο σχέδιο δείχνει ακριβώς τον κίνδυνο που απειλεί την Αλβανία: την παράδοση προστατευόμενων περιοχών σε μεγάλα ιδιωτικά συμφέροντα, χωρίς θεσμικές εγγυήσεις, χωρίς επαρκή περιβαλλοντικό έλεγχο και χωρίς συμμετοχή της κοινωνίας.
Σημαντική διάσταση στην υπόθεση δίνει και η εμπλοκή της οικογένειας Τραμπ. Η επενδυτική εταιρεία Affinity Partners του Τζάρεντ Κούσνερ έχει συνδεθεί με το σχέδιο, ενώ η Ιβάνκα Τραμπ είχε πραγματοποιήσει αιφνιδιαστική επίσκεψη στην Αλβανία μαζί με ομάδα αρχιτεκτόνων, προκειμένου να δει από κοντά την περιοχή που προορίζεται για την ανάπτυξη. Η παρουσία τους έχει ενισχύσει το διεθνές ενδιαφέρον για την υπόθεση, αλλά και την καχυποψία όσων βλέπουν στο project όχι απλώς μια τουριστική επένδυση, αλλά μια συμφωνία με έντονο πολιτικό και συμβολικό βάρος.
Χιλιάδες Αλβανοί πολίτες διαδηλώνουν κατά της δημιουργίας πολυτελούς τουριστικού resort, το οποίο συνδέεται με τον Τζάρεντ Κούσνερ © EPA/MALTON DIBRA
Η εταιρεία Sazan Real Estate Development LLC, η οποία συμμετέχει στην ανάπτυξη του σχεδίου σε συνεργασία με την πλευρά Κούσνερ, υποστηρίζει ότι η επένδυση θα προχωρήσει με υπεύθυνο τρόπο, με σεβασμό στο περιβάλλον και με στόχο τη δημιουργία μακροπρόθεσμης αξίας για τις τοπικές κοινότητες. Οι developers προβάλλουν το επιχείρημα ότι το project μπορεί να φέρει θέσεις εργασίας, εισόδημα και διεθνή προβολή σε μια χώρα που εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στις φτωχότερες της Ευρώπης.
Η αντιπαράθεση, πάντως, έχει ήδη πάρει και θεσμική τροπή. Η ειδική εισαγγελική αρχή κατά της διαφθοράς στην Αλβανία, SPAK, ανακοίνωσε ότι ξεκινά έρευνα για τις αμφιλεγόμενες νομοθετικές αλλαγές που υιοθετήθηκαν το 2024 σχετικά με τις προστατευόμενες περιοχές. Η εξέλιξη αυτή θεωρείται κρίσιμη, καθώς οι περιβαλλοντικές οργανώσεις υποστηρίζουν ότι οι αλλαγές αυτές άνοιξαν τον δρόμο για την αξιοποίηση εκτάσεων που μέχρι πρότινος θα θεωρούνταν απαγορευτικές για τέτοιου είδους τουριστικές αναπτύξεις.
Το πολιτικό κόστος για τον Ράμα μένει να φανεί. Ο Αλβανός πρωθυπουργός, ο οποίος εξασφάλισε πέρυσι τέταρτη θητεία και έχει θέσει ως στρατηγικό στόχο την ένταξη της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση έως το 2030, βρίσκεται πλέον αντιμέτωπος με μια δύσκολη εξίσωση. Από τη μία πλευρά θέλει να παρουσιάσει την Αλβανία ως χώρα φιλική προς τις επενδύσεις, ικανή να φιλοξενήσει μεγάλα διεθνή projects. Από την άλλη, δεν μπορεί να αγνοήσει ότι η ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας περνά και μέσα από τον σεβασμό στο κράτος δικαίου, τη διαφάνεια, την περιβαλλοντική προστασία και τη συμμετοχή των πολιτών στις αποφάσεις.
Το βέβαιο είναι ότι το project έχει μετατραπεί σε δοκιμασία για το αναπτυξιακό μοντέλο της Αλβανίας. Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα χτιστεί ένα πολυτελές resort σε μια παρθένα περιοχή της αλβανικής ακτογραμμής. Είναι αν η χώρα μπορεί να προσελκύσει μεγάλες επενδύσεις χωρίς να θυσιάσει τα φυσικά της πλεονεκτήματα, χωρίς να διαρρήξει την εμπιστοσύνη των πολιτών και χωρίς να δημιουργήσει την εικόνα ότι οι προστατευόμενες περιοχές μπορούν να αλλάζουν χρήση ανάλογα με το βάρος του επενδυτή.
Οι επόμενες ημέρες αναμένονται κρίσιμες. Οι διαδηλωτές δηλώνουν αποφασισμένοι να συνεχίσουν, οι περιβαλλοντικές οργανώσεις ζητούν πλήρη διαφάνεια και πάγωμα των εργασιών, ενώ η κυβέρνηση επιμένει ότι η επένδυση δεν πρέπει να χαθεί. Η σύγκρουση γύρω από το resort του Κούσνερ έχει πλέον γίνει κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια τοπική διαμάχη: είναι μια μάχη για το ποιος αποφασίζει το μέλλον της αλβανικής ακτογραμμής και με ποιους κανόνες.
