Η αναζωπύρωση της σύγκρουσης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν επισκίασε τις εργασίες της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, μεταφέροντας στο επίκεντρο τις γεωπολιτικές επιπτώσεις στη Μέση Ανατολή, την ενεργειακή ασφάλεια, τις διεθνείς αγορές και τη συνοχή της διατλαντικής συμμαχίας.
Σε θεσμικό επίπεδο οι 32 ηγέτες του ΝΑΤΟ προσπάθησουν να δώσουν μια εικόνα ενότητας. Οι σύμμαχοι επαναβεβαίωσαν την «ακλόνητη δέσμευσή» τους στη συλλογική άμυνα, όπως προβλέπει το Άρθρο 5 της Συνθήκης της Ουάσιγκτον και παρουσίασαν ένα νέο πακέτο εξοπλιστικών προγραμμάτων που υπερβαίνει τα 50 δισ. δολ.
Στη διακήρυξη της Συνόδου, οι ηγέτες της Συμμαχίας υπογράμμισαν ότι η Ρωσία εξακολουθεί να αποτελεί τη σημαντικότερη μακροπρόθεσμη απειλή για την ευρωατλαντική ασφάλεια, ενώ παράλληλα επισήμαναν ότι η τρομοκρατία παραμένει διαρκής κίνδυνος. Στο πλαίσιο αυτό, δεσμεύθηκαν να διατηρήσουν υψηλά επίπεδα αμυντικών δαπανών έως το 2027, μετά την αύξηση κατά 139 δισ. δολ. που καταγράφηκε για το 2025.
Παράλληλα, η Συμμαχία απηύθυνε σαφές μήνυμα προς το Ιράν, καλώντας την Τεχεράνη να διασφαλίσει την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και επαναλαμβάνοντας ότι δεν πρέπει ποτέ να αποκτήσει πυρηνικά όπλα.
Στις νέες προμήθειες περιλαμβάνονται σημαντικές επενδύσεις σε όπλα ακριβείας μεγάλου βεληνεκούς, τα οποία, σύμφωνα με το Ηνωμένο Βασίλειο, θα ενισχύσουν σημαντικά τις αποτρεπτικές δυνατότητες του ΝΑΤΟ.
Παράλληλα, οι σύμμαχοι δεσμεύθηκαν να παράσχουν στρατιωτική βοήθεια ύψους 70 δισ. ευρώ στην Ουκρανία το 2026, διατηρώντας αντίστοιχο επίπεδο στήριξης και για το 2027, επιβεβαιώνοντας τη μακροπρόθεσμη υποστήριξή τους προς το Κίεβο.
Σαφές μήνυμα για τον ρόλο της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ, την ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής άμυνας, αλλά και τα ελληνοτουρκικά έστειλε ο Κυριάκος Μητσοτάκης από την Άγκυρα, στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής της Συμμαχίας. Ο πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι δεν θεωρεί πιθανή μια αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από το ΝΑΤΟ, ενώ παράλληλα τόνισε πως η Ελλάδα έχει ήδη αναλάβει αυξημένο μερίδιο ευθύνης για την ασφάλεια της Συμμαχίας.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ © EPA/NECATI SAVAS
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι η ενίσχυση του ευρωπαϊκού πυλώνα του ΝΑΤΟ αποτελεί πλέον «αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα» και συνδέεται άμεσα με τη συζήτηση που διεξάγεται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη στρατηγική αυτονομία και την κοινή άμυνα. Όπως ανέφερε, για να διαφυλαχθεί η ενότητα της Συμμαχίας και ο ευρωατλαντικός χαρακτήρας της, οι ευρωπαϊκές χώρες πρέπει να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος των ευθυνών.
Ο πρωθυπουργός θύμισε ότι ο Ντόναλντ Τραμπ είχε θέσει το ζήτημα ήδη από την πρώτη του θητεία, ζητώντας από τους Ευρωπαίους συμμάχους να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες. «Είχε απολύτως δίκιο», είπε ο Κυριάκος Μητσοτάκης, προσθέτοντας ότι η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η συζήτηση για τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης έχουν επιταχύνει αυτή την αλλαγή.
Στο πλαίσιο αυτό, παρουσίασε την Ελλάδα ως χώρα που βρίσκεται ήδη μπροστά από τους περισσότερους συμμάχους της. Όπως σημείωσε, με βάση τα επίσημα στοιχεία του ΝΑΤΟ για το 2026, η Ελλάδα είναι μία από τις πέντε χώρες που έχουν πετύχει και ξεπεράσει τον στόχο του 3% του ΑΕΠ για κύριες αμυντικές δαπάνες. «Εμείς βρισκόμαστε ήδη εκεί που άλλες ευρωπαϊκές χώρες ελπίζουν να βρεθούν το 2035», ανέφερε, χαρακτηρίζοντας την Ελλάδα «πρωταγωνίστρια» στη μεγάλη προσπάθεια ενίσχυσης της Συμμαχίας.
