Η επανενεργοποίηση της Ομάδας του Βίζεγκραντ (V4) σε ανώτατο πολιτικό επίπεδο, αλλά και η ανάγκη για ισχυρότερη ευρωπαϊκή άμυνα απέναντι στη Ρωσία, βρέθηκαν στο ευρύτερο επίκεντρο της σημερινής συνάντησης των πρωθυπουργών Πολωνίας, Τσεχίας, Ουγγαρίας και Σλοβακίας στη Μπρατισλάβα, πρωτεύουσα της τελευταίας.
Στη συνάντηση συμμετείχε και ο Ιρλανδός πρωθυπουργός Μίχολ Μάρτιν, καθώς η Ιρλανδία ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ.
Η σημερινή σύνοδος σηματοδοτεί μια «επανεκκίνηση στο υψηλότερο πολιτικό επίπεδο» για το V4, έπειτα από χρόνια εντάσεων, ιδιαίτερα στις σχέσεις Βαρσοβίας και Βουδαπέστης.
Η αλλαγή πολιτικού σκηνικού στην Ουγγαρία και η απομάκρυνση από την προηγούμενη, πιο φιλορωσική γραμμή του Βίκτορ Όρμπαν έχουν δημιουργήσει νέα περιθώρια συνεννόησης μεταξύ των τεσσάρων χωρών.
Κρίσιμη η ρωσική απειλή
Πέρα όμως από τον συντονισμό των τεσσάρων χωρών σε ευρωπαϊκά ζητήματα, η γεωγραφική θέση του Βίζεγκραντ καθιστά την ασφάλεια και τη ρωσική απειλή ιδιαίτερα κρίσιμες παραμέτρους.
Η Πολωνία, ειδικά, βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ και ο Ντόναλντ Τουσκ χρησιμοποίησε σήμερα τη συνάντηση στη Μπρατισλάβα για να προειδοποιήσει ότι η Ρωσία ενδέχεται να επιχειρήσει νέες προκλήσεις στα σύνορα και στις υποδομές που συνδέουν την Πολωνία με την Ουκρανία.
Ο Πολωνός πρωθυπουργός δήλωσε ότι η χώρα του απέτρεψε απειλή εναντίον ενός συνοριακού περάσματος με την Ουκρανία, ενώ εξέφρασε την εκτίμηση ότι η Μόσχα θα μπορούσε να στοχεύσει συνοριακές διαβάσεις και εμπορικές οδούς, με στόχο να πλήξει την οικονομική λειτουργία της Ουκρανίας. Ο ίδιος συνέδεσε την ανησυχία αυτή με προηγούμενες ρωσικές ενέργειες και προκλήσεις σε συνοριακές υποδομές στην περιοχή.
O Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ © EPA/JAKUB GAVLAK
Η προειδοποίηση αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα καθώς οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν πλέον τη ρωσική απειλή όχι μόνο ως συμβατική στρατιωτική απειλή στην Ουκρανία, αλλά και ως ένα ευρύτερο υβριδικό μέτωπο που περιλαμβάνει σαμποτάζ, κυβερνοεπιθέσεις, επιχειρήσεις επιρροής και επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές.
Ενδεικτική είναι η πρόσφατη υπόθεση της Λειψίας, την οποία η γερμανική κυβέρνηση απέδωσε σε ρωσικούς επιχειρησιακούς παράγοντες. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει χαρακτηρίσει την υπόθεση επίθεση σε έδαφος της ΕΕ με στρατιωτικού τύπου υλικό, ενώ τόνισε ότι αντί να αποδυναμώσει την ευρωπαϊκή στήριξη προς την Ουκρανία, ενισχύει την αποφασιστικότητα της Ευρώπης και του ΝΑΤΟ.
Ενίσχυση των στρατιωτικών δυνατοτήτων της Ευρώπης
Το ζήτημα της άμυνας αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία για τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, καθώς το ΝΑΤΟ πιέζει για ταχεία ενίσχυση των στρατιωτικών δυνατοτήτων της Ευρώπης.
