Μετά τη νίκη της ακροδεξιάς AfD στο κρατίδιο της Σαξονίας που την έχει φέρει μια ανάσα από την ανάληψη της τοπικής πρωθυπουργίας, ομογάλακτα κόμματα που διεκδικούν την εξουσία σε διάφορα κράτη της Ευρώπης ξεκίνησαν τις ασκήσεις επί χάρτου, για το πώς θα κινηθούν εάν πάρουν την εξουσία, προκαλώντας αντιδράσεις από τους πολιτικούς τους αντιπάλους αλλά και ξεσηκωμό με διαδηλώσεις σε πολλές περιοχές με αιχμή τη Γερμανία.
Η συμφωνία του Νάιτζελ Φάρατζ με τον Ζορντάν Μπαρντελά για την αντιμετώπιση των μεταναστευτικών ροών στη Μάγχη είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, που έχει ξεσηκώσει θύελλα πολιτικής αντιπαράθεσης στη Γαλλία.
Την ίδια ώρα η AfD ελπίζει ότι θα προσπαθήσει να μετατρέψει την πρώτη της κυβέρνηση σε κρατίδιο της Γερμανίας σε ένα εργαστήριο ακροδεξιάς πολιτικής, φιλοδοξώντας να καταστήσει τη Σαξονία-Άνχαλτ μια βιτρίνα για τις «ιδέες της» σχετικά με τη μετανάστευση, την εκπαίδευση, τον πολιτισμό και το δημογραφικό, εάν περάσει τις τρεις έδρες που τη χωρίζουν από την εξουσία.
Κι όλα αυτά όταν είναι μπροστά δυο ακόμα κρίσιμες εκλογικές αναμετρήσεις στη Γερμανία στις 20 Σεπτεμβρίου σε Βερολίνο και Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία και μια ακόμα εκλογική αναμέτρηση σε εθνικό επίπεδο στη Σουηδία την Κυριακή, λόγω της ενισχυμένης παρουσίας των Σουηδών Δημοκρατών (SD), του αντιμεταναστευτικού κόμματος που στήριξε την Δεξιά κυβέρνηση του Ουλφ Κρίστερσον, ως δεύτερο κόμμα στις κάλπες του 2022.
Το μεταναστευτικό σύμφωνο Μπαρντελά-Φάρατζ και η Afd
Το Reform UK υποστηρίζει ότι η συμφωνία με τον ακροδεξιό Εθνικό Συναγερμό (RN) για την επιστροφή μεταναστών που φτάνουν στη Βρετανία με μικρές βάρκες είχε εγκριθεί πλήρως από το γαλλικό κόμμα και τον πρόεδρό του, Ζορντάν Μπαρντελά. Η ανακοίνωση του μνημονίου από Φάρατζ και Μπαρντελά προκάλεσε έντονες πολτικές αντιδράσεις στη Γαλλία.
Το ζήτημα αφορά τη διατύπωση ενός «memorandum of understanding» που υπέγραψαν κατά τη διάρκεια του συνεδρίου του Reform UK στο Μπέρμιγχαμ, όπου ο Μπαρντελά εκφώνησε ομιλία στα αγγλικά και δεσμεύθηκε ότι, σε περίπτωση νίκης στις εκλογές του 2027, η Γαλλία θα επιχειρήσει να πάψει να αποτελεί πύλη παράτυπης μετανάστευσης προς τη Βρετανία.
Τα αγγλικά και τα γαλλικά κείμενα προβλέπουν ότι, εφόσον οι δύο ηγέτες αναλάβουν πρωθυπουργικά αξιώματα, η Βρετανία θα αναχαιτίζει τις βάρκες που ξεκινούν από τις γαλλικές ακτές και η Γαλλία θα επιστρέφει τους επιβαίνοντες στις χώρες καταγωγής τους.
Ωστόσο, η αγγλική εκδοχή περιλαμβάνει επιπλέον τη φράση ότι «η Γαλλία θα δέχεται κατά κανόνα τα συγκεκριμένα πρόσωπα», πριν από την επιστροφή τους στις χώρες προέλευσης. Η διατύπωση αυτή θεωρήθηκε ότι έρχεται σε αντίθεση με την πάγια θέση του RN, το οποίο έχει αρνηθεί να δεχθεί την επιστροφή μεταναστών που φτάνουν στη Βρετανία από τη Γαλλία, αναφέρουν πολιτικοί αναλυτές στον Guardian.