Το ΝΑΤΟ στη σκιά της νέας κρίσης με το Ιράν
Η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ στην τελική της φάση πραγματοποιήθηκε υπό τη βαριά σκιά της νέας ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή, καθώς η εκεχειρία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν κατέρρευσε, ύστερα από οργισμένες δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, μέσα σε λίγες ημέρες, μεταβάλλοντας τις προτεραιότητες της Συμμαχίας.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι η εκεχειρία «έχει τελειώσει», μετά τις νέες αμερικανικές επιθέσεις σε δεκάδες ιρανικούς στόχους και την απόφαση της Ουάσιγκτον να ανακαλέσει την εξαίρεση που επέτρεπε στην Τεχεράνη να εξάγει πετρέλαιο στις διεθνείς αγορές. Η εξέλιξη προκάλεσε άμεση αντίδραση στις αγορές ενέργειας, με το Brent να ενισχύεται έως και 5%, προσεγγίζοντας τα 78 δολάρια ανά βαρέλι, στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων εβδομάδων.
Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, υπερασπίστηκε τις αμερικανικές επιχειρήσεις, χαρακτηρίζοντάς τες «απολύτως αναγκαίες», υποστηρίζοντας ότι η Τεχεράνη παραβίασε την εκεχειρία μέσω επιθέσεων κατά εμπορικών πλοίων στα Στενά του Ορμούζ.
Ωστόσο, πίσω από τις δημόσιες δηλώσεις, αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εμφανίζονται ιδιαίτερα επιφυλακτικές απέναντι στην προοπτική βαθύτερης εμπλοκής στη σύγκρουση. Παρά τις πιέσεις της Ουάσιγκτον, οι περισσότερες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες επιδιώκουν να αποφύγουν μια στρατιωτική επέκταση της κρίσης, φοβούμενες τις επιπτώσεις τόσο στην περιφερειακή ασφάλεια όσο και στις ήδη εύθραυστες οικονομικές ισορροπίες.
Η κλιμάκωση επηρεάζει και ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες ασφαλείας. Το κοινό σχέδιο Ηνωμένου Βασιλείου και Γαλλίας για αποναρκοθέτηση των Στενών του Ορμούζ έχει ουσιαστικά «παγώσει», καθώς οι συνεχιζόμενες επιχειρήσεις καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη οποιαδήποτε επιχείρηση ασφαλούς ναυσιπλοΐας στην περιοχή.
Τραμπ και Ρούτε στο ΝΑΤΟ ©ΑΠ΅Ε
ΝΑΤΟ: Νέες εντάσεις στις σχέσεις ΗΠΑ – Ευρώπης
Η νέα κρίση αποκάλυψε και πάλι τις βαθιές διαφωνίες στο εσωτερικό της διατλαντικής συμμαχίας. Ο Ντόναλντ Τραμπ εκμεταλλεύθηκε τη Σύνοδο για να εξαπολύσει σφοδρές επιθέσεις κατά ευρωπαίων συμμάχων, επαναφέροντας ζητήματα που εδώ και χρόνια προκαλούν τριβές στις σχέσεις με την Ευρώπη.
Ο Αμερικανός πρόεδρος επανέλαβε τις διεκδικήσεις του για τη Γροιλανδία, υποστηρίζοντας ότι το νησί έχει στρατηγική σημασία για τις ΗΠΑ, ενώ «δεν είναι σημαντικό για τη Δανία». Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αντέδρασε άμεσα, διαμηνύοντας ότι το μέλλον της Γροιλανδίας αποτελεί αποκλειστικά υπόθεση των κατοίκων της και της Δανίας, επαναβεβαιώνοντας την πλήρη αλληλεγγύη της προς την Κοπεγχάγη.
Στο στόχαστρο του Ντόναλντ Τραμπ βρέθηκε και η Ισπανία, την οποία χαρακτήρισε «κακό εταίρο στο ΝΑΤΟ», κατηγορώντας τη Μαδρίτη ότι δεν συνεισφέρει επαρκώς στις αμυντικές δαπάνες. Μάλιστα, έφθασε στο σημείο να απειλήσει ακόμη και με διακοπή των εμπορικών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών. Η ισπανική κυβέρνηση απάντησε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες καταγράφουν εμπορικό πλεόνασμα στις συναλλαγές τους με την Ισπανία, απορρίπτοντας τους ισχυρισμούς του Αμερικανού προέδρου.