Ο γενικός γραμματέας της Συμμαχίας, Μαρκ Ρούτε, έχει υπογραμμίσει ότι η Ρωσία γίνεται ολοένα πιο επιθετική και ότι αυξάνονται οι κίνδυνοι από drones και πυραύλους που εισέρχονται στον εναέριο χώρο της ανατολικής πτέρυγας, αλλά και από ρωσικές υβριδικές επιχειρήσεις στο ευρωπαϊκό έδαφος.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο Ρούτε έχει επαναλάβει ότι οι ευρωπαϊκές χώρες πρέπει να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης για τη συμβατική άμυνα της Ευρώπης. Στη σύνοδο του ΝΑΤΟ το 2026 συμφωνήθηκε η πορεία προς αμυντικές δαπάνες που θα φτάσουν συνολικά το 5% του ΑΕΠ έως το 2035, με το 3,5% να αφορά τον πυρήνα των στρατιωτικών δαπανών.
Για τις χώρες του Βίζεγκραντ, η συζήτηση αυτή έχει ιδιαίτερο βάρος. Η Πολωνία ήδη βρίσκεται μεταξύ των χωρών που επενδύουν ταχύτερα στην άμυνα, ενώ Τσεχία, Σλοβακία και Ουγγαρία καλούνται να προσαρμόσουν τις δικές τους στρατιωτικές δυνατότητες σε ένα περιβάλλον όπου η ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ θεωρείται πλέον η πιο ευαίσθητη περιοχή ασφαλείας της Ευρώπης.
Νέα πραγματικότητα με τον πόλεμο στην Ουκρανία
Η εξέλιξη του πολέμου στην Ουκρανία παραμένει καθοριστική για αυτή τη νέα αμυντική πραγματικότητα. Η Ρωσία συνεχίζει να επενδύει σε μεγάλης κλίμακας επιθέσεις με drones και πυραύλους, ενώ οι ευρωπαϊκές χώρες ενισχύουν την αεράμυνα της Ουκρανίας και ταυτόχρονα προσπαθούν να αυξήσουν τα δικά τους αποθέματα και την παραγωγική ικανότητα της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας.
Η Γερμανία ανακοίνωσε μόλις αυτή την εβδομάδα ότι θα διαθέσει επιπλέον πυραύλους Patriot από τα εθνικά της αποθέματα, ενώ προγραμματίζει επίσης αυξημένες παραδόσεις πυραύλων αέρος-αέρος, drones και πυρομαχικών στην Ουκρανία, ενόψει της εκτίμησης ότι οι ρωσικές αεροπορικές επιθέσεις θα ενταθούν τον χειμώνα.
Παράλληλα, η ΕΕ ενέκρινε επιπλέον χρηματοδότηση ύψους 3,2 δισ. ευρώ για την Ουκρανία, μέρος της οποίας θα κατευθυνθεί στην ενίσχυση της αεράμυνας, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το ΝΑΤΟ υπογραμμίζουν την ανάγκη για ταχύτερα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και αναχαίτισης.
Νέα ισορροπία στο Βίζεγκραντ
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η επαναπροσέγγιση των τεσσάρων χωρών αποκτά μεγαλύτερη στρατηγική σημασία. Το V4 δεν αποτελεί στρατιωτική συμμαχία ούτε διαθέτει θεσμική δομή αντίστοιχη της ΕΕ ή του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, η κοινή γεωγραφική θέση και η άμεση έκθεση των χωρών της Κεντρικής Ευρώπης στις επιπτώσεις του πολέμου δημιουργούν ισχυρό κίνητρο για μεγαλύτερο συντονισμό.
Η αλλαγή στην Ουγγαρία είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η κυβέρνηση του Πέτερ Μάγιαρ έχει ήδη κάνει σαφή στροφή προς την ΕΕ και το ΝΑΤΟ, ενώ αυτή την εβδομάδα η Βουδαπέστη απέλασε δέκα Ρώσους διπλωμάτες, καταγγέλλοντας δραστηριότητες ασύμβατες με το διπλωματικό τους καθεστώς. Η Μόσχα απάντησε ότι θα υπάρξουν αντίποινα, γεγονός που υπογραμμίζει τη μεταβολή της σχέσης Ουγγαρίας-Ρωσίας.
Έτσι, η σημερινή συνάντηση στη Μπρατισλάβα δεν αφορά μόνο την προσπάθεια αναβίωσης ενός περιφερειακού πολιτικού σχήματος. Αφορά και το ερώτημα κατά πόσο οι τέσσερις χώρες μπορούν να μετατρέψουν τη γεωγραφική τους εγγύτητα και την κοινή τους ανησυχία για την ασφάλεια σε πιο συντονισμένη πολιτική εντός της ΕΕ και του ΝΑΤΟ.