Η ακροδεξιά αντιπαράθεση στη Γαλλία και η Afd
Το Reform UK απέρριψε τις αιτιάσεις ότι ο Μπαρντελά παραπλανήθηκε, υποστηρίζοντας ότι το κείμενο είχε εγκριθεί τόσο από τον ίδιο όσο και από την προεδρική ομάδα του RN και ότι η συγκεκριμένη πολιτική περιλαμβάνεται και στη γαλλική εκδοχή, αναφέρεται.
Η Μαρίν Λεπέν, από την πλευρά της, απέφυγε να σχολιάσει το θέμα, δηλώνοντας ότι θα τοποθετηθεί όταν εκείνη το επιλέξει. Η στάση της έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς το 2021 είχε ταχθεί υπέρ της αναθεώρησης των συμφωνιών με τη Βρετανία, ώστε όσοι φτάνουν με βάρκες να επιστρέφονται στις χώρες καταγωγής τους και όχι στη Γαλλία.
Ο Μπαρντελά θεωρούνταν μέχρι πρόσφατα πιθανός διάδοχος της Λεπέν στην προεδρική εκλογή της επόμενης άνοιξης. Μετά τη μείωση της απαγόρευσης συμμετοχής της Λεπέν στις εκλογές, ωστόσο, αναμένεται να διεκδικήσει τον ρόλο του μελλοντικού πρωθυπουργού της.
Κατηγορίες για υποχώρηση
Οι πολιτικοί αντίπαλοι του RN εξαπέλυσαν σφοδρή επίθεση στον Μπαρντελά. Ο υπουργός Ευρώπης, Μπενζαμέν Αντάντ, έκανε λόγο για «υποταγή» που στρέφεται εναντίον των γαλλικών συμφερόντων και της κυριαρχίας της χώρας.
Ο πρώην πρωθυπουργός Γκαμπριέλ Ατάλ υποστήριξε ότι είτε ο Μπαρντελά δεν κατάλαβε το αγγλικό κείμενο είτε επέδειξε «ντροπιαστική αδυναμία» στην υπεράσπιση των γαλλικών συμφερόντων. Ο πρώην πρωθυπουργός Εντουάρ Φιλίπ χαρακτήρισε την υπόθεση χαρακτηριστικό παράδειγμα υποκρισίας και διχασμού στο RN, ενώ ο επικεφαλής της περιφέρειας Ο-ντε-Φρανς, Ξαβιέ Μπερτράν, κατηγόρησε τον Μπαρντελά ότι μετατρέπει τη Γαλλία σε «υπεργολάβο» της Βρετανίας.
Ο Γκαμπριέλ Ατάλ της Αναγέννησης του Μακρόν κατηγόρησε τον Μπαρντελά για πολιτική «υποταγής» σε ξένες δυνάμεις. Ο κεντροαριστερός Ραφαέλ Γκλικσμάν υποστήριξε ότι η κίνηση αποδεικνύει αδυναμία υπεράσπισης των γαλλικών συμφερόντων.
Επιθετικός εμφανίστηκε ο αριστερός ηγέτης Ζαν-Λικ Μελανσόν της Ανυπότακτης Γαλλίας, ο οποίος κατηγόρησε τον Μπαρντελά ότι δεσμεύεται στους «Άγγλους φασίστες» να παραλαμβάνουν ανθρώπους που θέλουν να διώξουν για να τους απελάσουν οι Γάλλοι.
Από την πλευρά του, ο Μπαρντελά υπερασπίστηκε τη συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι ενοχλεί όσους ευθύνονται για τις μεταναστευτικές ροές. Ο ίδιος ο Μπαρντελά υποστήριξε ότι μια κυβέρνηση του RN θα ενίσχυε δραστικά τους συνοριακούς ελέγχους, περιορίζοντας εξαρχής τον αριθμό όσων επιχειρούν να φτάσουν στη Βρετανία.
