Εσωτερική πολιτική κρίση στην Ουκρανία ταλανίζει την κυβέρνηση Ζελένσκι καθώς κλιμακώνεται ο πόλεμος με τη Ρωσία και λαμβάνει νέα τροπή, με μαζικές επιθέσεις drone στη Μόσχα και τη μεγαλύτερη ρωσική επίθεση στο Κίεβο με νεκρούς και τραυματίες.
Υπό ασφυκτική πολιτική πίεση, ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, προχώρησε σε αιφνιδιαστικές αλλαγές στην ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων και της κυβέρνησης, απομακρύνοντας, τελικά, τον αρχιστράτηγο Ολεξάντρ Σίρσκι και ανακοινώνοντας την επιστροφή του Μιχάιλο Φέντοροφ στην κυβέρνηση, μετά το κύμα αντιδράσεων που προκάλεσε η πρόσφατη αποπομπή του.
Νέος αρχηγός των ουκρανικών Ενόπλων Δυνάμεων αναλαμβάνει ο μέχρι σήμερα επικεφαλής του Γενικού Επιτελείου, Μιχάιλο Ντραπάτι, όπως ανακοίνωσε ο Ζελένσκι μέσω Telegram, ευχαριστώντας τον Σίρσκι για την προσφορά του στην άμυνα της χώρας. Ο 60χρονος στρατηγός είχε αναλάβει τη θέση το 2024 και διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην υπεράσπιση του Κιέβου κατά την έναρξη της ρωσικής εισβολής.
Η απομάκρυνσή του έρχεται μετά τις καθημερινές διαδηλώσεις υπέρ του Φέντοροφ, ο οποίος είχε κατηγορήσει τον Σίρσκι ότι εμπόδιζε τις μεταρρυθμίσεις στον στρατό και άσκησε πιέσεις για την αποπομπή του. Στην ουσία, η απομάκρυνση κορυφαίων Ουκρανών αξιωματούχων αποκαλύπτει τη σύγκρουση ανάμεσα στην παραδοσιακή στρατιωτική σκέψη και την τεχνολογική καινοτομία
Ο Ζελένσκι ανακοίνωσε ότι ο 35χρονος Φέντοροφ θα επιστρέψει στην κυβέρνηση σε θέση που θα του επιτρέψει να συντονίσει τον τεχνολογικό τομέα του κράτους, χωρίς να αποκαλύψει περισσότερες λεπτομέρειες. Ο ίδιος τόνισε ότι κοινός στόχος παραμένει η ενίσχυση της άμυνας της Ουκρανίας και η άσκηση πίεσης στη Ρωσία, ώστε να οδηγηθεί σε ειρήνη.
Το χρονικό των γεγονότων αποτυπώνει πώς η κυβέρνηση περνά τη μεγαλύτερη πολιτική κρίση από την έναρξη του πολέμου, με ζητήματα διαφθοράς να ανδύονται ξανά.
Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Β. Ζελένσκι και ο αρχιστράτηγος Ο. Σίρσκι παρακολουθούν παρουσίαση drones © EPA
Η αποπομπή Φεντόροφ ανοίγει μέτωπο για τον Ζελένσκι
Η απομάκρυνση του δημοφιλούς υπουργού Άμυνας Μιχαΐλο Φεντόροφ από τον πρόεδρο της Ουκρανίας έχει ταράξει τα νερά. Οι διαδηλώσεις, οι παραιτήσεις και η ανοιχτή σύγκρουση με τη στρατιωτική ηγεσία πίεσαν τον πρόεδρο να αναθεωρήσει τις επιλογές του.
Η κατάσταση στριμώχνει όλο και περισσότερο τον Ζελένσκι, αναφέρουν διεθνείς αναλυτές, καθώς βρίσκεται αντιμέτωπος με μία από τις εντονότερες εκδηλώσεις δημόσιας και πολιτικής αμφισβήτησης από την έναρξη της ρωσικής εισβολής πλήρους κλίμακας, μετά την απόφαση απομάκρυνσης του υπουργού Άμυνας Μιχαΐλο Φεντόροφ.
