Ο Γάλλος πρόεδρος Eμανουέλ Μακρόν σκηνοθετεί στο Παρίσι τη μεγάλη εκκίνηση: στη σύνοδο κορυφής που συνδιοργανώθηκε με τη Γερμανία στο Grand Palais είχε προσκαλέσει περισσότερους από 2.000 εκπροσώπους από την πολιτική, τον στρατό, την οικονομία και την έρευνα. Κάτω από τον θόλο ύψους 45 μέτρων, έκανε έκκληση για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή συνοχή. Το Διάστημα είναι «εύθραυστο» για την Ευρώπη, δήλωσε, προσθέτοντας ότι η γηραιά ήπειρος οφείλει να γίνει ταχύτερη.
Προκειμένου να αντέξει απέναντι στις ΗΠΑ και την Κίνα, η Ευρώπη πρέπει να συγκεντρώσει τις βιομηχανικές και τεχνολογικές της δυνατότητες. Ακόμη και αυτόνομες επανδρωμένες διαστημικές πτήσεις θα έπρεπε να καταστούν εφικτές το αργότερο σε δέκα χρόνια. Επιπλέον, η Ευρώπη χρειάζεται κοινούς κανόνες που θα ανταποκρίνονται στα συμφέροντα πολιτικής ασφαλείας και οικονομίας — όπως, για παράδειγμα, για τον συντονισμό της διαστημικής κυκλοφορίας.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε στο Παρίσι: Καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν μπορεί να αναπτύξει μόνη της τις απαραίτητες ικανότητες. Χωρίς κλιμάκωση, η Ευρώπη θα μείνει πίσω στον παγκόσμιο ανταγωνισμό. Καθοριστική είναι η ύπαρξη περισσότερων κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών (venture capital) για τη χρηματοδότηση καινοτομιών και την οικοδόμηση ευρωπαϊκών πρωταθλητών.
Όμως, εγκυμονεί συγκρούσεις το ερώτημα πώς ακριβώς θα καταστεί διαστημικά ανεξάρτητη η Ευρώπη. Για τον Μακρόν το ζήτημα είναι ξεκάθαρο: Εάν η Ευρώπη θέλει να μιλήσει σοβαρά για το Διάστημα, οι δημόσιες συμβάσεις και οι θεσμικές αγορές πρέπει να κατευθύνονται εντονότερα προς ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Μόνο έτσι μπορεί να ενισχυθεί η βιομηχανική βάση. «Αυτό δεν αποτελεί ούτε υπερβολή ούτε προστατευτισμό, αλλά απόρριψη της αφέλειας», δήλωσε.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η Ευρώπη υστερεί, σημειώνει η Handelsblatt. Την τελευταία πενταετία, η ευρωπαϊκή διαστημική βιομηχανία έθεσε σε τροχιά 581 δορυφόρους —με συνολικό βάρος 222 τόνων— σύμφωνα με στοιχεία του κλαδικού συνδέσμου ASD. Οι ΗΠΑ, χωρίς να συνυπολογίζεται το Starlink, εκτόξευσαν περισσότερους από 2.000 δορυφόρους συνολικού βάρους 1.200 τόνων. Μαζί με το Starlink, ο αριθμός ξεπερνά τους 12.000 δορυφόρους και τους 6.000 τόνους.
Και στις εκτοξεύσεις πυραύλων υστερεί η Ευρώπη, με περίπου μια δεκάδα τον χρόνο. Ο λόγος γι’ αυτό, κατά την άποψη πολλών ειδικών, είναι ο κατακερματισμός της Ευρώπης. Μελέτη του κλαδικού συνδέσμου ASD, βασισμένη σε εκτενείς έρευνες μεταξύ επικεφαλής επιχειρήσεων, καταλήγει στη διαπίστωση ότι η Η Ευρώπη δεν πάσχει από έλλειψη τεχνολογικών ικανοτήτων. Αυτό που λείπει είναι η οργάνωση και η υλοποίηση. Η κατακερματισμένη δημόσια ζήτηση οδηγεί σε μικρούς όγκους παραγωγής, χαμηλά περιθώρια κέρδους και μια κατακερματισμένη βιομηχανία. Περισσότερες κρατικές δαπάνες από μόνες τους δεν θα έλυναν το πρόβλημα — θα μπορούσαν, μάλιστα, να οξύνουν περαιτέρω τον κατακερματισμό.
Η Φον ντερ Λάιεν κατέστησε σαφές ποιο είναι το διακύβευμα κατά την άποψή της: Η Ευρώπη μπορεί να σταθεί ανταγωνιστικά μόνο εφόσον ενεργεί ως ενιαία οντότητα. Απαιτούνται συντονισμένες προμήθειες και σαφής ιεράρχηση προτεραιοτήτων, ώστε χρήματα και παραγωγικές δυνάμεις να ρέουν προς την ίδια κατεύθυνση. «Οι βιομηχανίες μας προσδοκούν προβλέψιμη ζήτηση και ένα ξεκάθαρο τέλος στις περιττές επενδύσεις», ανέφερε. Πίσω από τη συζήτηση βρίσκεται ένας πυρήνας πολιτικής ασφαλείας. Το Διάστημα αποτελεί κρίσιμη υποδομή για επικοινωνίες, πλοήγηση, γεωσκόπηση και συγχρονισμό. Όποιος εξαρτάται από ξένους παρόχους αναλαμβάνει στρατηγικό ρίσκο σε περίπτωση κρίσης.
