Οι Ισλανδοί περιμένουν το αποτέλεσμα του χθεσινού δημοψηφίσματος με το ερώτημα της επανάληψης των ενταξιακών διαπραγματεύσεων στην Ευρωπαϊκή Ενωση, οι οποίες είχαν ξεκινήσει το 2009, εν μέσω της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης, και πάγωσαν το 2013 μετά την ανάληψη της εξουσίας από ευρωσκεπτικιστική κυβέρνηση στην χώρα.
Οι κάλπες έκλεισαν χθες το βράδυ στις 22.000, αλλά ελλείψει exit polls, χρειάζονται αρκετές ώρες για να διαπιστωθεί αν οι 273.000 ψηφοφόροι ψήφισαν «ναι» ή «όχι» απαντώντας στην ερώτηση: «Πρέπει η Ισλανδία να επαναλάβει τις διαπραγματεύσεις ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ενωση;».
Οι δημοσκοπήσεις που προηγήθηκαν της ψηφοφορίας έφερναν τα δύο στρατόπεδα στήθος με στήθος, ενώ η καταμέτρηση που μεταδίδεται απευθείας από το δίκτυο της δημόσιας τηλεόραση RUV έδινε ελαφρό προβάδισμα στο «όχι» κατά 400 ψήφους στις 04.15 GMT μετά την καταμέτρηση 152.243.
Σε περίπτωση επικράτησης του «ja», η ενδεχόμενη ένταξη της Ισλανδίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση θα είναι αντικείμενο νέου δημοψηφίσματος που θα διεξαχθεί μετά την επίτευξη συμφωνίας ένταξης με την ΕΕ.
Iceland EU referendum on a knife edge as counting continues https://t.co/3R6vuekXLG
— BBC News (World) (@BBCWorld) August 30, 2026
Η σχέση με την ΕΕ και τα 9.000 νομοθετήματα
Η Ισλανδία είναι μέλος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, γεγονός που της παρέχει πρόσβαση στην ενιαία αγορά της ΕΕ και την υποχρεώνει να υιοθετεί περίπου το 75% των ευρωπαϊκών κανονισμών -συνολικά περίπου 9.000 νομοθετικές πράξεις.
Το συγκεκριμένο στοιχείο βρίσκεται στον πυρήνα της επιχειρηματολογίας των ευρωσκεπτικιστών. Ο Χάραλντουρ Όλαφσον, επικεφαλής της πλατφόρμας Heimssýn που αντιτίθεται στην προσχώρηση, υποστηρίζει ότι, αφού η σχέση λειτουργεί ήδη σε τόσο μεγάλο βάθος, η επίσημη ένταξη θα προσθέσει περιορισμούς χωρίς να αποφέρει ουσιαστικά νέα οφέλη.
Ο σημαντικότερος από αυτούς τους περιορισμούς για τους πολέμιους της ένταξης αφορά τα επιτρεπόμενα όρια αλιευμάτων. Η αλιεία αντιστοιχεί στο 6,5% του ΑΕΠ της Ισλανδίας. Η Κοινή Αλιευτική Πολιτική της ΕΕ καθορίζει ποσοστώσεις που θα υπερίσχυαν της δυνατότητας της Ισλανδίας να διαχειρίζεται αυτόνομα τα ύδατά της.
Προηγούμενη διαμάχη για την κατανομή των ποσοστώσεων αλιείας σκουμπριού προκάλεσε πολυετείς εμπορικές τριβές ανάμεσα στην Ισλανδία και κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο κύριος φορέας εκπροσώπησης του ισλανδικού αλιευτικού κλάδου προειδοποίησε ότι η ένταξη στην ΕΕ θα στερούσε από τη χώρα «τη δυνατότητα να ενεργεί ως ανεξάρτητο παράκτιο κράτος».
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αφήσει να εννοηθεί ότι υπάρχουν περιθώρια ελιγμών. Η επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος δήλωσε ότι οι Βρυξέλλες ενδέχεται να βρουν «κοινό έδαφος» στα ζητήματα της αλιείας, εκτιμώντας ότι η Ισλανδία θα μπορούσε να επισημοποιήσει την επανέναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων έως το 2027, εφόσον επικρατήσει το «ναι» στο δημοψήφισμα.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η οποία επισκέφθηκε το Ρέικιαβικ τον Ιούλιο του 2025, είχε δηλώσει ότι η Ισλανδία και η ΕΕ μοιράζονται κοινές «αξίες» και βρίσκονται «στο ίδιο μήκος κύματος». Απέφυγε, ωστόσο, να υποστηρίξει οποιαδήποτε συγκεκριμένη παραχώρηση σχετικά με τα αλιευτικά δικαιώματα.
Ο υπουργός Οικονομικών της Ισλανδίας, Ντάντι Μαρ Κριστόφερσον, προέβαλε και το εσωτερικό οικονομικό επιχείρημα, υποστηρίζοντας ότι η ένταξη στην ΕΕ θα μπορούσε να συμβάλει στη σταθεροποίηση της οικονομίας, την ώρα που ο πληθωρισμός εξακολουθεί να συμπιέζει τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.
Το επιχείρημα αυτό αμφισβητείται. Οι επικριτές του επισημαίνουν ότι η συμμετοχή στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο παρέχει ήδη τα περισσότερα πλεονεκτήματα της πρόσβασης στην ενιαία αγορά, χωρίς το πλήρες βάρος των ευρωπαϊκών κανονιστικών υποχρεώσεων.
Τα αποτελέσματα που αναμένονται το πρωί της Κυριακής θα απαντήσουν μόνο στο πρώτο ερώτημα. Το κατά πόσο μια ενδεχόμενη επικράτηση του «ναι» θ’ αντέξει, όταν οι πολίτες έρθουν αντιμέτωποι με τους πραγματικούς όρους των διαπραγματεύσεων δεν μπορεί να κριθεί από τη συγκεκριμένη κάλπη.
Έπειτα από μια δεκαετία συζητήσεων που σταματούν και ξαναρχίζουν, δεν έχει ακόμη βρεθεί μια ρύθμιση για την αλιεία η οποία να θεωρείται αποδεκτή τόσο από το Ρέικιαβικ όσο και από τα υφιστάμενα κράτη-μέλη της ΕΕ. Η πολιτική συναίνεση, η οποία το 2026 επαρκεί οριακά για να εγκρίνει την επανέναρξη των συνομιλιών, θα πρέπει να διατηρηθεί επί χρόνια διαπραγματεύσεων, η έκβαση των οποίων παραμένει πραγματικά άγνωστη.
Οι λόγοι που οδήγησαν την Ισλανδία ξανά στις κάλπες είναι σαφέστεροι. Με τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία σε αδιέξοδο και τα ρωσικά πλήγματα με μη επανδρωμένα αεροσκάφη την ίδια εβδομάδα να επιτείνουν τη στρατιωτική κρίση στην Ευρώπη, οι ρυθμίσεις ασφαλείας στις οποίες στηριζόταν η Ισλανδία επί 70 χρόνια φαίνονται λιγότερο σταθερές από οποιαδήποτε άλλη στιγμή μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.
Η γενιά των ψηφοφόρων που είδε την Ισλανδία να αποσύρει την υποψηφιότητά της από την ΕΕ το 2015 βρισκόταν αντιμέτωπη με έναν διαφορετικό κόσμο. Οι διάδοχοί της καλούνται τώρα να αποφασίσουν εάν ο κόσμος μέσα στον οποίο ζουν απαιτεί διαφορετικές απαντήσεις…