Η αποπομπή του 35χρονου υπουργού, μόλις έξι μήνες μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, προκάλεσε διαδηλώσεις στο Κίεβο και σε άλλες πόλεις, ενώ ανέδειξε τις εσωτερικές αντιθέσεις που έχουν δημιουργηθεί στην κορυφή της ουκρανικής πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας.
Ο Φεντόροφ θεωρείται από πολλούς ότι επιτάχυνε σημαντικά τις διαδικασίες προμηθειών και την παραγωγή drones, σε ένα υπουργείο που επί χρόνια χαρακτηριζόταν από γραφειοκρατία και έλλειψη διαφάνειας. Η ευρεία χρήση μαζικά παραγόμενων drones έχει εξελιχθεί σε κρίσιμο στοιχείο της ουκρανικής πολεμικής προσπάθειας και, σύμφωνα με στρατιωτικές εκτιμήσεις, έχει συμβάλει στην ανάσχεση της ρωσικής προέλασης.
Η απομάκρυνσή του, επομένως, δεν αντιμετωπίστηκε ως μία απλή κυβερνητική αλλαγή. Χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν έξω από το προεδρικό γραφείο στο Κίεβο, φωνάζοντας το όνομα του πρώην υπουργού και ζητώντας την επιστροφή του. Ανάμεσα στα συνθήματα ακούστηκαν εκκλήσεις για την απομάκρυνση του αρχηγού των Ενόπλων Δυνάμεων, Ολεξάντρ Σίρσκι, ενώ διαδηλωτές κρατούσαν φωτογραφίες του Φεντόροφ και φώναζαν «ντροπή».
Η ένταση μεταφέρθηκε και στο κοινοβούλιο. Βουλευτής του κυβερνώντος κόμματος παραιτήθηκε και εμφανίστηκε δημόσια στο πλευρό του πρώην υπουργού, ενώ ανώτατος αξιωματικός της πολεμικής αεροπορίας αποχώρησε, προειδοποιώντας ότι η απομάκρυνση του Φεντόροφ θα προκαλέσει «μεγάλο κακό στην αμυντική ικανότητα της χώρας». Βουλευτές της προεδρικής πλειοψηφίας περιέγραψαν την ατμόσφαιρα στη Βουλή ως «εκρηκτική».
Ουκρανία: Η σύγκρουση Φεντόροφ – Σίρσκι φέρνει τον Ζελένσκι σε δύσκολη θέση
Ο ίδιος ο Φεντόροφ υποστήριξε ότι η απομάκρυνσή του ήταν αποτέλεσμα μιας σκληρής σύγκρουσης με τον Σίρσκι για την κατεύθυνση των μεταρρυθμίσεων στο υπουργείο Άμυνας. Όπως δήλωσε, οι δύο άνδρες είχαν ζητήσει από τον Ζελένσκι να απομακρύνει ο ένας τον άλλον, με τον πρόεδρο να απορρίπτει αρχικά και τα δύο αιτήματα. Τελικά, σύμφωνα με τον πρώην υπουργό, ο αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων έθεσε στον πρόεδρο τελεσίγραφο, απαιτώντας την αποχώρησή του.
Ο Φεντόροφ αρνήθηκε επίσης πρόταση να παραμείνει ως σύμβουλος του προέδρου και εξαπέλυσε ασυνήθιστα σφοδρή επίθεση στη στρατιωτική ηγεσία. Υποστήριξε ότι οι μεταρρυθμιστικές του πρωτοβουλίες αντιμετώπισαν «γραφειοκρατικά εμπόδια», ενώ κατηγόρησε την ανώτατη στρατιωτική διοίκηση ότι δεν αξιοποιούσε επαρκώς τα διαθέσιμα δεδομένα και ότι επιβράβευε μονάδες που διατηρούσαν προσωπικές σχέσεις με τον Σίρσκι.