Ο ηγέτης του ακροδεξιού Reform UK Νάιτζελ Φάρατζ ©ΑΠΕ
Η δύσκολη σχέση Φάρατζ – Λεπέν
Η συμφωνία σηματοδοτεί επίσης μια νέα φάση στις σχέσεις του Φάρατζ με τη γαλλική ακροδεξιά. Ο Βρετανός πολιτικός έχει καλλιεργήσει στενή σχέση με τον Μπαρντελά, κρατώντας παράλληλα αποστάσεις από τη Λεπέν, αν και φέρεται να σχεδιάζει συνάντηση μαζί της αργότερα το φθινόπωρο, σημειώνει ο Guardian.
Το 2014 είχε απορρίψει συνεργασία με το κόμμα της στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, επικαλούμενος τότε ιστορικό «προκατάληψης και αντισημιτισμού». Την περασμένη εβδομάδα, πάντως, επαίνεσε τη Λεπέν για την απομάκρυνση «ακραίων στοιχείων» από το κόμμα.
Στη Βρετανία, η συμφωνία δέχθηκε επίσης πυρά. Ο σκιώδης υπουργός Εσωτερικών των Συντηρητικών, Κρις Φιλπ, χαρακτήρισε το σχέδιο «πλήρη φάρσα», υποστηρίζοντας ότι το Reform UK προβάλλει μεγάλες εξαγγελίες χωρίς τις λεπτομέρειες που απαιτούνται για να αντέξουν στον πραγματικό έλεγχο.
Εκλογικό ντέρμπι Αριστεράς-Δεξιάς στη Σουηδία, με το ακροδεξιό SD να διεκδικεί κυβερνητική θέση
Σε μια παράλληλη εξέλιξη και υπό τη σκιά της νίκης του AfD και των γεγονότων γύρω από τη Μάγχη, oι Σουηδοί προσέρχονται την Κυριακή στις κάλπες για μια από τις πιο αμφίρροπες εκλογικές αναμετρήσεις των τελευταίων ετών, με την κεντροαριστερά να διατηρεί οριακό προβάδισμα έναντι της δεξιάς συμμαχίας.
Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις δίνουν περίπου 50% στα τέσσερα κόμματα της Αριστεράς και του Κέντρου, έναντι 47% των τεσσάρων κομμάτων της Δεξιάς.
Η εκλογική μάχη αποκτά ιδιαίτερο ευρωπαϊκό ενδιαφέρον λόγω της ενισχυμένης παρουσίας των Σουηδών Δημοκρατών (SD), του αντιμεταναστευτικού κόμματος που στήριξε την Δεξιά κυβέρνηση του Ουλφ Κρίστερσον.
Η άνοδος του υπερσυντηρητικού δεξιού κόμματος καταγράφεται παράλληλα με την επιτυχία του γερμανικού AfD, στη Σαξονία, που έχει προκαλέσει πολιτικές αναταράξεις στη Γερμανία και ευρύτερα στην Ευρώπη.
Το SD συγκέντρωσε περίπου 20% στις εκλογές του 2022, ξεπερνώντας το κόμμα του Κρίστερσον και κατέλαβε τη δεύτερη θέση στο κοινοβούλιο. Τώρα διεκδικεί για πρώτη φορά συμμετοχή στην κυβέρνηση και υπουργικά χαρτοφυλάκια, μεταξύ άλλων το Μετανάστευσης.
Στο επίκεντρο της προεκλογικής αντιπαράθεσης βρίσκονται επίσης η δημόσια υγεία, η αγοραστική δύναμη και οι κοινωνικές ανισότητες. Η επικεφαλής των Σοσιαλδημοκρατών Μαγκνταλένα Άντερσον που ηγείται της κεντροαριστερής συμμαχίας υπόσχεται υψηλότερη φορολογία στις τράπεζες και τα υψηλά εισοδήματα για επενδύσεις σε υγεία και παιδεία.
Παράλληλα, ζητήματα ασφάλειας και ρωσικής επιρροής εντείνουν την πολιτική αντιπαράθεση, καθώς η Σουηδία που εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ το 2024, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 προχωρά σε επανεξοπλισμό ευρείας κλίμακας.