Οι δημόσιες αυτές αντιπαραθέσεις, παρουσία του Μαρκ Ρούτε, ανέδειξαν το πόσο έχει αλλάξει η δυναμική της Συμμαχίας, με αρκετούς ευρωπαίους διπλωμάτες να θεωρούν ότι ο Ντόναλντ Τραμπ λειτουργεί ολοένα και πιο αυτόνομα ακόμη και σε πολυμερή φόρα όπως το ΝΑΤΟ.
Η ατμόσφαιρα είναι τόσο φορτισμένη ώστε, σύμφωνα με διπλωματικές πληροφορίες, εξετάζεται ακόμη και το ενδεχόμενο να μην πραγματοποιηθεί η ετήσια Σύνοδος του ΝΑΤΟ το επόμενο έτος, προκειμένου να αποφευχθούν νέες δημόσιες αντιπαραθέσεις που θα μπορούσαν να πλήξουν περαιτέρω την εικόνα της Συμμαχίας.
Στενά του Ορμούζ: Η νέα ανάφλεξη και το ενεργειακό σοκ
Η κατάρρευση της εκεχειρίας συνοδεύτηκε από νέα στρατιωτική κλιμάκωση στα Στενά του Ορμούζ, έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του κόσμου. Η αμερικανική Κεντρική Διοίκηση εξαπέλυσε νέα πλήγματα κατά ιρανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων, υποστηρίζοντας ότι απαντά στις επιθέσεις της Τεχεράνης εναντίον εμπορικών πλοίων που διέρχονται από την περιοχή.
Παράλληλα, η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ ανακάλεσε την ειδική άδεια που επέτρεπε περιορισμένες εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου, αυξάνοντας τις ανησυχίες για τη διεθνή προσφορά ενέργειας. Η Τεχεράνη απάντησε με επιθέσεις σε αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο Μπαχρέιν και το Κουβέιτ, ενώ επέμεινε ότι δεν πρόκειται να υποχωρήσει στις αμερικανικές πιέσεις.
Οι εξελίξεις αναζωπύρωσαν τους φόβους για νέα ενεργειακή κρίση. Η τιμή του Brent εκτινάχθηκε σχεδόν κατά 6%, πλησιάζοντας τα 79 δολάρια το βαρέλι, καθώς οι επενδυτές προεξοφλούν ότι τυχόν παρατεταμένη αστάθεια στα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε να επηρεάσει σημαντικό μέρος της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.
Παρά τη σκληρή ρητορική του, ο Ντόναλντ Τραμπ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο συνέχισης των διαπραγματεύσεων με το Ιράν, αν και χαρακτήρισε τη διαδικασία «χαμένη υπόθεση», υποστηρίζοντας ότι η Τεχεράνη δεν ενεργεί με καλή πίστη.
ΝΑΤΟ ©ΑΠΕ
Το ΝΑΤΟ, η Τουρκία και η Ουκρανία στο επίκεντρο
Παράλληλα με τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, η Ουάσιγκτον εξετάζει τρόπους επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35. Σύμφωνα με πληροφορίες, μία από τις επιλογές που συζητούνται είναι η απενεργοποίηση ή ουσιαστική αχρήστευση του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400, ώστε να αρθούν τα εμπόδια που προβλέπει η αμερικανική νομοθεσία. Ωστόσο, η προοπτική αυτή εξακολουθεί να συναντά έντονες αντιδράσεις στο Κογκρέσο.
Στο περιθώριο της Συνόδου πραγματοποιήθηκε και η συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον πρόεδρο της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, σε μια προσπάθεια επανεκκίνησης των διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό του πολέμου με τη Ρωσία. Ο Ουκρανός πρόεδρος ζήτησε νέα στρατιωτική βοήθεια, με έμφαση στα συστήματα Patriot, καθώς η χώρα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σφοδρές ρωσικές πυραυλικές επιθέσεις.
Από την πλευρά του ο Τραμπ προανήγγειλε τη χορήγηση άδειας στην Ουκρανία για κατασκευή Patriot. «Θα χορηγήσουμε άδεια για την κατασκευή πυραύλων Patriot», τόνισε ο αμερικανός πρόεδρος, ενώ πρόσθεσε «Με αυτόν τον τρόπο, δεν θα μπορείτε να παραπονεθείτε ότι δεν σας τα δίνουμε».
Αργότερα, όταν ένας δημοσιογράφος ανέφερε ότι η Ουκρανία χρειάζεται το αμυντικό σύστημα το συντομότερο δυνατόν και ότι η νέα ανάπτυξη θα μπορούσε να διαρκέσει αρκετό καιρό, ο Τραμπ απάντησε: «Πιστεύω ότι μπορούν να τα κατασκευάσουν αρκετά γρήγορα».