O Ουκρανός πρώην υπουργός Άμυνας Μιχαΐλο Φεντόροφ © EPA/ALESSANDRO DELLA VALLE
«Οι Ουκρανοί καταλαβαίνουν πότε οι αποφάσεις δεν λαμβάνονται πλέον με βάση τις αξίες που εκπροσωπεί αυτή η χώρα», δήλωσε, υποστηρίζοντας ότι οι διαδηλωτές δεν κινητοποιήθηκαν για τον ίδιο προσωπικά, αλλά επειδή θεωρούν ότι η χώρα έχασε τη δυναμική που είχε αποκτήσει στο πεδίο της μάχης και στον αέρα.
Ο Σίρσκι δεν απάντησε ευθέως στις κατηγορίες. Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ευχήθηκε στον Φεντόροφ επιτυχία και εξέφρασε την ελπίδα ότι θα παραμείνει μέλος της «ομάδας της Ουκρανίας». Σε άρθρο του, πάντως, επιχείρησε να υποβαθμίσει τη διάσταση, λέγοντας ότι ήταν «έκπληκτος» από τις αναφορές περί σύγκρουσης μεταξύ τους. Παραδέχθηκε ότι μπορεί να είναι αυστηρός και ζήτησε να επικεντρωθεί η συζήτηση στον πόλεμο και όχι στις προσωπικές διαφορές.
Παράλληλα, το γενικό επιτελείο διέψευσε δημοσιεύματα περί επικείμενης απομάκρυνσης του Σίρσκι. Ωστόσο, ο επικεφαλής του προεδρικού γραφείου, Κιρίλο Μπουντάνοφ, δήλωσε ότι «η θέση της κοινωνίας έχει ακουστεί», αφήνοντας να εννοηθεί ότι η προεδρία αναγνωρίζει την ανάγκη πολιτικής και διοικητικής προσαρμογής.
Ανασχηματισμός με φόντο τις διαδηλώσεις
Υπό την πίεση των εξελίξεων, ο Ζελένσκι προχώρησε σε ευρύτερο κυβερνητικό ανασχηματισμό, τον τρίτο μέσα σε περίπου έναν χρόνο. Οι αλλαγές περιέλαβαν την τοποθέτηση του Σερχίι Κορέτσκι στη θέση του πρωθυπουργού. Ως επικεφαλής της κρατικής εταιρείας πετρελαίου και φυσικού αερίου Naftogaz, ο Κορέτσκι θεωρείται ικανός διαχειριστής, καθώς είχε συμβάλει στην αντιμετώπιση των ενεργειακών προκλήσεων της προηγούμενης χειμερινής περιόδου. Ο Ζελένσκι του ανέθεσε να επαναλάβει την προσπάθεια ενόψει του επόμενου χειμώνα.
Για το υπουργείο Άμυνας προτάθηκε ο Γεβγένιι Χμάρα, ο οποίος είχε αναλάβει τον Ιανουάριο την προσωρινή ηγεσία της υπηρεσίας ασφαλείας SBU. Προηγουμένως είχε διοικήσει την ειδική μονάδα «Alpha», η οποία συμμετείχε στις ουκρανικές επιχειρήσεις με drones μεγάλου βεληνεκούς εναντίον ρωσικών ενεργειακών υποδομών.
Ο Ζελένσκι παρουσίασε τον Χμάρα ως αξιωματικό με εκτεταμένη εμπειρία στον τεχνολογικό πόλεμο, υπογραμμίζοντας ότι αυτό ακριβώς το πεδίο θα πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα της ουκρανικής αμυντικής στρατηγικής. Ωστόσο, η επιλογή του δεν έδωσε άμεση απάντηση στο βασικό πολιτικό αίτημα των διαδηλωτών: την επιστροφή του Φεντόροφ.