Το πρώτο μεγάλο τεστ εξουσίας της ακροδεξιά AfD στη Σαξονία
Εργαστήριο ακροδεξιάς πολτικής σε κυβερνητική θέση προσπαθεί να κάνει τη Σαξονία και η AfD στη Γερμανία. Η εκλογική νίκη της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ ανοίγει τον δρόμο για την πρώτη κυβέρνηση του κόμματος σε γερμανικό κρατίδιο. Το πρόγραμμα του Ούλριχ Ζίγκμουντ προβλέπει βαθιές αλλαγές σε μετανάστευση, εκπαίδευση, πολιτισμό και ασφάλεια, προκαλώντας ήδη αντιδράσεις.
Μετά την εντυπωσιακή εκλογική της επικράτηση στη Σαξονία-Άνχαλτ, η AfD βρίσκεται πιο κοντά από ποτέ στην ανάληψη κυβερνητικής εξουσίας. Ο υποψήφιος πρωθυπουργός του κρατιδίου, Ούλριχ Ζίγκμουντ, χρειάζεται ακόμη τρεις ψήφους για να εξασφαλίσει σταθερή πλειοψηφία στο τοπικό κοινοβούλιο, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε πολυήμερες ή και πολυήμερες διαπραγματεύσεις.
Εφόσον καταφέρει να σχηματίσει κυβέρνηση, η AfD φιλοδοξεί να μετατρέψει το κρατίδιο σε «βιτρίνα» των πολιτικών της. Ορισμένες από τις κεντρικές θέσεις της, όπως η έξοδος της Γερμανίας από την ΕΕ και το ευρώ, η άρση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας και η διακοπή της στήριξης προς την Ουκρανία, δεν μπορούν να υλοποιηθούν σε επίπεδο κρατιδίου.
Ωστόσο, το ομοσπονδιακό σύστημα της Γερμανίας παρέχει στα κρατίδια σημαντικές αρμοδιότητες, μεταξύ άλλων στην εκπαίδευση, τον πολιτισμό και την εσωτερική ασφάλεια.
Ο Ούλριχ Ζίγκμουντ ( κέντρο) του ακροδεξιού κόμματος «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD) στη Σαξονία-Άνχαλτ, ποζάρει με τη συμπρόεδρο του κόμματος και της κοινοβουλευτικής ομάδας του AfD, Alice Weidel (δεξιά), και τον συμπρόεδρο του κόμματος και της κοινοβουλευτικής ομάδας του AfD, Tino Chrupalla (αριστερά)© EPA, CLEMENS BILAN
Η ακροδεξιά ατζέντα για τη μετανάστευση
Στο μεταναστευτικό, το πρόγραμμα προβλέπει «remigration», δηλαδή την απέλαση μεταναστών, συμπεριλαμβανομένων σε ορισμένες περιπτώσεις πολιτογραφημένων πολιτών. Ο Ζίγκμουντ υποστηρίζει ότι δεν θα στοχοποιηθούν Γερμανοί πολίτες ή όσοι διαμένουν νόμιμα στη χώρα και ότι κάθε πολιτική θα κινείται εντός του Συντάγματος.
Παράλληλα, η AfD ζητά περιορισμούς στην πρόσληψη μεταναστών που χαρακτηρίζει «πολιτισμικά απομακρυσμένους», ενώ προτείνει την κάλυψη των ελλείψεων εργατικού δυναμικού μέσω επιστροφής Γερμανών του εξωτερικού, αυτοματοποίησης και τεχνητής νοημοσύνης.
Προβλέπει επίσης αποχώρηση από τη χώρα μεταναστών της ΕΕ που λαμβάνουν επιδόματα, αφαίρεση της γερμανικής υπηκοότητας από εγκληματίες με διπλή υπηκοότητα και τερματισμό του καθεστώτος προστασίας και των παροχών για τους Ουκρανούς. Για τους αιτούντες άσυλο προτείνει συγκέντρωση σε περιορισμένο αριθμό κέντρων, κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων και υποχρεωτική εργασία. Πολλά από αυτά, πάντως, θα απαιτούσαν τη συνεργασία της ομοσπονδιακής κυβέρνησης.
Το παράδοξο είναι τα στοιχεία για τη μετανάστευση στη Σαξονία-Άνχαλτ δεν είναι υψηλά. Περίπου το 7,9% του πληθυσμού ήταν μετανάστες στο τέλος του 2025, σε σύγκριση με περίπου 14,9% σε εθνικό επίπεδο – ωστόσο το ζήτημα μπαίνει στην κορυφή της ατζένταςγια πάνω από μια δεκαετία.