Η ευνοϊκή μεταχείριση των ευρωπαϊκών εταιρειών που ζήτησε ο Mακρόν αντιμετωπίζεται, εντούτοις, με σκεπτικισμό από το Βερολίνο. Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση φοβάται ότι το αυστηρό «Made in Europe» θα περιορίσει τον ανταγωνισμό, θα καταστήσει ακριβότερα τα προγράμματα και θα επιβραδύνει τις καινοτομίες. Πρώτιστα θα πληγούν νέες διαστημικές επιχειρήσεις και start-ups, εφόσον οι αναθέτουσες αρχές επιτρέψουν αποκλειστικά πλήρως ευρωπαϊκές λύσεις. Το Βερολίνο προκρίνει επομένως μάλλον την προσέγγιση «Made with Europe». Πίσω απ’ αυτήν, βρίσκεται η ιδέα διασφάλισης της ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας, της τεχνολογικής επάρκειας και της συμμετοχής, χωρίς να αποκλείονται καταρχήν αποδοτικοί διεθνείς πάροχοι.
Στο Παρίσι, πέρα από τις θεωρητικές συζητήσεις, υπήρξε κι ένα θέμα για το οποίο μιλούσαν σχεδόν όλοι: η επιτυχής εκτόξευση πυραύλου της Isar Aerospace. Για τη Γερμανία, ο συγχρονισμός δύσκολα θα μπορούσε να είναι καλύτερος. Ακόμη και ο Μακρόν έκανε λόγο για «επιτυχία». Ο Daniel Metzler, συνιδρυτής και επικεφαλής της Isar Aerospace, απαντώντας σε ερώτημα της Handelsblatt στο περιθώριο της συνόδου, δήλωσε ότι η επόμενη εκτόξευση θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί ακόμη και εντός του έτους. Παρά τους πάντοτε υπαρκτούς κινδύνους, εμφανίστηκε αισιόδοξος: «Θα εξελίξουμε περαιτέρω τον πύραυλο τους επόμενους μήνες και τα επόμενα χρόνια, κάνοντάς τον καλύτερο και οικονομικότερο». Τώρα προέχει η απλοποίηση των συστημάτων και η άντληση διδαγμάτων από τις εμπειρίες.
Η εκτόξευση ενίσχυσε την ακτινοβολία της Γερμανίας ως διαστημικού κόμβου. Η Γαλλία εξακολουθεί μεν να θεωρείται πρωτοπόρος στην Ευρώπη, ωστόσο η σημασία της Γερμανίας αυξάνεται αισθητά. Αυτό επιβεβαιώνει και η Marie-Christine von Hahn από την Ομοσπονδιακή Ένωση της Γερμανικής Αεροδιαστημικής Βιομηχανίας (BDLI). «Ο διαστημικός κλάδος στη Γερμανία για πολύ καιρό αντιμετωπιζόταν ως δευτερεύων, αυτό όμως έχει αλλάξει πλήρως», δήλωσε στη Handelsblatt.
Ο κλάδος είναι ακόμη συγκριτικά μικρός, όμως αναπτύσσεται δυναμικά. Ο γερμανικός διαστημικός τομέας το 2025, σύμφωνα με στοιχεία της BDLI, πέτυχε κύκλο εργασιών 3,5 δισεκατομμυρίων ευρώ — 17% περισσότερο από το προηγούμενο έτος. «Το Διάστημα παραμένει μικρότερος τομέας σε σύγκριση με την πολιτική αεροπορία, ωστόσο αναπτύσσεται με ρυθμούς ταχύτερους του μέσου όρου», επισήμανε η Von Hahn.
Στο Παρίσι παρουσιάστηκαν 51 ανακοινώσεις, συνολικού όγκου περίπου 20 δισεκατομμυρίων ευρώ. Περίπου πέντε δισεκατομμύρια ευρώ αφορούσαν νέα συμβόλαια και επενδύσεις, ενώ πάνω από 15 δισεκατομμύρια ευρώ είχαν σχέση με το σχεδιαζόμενο δορυφορικό δίκτυο IRIS² της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος βρέθηκε η γαλλογερμανική ArianeGroup. Κατά τη διάρκεια της συνόδου, υπέγραψε συμβόλαια και δηλώσεις προθέσεων για επιπλέον δέκα εκτοξεύσεις. Ο δορυφορικός βραχίονας Kuiper της Amazon παρήγγειλε έξι πρόσθετες πτήσεις με τον πύραυλο Ariane 64. Με αυτόν τον τρόπο, ο αριθμός των συμφωνημένων εκτοξεύσεων έως το 2031 ανέρχεται σε 24. «Υπογραμμίζουν την εμπιστοσύνη μας στην ArianeGroup και δημιουργούν σημαντική βάση για την περαιτέρω ανάπτυξη της ευρωπαϊκής διαστημικής δραστηριότητας», δήλωσε ο Chris Weber της Amazon Kuiper.