Την ίδια στιγμή, παράγοντες της αμυντικής βιομηχανίας και στελέχη της πολιτικής ηγεσίας υποστήριξαν ότι ο πρώην υπουργός είχε έρθει σε σύγκρουση με συμφέροντα που επιδιώκουν πρόσβαση στον τεράστιο προϋπολογισμό της ουκρανικής άμυνας. Η αντιπαράθεση, συνεπώς, δεν αφορά μόνο τη σχέση δύο κορυφαίων αξιωματούχων, αλλά και τον έλεγχο των πόρων και των προτεραιοτήτων της πολεμικής οικονομίας.
Ολεξάντρ Σιρσκι © EPA/YEVGEN HONCHARENKO
Πιθανή αλλαγή στην κορυφή του στρατεύματος
Η πολιτική κρίση μετατόπισε το ενδιαφέρον στην τύχη του ίδιου του Σίρσκι. Για αρκετές ημέρες, χιλιάδες διαδηλωτές ζητούσαν την απομάκρυνσή του, ενώ πηγές στις ουκρανικές Ένοπλες Δυνάμεις υποστήριξαν ότι η απόφαση για την αποχώρησή του έχει ουσιαστικά ληφθεί και ότι το μόνο ανοιχτό ζήτημα είναι η επιλογή του διαδόχου.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ο νέος αρχηγός θα πρέπει να διαθέτει ευρεία αποδοχή στην κοινωνία και στο στράτευμα, να έχει σημαντική στρατιωτική εμπειρία, αλλά ταυτόχρονα να μην έχει εμφανείς πολιτικές φιλοδοξίες που θα μπορούσαν να τον μετατρέψουν σε μελλοντικό αντίπαλο του Ζελένσκι. Μεταξύ των ονομάτων που εξετάστηκαν ήταν ο Μιχαΐλο Ντραπάτι, επικεφαλής των ενόπλων δυνάμεων της Ουκρανίας, ο οποίος και ανέλαβε τελικά.
Η εξέλιξη θυμίζει, ως προς την πολιτική δυναμική της, την κρίση που είχε ξεσπάσει έναν χρόνο νωρίτερα, όταν η κυβέρνηση επιχείρησε να περιορίσει την ανεξαρτησία των αρχών κατά της διαφθοράς. Και τότε η δημόσια αντίδραση υποχρέωσε την ηγεσία να υπαναχωρήσει.
Η σημερινή κρίση, όμως, είναι πιο άμεση και αγγίζει τον ίδιο τον Ζελένσκι. Η ενότητα που είχε διατηρήσει η πολιτική ηγεσία κατά τα χρόνια του πολέμου εμφανίζει πλέον ρωγμές, την ώρα που οι στρατιωτικές αποφάσεις συνδέονται όλο και περισσότερο με τις πολιτικές ισορροπίες στο εσωτερικό.
Ο πρόεδρος, από την πλευρά του, επιμένει ότι η στρατηγική προτεραιότητα παραμένει η ενίσχυση της πίεσης προς τη Ρωσία. Αναφερόμενος στις πρόσφατες ουκρανικές επιθέσεις μεγάλου βεληνεκούς, υποστήριξε ότι έπληξαν ρωσικές εγκαταστάσεις logistics και ενεργειακές υποδομές, ενώ ανέφερε επίσης πλήγματα εναντίον πλοίων στη Μαύρη Θάλασσα.
Ωστόσο, η εσωτερική αναταραχή έρχεται σε μια κρίσιμη συγκυρία για την Ουκρανία. Η χώρα χρειάζεται ενιαία πολιτική και στρατιωτική διοίκηση, αποτελεσματική αξιοποίηση των δυτικών πόρων και ταχεία προσαρμογή της αμυντικής παραγωγής στις απαιτήσεις ενός πολέμου τεχνολογίας.
Η αντιπαράθεση γύρω από τον Φεντόροφ και τον Σίρσκι δείχνει ότι η διαχείριση αυτών των προκλήσεων δεν είναι πλέον μόνο ζήτημα στρατιωτικής αποτελεσματικότητας, αλλά και δοκιμασία για την πολιτική νομιμοποίηση της ηγεσίας του Ζελένσκι.