Στην συνέχεια, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ δήλωσε ότι οι πρόσφατες επιθέσεις της Ουκρανίας στο εσωτερικό της Ρωσίας συνιστούν κλιμάκωση του πολέμου, η οποία όμως θα μπορούσε να συμβάλει στη δημιουργία των συνθηκών για τον τερματισμό του. Τα σχόλια του Τραμπ απηχούσαν τις δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο λίγο νωρίτερα σχετικά με την αυξανόμενη ικανότητα της Ουκρανίας να χτυπά στόχους βαθιά στο εσωτερικό της Ρωσίας.
«Νομίζω ότι αυτό που συζητάτε είναι η ικανότητα της Ουκρανίας να φτάνει βαθιά στο εσωτερικό της Ρωσίας για να διεξάγει επιθέσεις. Πιστεύω ότι αυτή είναι μία από τις δυναμικές που έχουν αλλάξει σε… αυτόν τον πόλεμο τους τελευταίους μήνες, και συγκεκριμένα ότι οι Ρώσοι δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να υπερασπιστούν τον δικό τους εναέριο χώρο», είπε ο Ρούμπιο. «Και αυτό που ελπίζουμε ότι σημαίνει είναι ότι θα δημιουργηθεί πλέον ο χώρος για να διαπραγματευτούμε το τέλος αυτού του πολέμου», πρόσθεσε. Ακόμη, ο Αμερικανός πρόεδρος τόνισε ότι σκοπεύει να μιλήσει με τον Ρώσο Πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν.
Την ίδια ώρα, η κυβέρνηση Τραμπ εξετάζει και το ενδεχόμενο άρσης του χαρακτηρισμού της Συρίας ως κράτους που υποστηρίζει την τρομοκρατία, μια κίνηση που θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για ιδιωτικές επενδύσεις και να μεταβάλει τις γεωπολιτικές ισορροπίες στη Μέση Ανατολή.
Η Γενική Διευθύντρια του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα © EPA/SHAWN THEW
Ο πόλεμος πιέζει την παγκόσμια οικονομία
Οι γεωπολιτικές εξελίξεις επηρεάζουν ήδη τις προβλέψεις για την παγκόσμια οικονομία. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) εκτιμά ότι ο ρυθμός ανάπτυξης θα επιβραδυνθεί στο 3% το 2026, από 3,5% το προηγούμενο έτος, καθώς οι υψηλότερες τιμές της ενέργειας και των πρώτων υλών αναζωπυρώνουν τις πληθωριστικές πιέσεις.
Το Ταμείο προβλέπει ότι ο παγκόσμιος πληθωρισμός θα αυξηθεί στο 4,7%, κυρίως λόγω του αυξημένου ενεργειακού κόστους, ενώ επισημαίνει ότι η αβεβαιότητα παραμένει εξαιρετικά υψηλή όσο συνεχίζονται οι επιθέσεις στα Στενά του Ορμούζ.
Ιδιαίτερα ευάλωτες εμφανίζονται οι οικονομίες που εξαρτώνται από τις εισαγωγές ενέργειας, όπως η Ινδία και η Κίνα, οι οποίες αναμένεται να καταγράψουν χαμηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης. Αντίθετα, οι προβλέψεις για τις Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν σχετικά σταθερές, καθώς οι εξαγωγές ενέργειας και οι επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη συνεχίζουν να στηρίζουν την αμερικανική οικονομία.
Παρά τις δυσμενείς προοπτικές, το ΔΝΤ σημειώνει ότι η παγκόσμια οικονομία έχει αποδειχθεί μέχρι στιγμής πιο ανθεκτική από ό,τι αναμενόταν, χάρη στις επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, στις νέες τεχνολογίες και στην ισχυρή δραστηριότητα των πρώτων μηνών του έτους. Ωστόσο, προειδοποιεί ότι μια παρατεταμένη κρίση στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να ανατρέψει τις σημερινές εκτιμήσεις, επαναφέροντας στο προσκήνιο τους κινδύνους για την ανάπτυξη, τον πληθωρισμό και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
Η Σύνοδος του ΝΑΤΟ, που είχε ως βασικό στόχο την ενίσχυση της συλλογικής άμυνας και της στήριξης προς την Ουκρανία, ολοκληρώνεται τελικά με την προσοχή στραμμένη στη Μέση Ανατολή. Η νέα κλιμάκωση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν δεν δοκιμάζει μόνο τη συνοχή της Συμμαχίας, αλλά απειλεί να μετατραπεί σε έναν ακόμη παράγοντα αποσταθεροποίησης της παγκόσμιας οικονομίας και του διεθνούς συστήματος ασφαλείας.