Στη Σαξονία-Άνχαλτ, το AfD έχει διαμορφώσει τις αφηγήσεις του γύρω από τις ανησυχίες για τις δημόσιες υπηρεσίες, την ασφάλεια και την παρακμή της βιομηχανίας, παρουσιάζοντας τη μετανάστευση ως παράγοντα που συμβάλλει.
Σχολεία, ιστορία και πολιτισμός
Στην εκπαίδευση, οι αλλαγές μπορεί να είναι άμεσες. Η AfD προτείνει ξεχωριστές τάξεις για παιδιά μεταναστών που θεωρεί ότι έχουν μικρές πιθανότητες να παραμείνουν στη Γερμανία, καθώς και διαχωρισμό μαθητών με σοβαρές αναπηρίες από τις κοινές τάξεις.
Παράλληλα, επιδιώκει μεγαλύτερη έμφαση στον πατριωτισμό. Η διδασκαλία της ιστορίας θα πρέπει, σύμφωνα με το πρόγραμμα, να περιορίσει την έμφαση στη ναζιστική περίοδο και το Ολοκαύτωμα και να επικεντρωθεί περισσότερο στον 19ο αιώνα, την ίδρυση του Δεύτερου Ράιχ και τον Ότο φον Μπίσμαρκ. Οι εκπαιδευτικοί θα καλούνται επίσης να ορκίζονται πίστη στον γερμανικό λαό και την πατρίδα.
Στο στόχαστρο βρίσκεται και το Bauhaus στη Ντέσαου, ένα από τα σημαντικότερα πολιτιστικά και τουριστικά σημεία του κρατιδίου. Η AfD θεωρεί ότι το αρχιτεκτονικό κίνημα δεν εξέφραζε τοπικές ρίζες και ταυτότητα, ενώ προειδοποιεί ότι μουσεία, θέατρα, ορχήστρες και ΜΚΟ που θεωρούνται ότι προωθούν «αντιγερμανικούς στόχους» μπορεί να χάσουν κρατική χρηματοδότηση.
Ασφάλεια και θεσμικό ρίσκο
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η πρόταση για δημιουργία εθελοντικής πολιτοφυλακής υπό την εποπτεία της δημοτικής αστυνομίας, με στόχο την περιπολία σε μικρότερες κοινότητες. Πολιτικοί επιστήμονες προειδοποιούν ότι μια τέτοια δύναμη θα μπορούσε να εξελιχθεί σε πολιτικά ελεγχόμενο μηχανισμό.
Παράλληλα, η πιθανή ανάληψη του τοπικού Γραφείου Προστασίας του Συντάγματος από την AfD εγείρει ερωτήματα για την αντιμετώπιση της ακροδεξιάς και του αντισημιτισμού. Η Σαξονία-Άνχαλτ είχε πέρυσι τον δεύτερο υψηλότερο αριθμό εγκληματικών πράξεων με ακροδεξιά κίνητρα ανά κάτοικο. Το 2019, στη Χάλε, νεοναζί ένοπλος επιχείρησε να επιτεθεί σε συναγωγή την ημέρα του Γιομ Κιπούρ, σκοτώνοντας δύο ανθρώπους.
Έτσι, η πιθανή κυβέρνηση της AfD δεν θα αποτελέσει απλώς ένα ακόμη περιφερειακό πείραμα. Θα είναι δοκιμή του κατά πόσο το κόμμα μπορεί να μετατρέψει τις πιο αμφιλεγόμενες θέσεις του σε κυβερνητική πολιτική, μέσα στα όρια του γερμανικού Συντάγματος και του κράτους δικαίου.
Από τη Μάγχη έως τη Γερμανία και τη Σουηδία, η ευρωπαϊκή ακροδεξιά μετατρέπει τον φόβο και τον διχασμό σε πολιτικό όπλο. Όσο πλησιάζει στην εξουσία, τόσο η ακροδεξιά τρέλα αποκαλύπτει τη δημαγωγία ως εργαλείο κεντρικής πολιτικής που δεν διαφέρει από αντίστοιχες περιόδους στο παρελθόν και δεν κρύβεται από τα μάτια της ιστορίας κάτω από τις γραβάτες.
