Σε ψηφοφορία τίθεται πρόταση για αλλαγή του ελβετικού Συντάγματος, με στόχο να καταργηθεί κάθε ευελιξία στον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζεται η παραδοσιακή ουδετερότητα της χώρας. Στον πυρήνα της εκστρατείας βρίσκεται η απόφαση-σοκ της Ελβετίας το 2022 να υιοθετήσει τις κυρώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά της Ρωσίας. Ωστόσο, η συζήτηση αντανακλά μεγαλύτερα ερωτήματα σχετικά με το πώς αντιλαμβάνεται η χώρα τη θέση της σ’ έναν κόσμο με ολοένα και πιο κατακερματισμένες διεθνείς σχέσεις.
Για πολλούς στη δεξιά, η Ελβετία έχει χάσει μεγάλο μέρος απ’ ό,τι την έκανε ξεχωριστή και δεν μπορεί να επιτραπεί περαιτέρω αποδυνάμωση της ουδετερότητάς της.
Πρόκειται για μια αντιπαράθεση ανάμεσα σε δύο διαφορετικά οράματα. Το πρώτο θεωρεί την κυριαρχία, την ουδετερότητα και την απόσταση από τις μεγάλες δυνάμεις — ιδιαίτερα από την ΕΕ — ως θεμέλια της επιτυχίας της Ελβετίας. Το δεύτερο θεωρεί τη διεθνή συνεργασία απαραίτητη για μια μικρή οικονομία, η οποία μπορεί να καθορίσει μόνη της την πορεία της μόνο μέχρι ένα σημείο.
Ο 85χρονος Ελβετός δισεκατομμυριούχος Κρίστοφ Μπλόχερ, που έχτισε τη φήμη του ως επιχειρηματίας στην εταιρεία παραγωγής EMS-Chemie, στη συνέχεια μετέτρεψε το πολιτικό του κόμμα στο μεγαλύτερο της χώρας, προωθώντας εθνικιστική και αντι-μεταναστευτική ατζέντα.
«Η ελβετική ουδετερότητα — όχι οποιαδήποτε ουδετερότητα, αλλά η ελβετική ουδετερότητα — αποτελεί μέρος της ελβετικής ταυτότητας», δήλωσε ο Μπλόχερ στο Bloomberg. Ο ίδιος και το Ελβετικό Λαϊκό Κόμμα του είχαν αντιταχθεί στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας.
Ο ίδιος έχει διαθέσει 2 εκατομμύρια ελβετικά φράγκα (2,12 εκατ. ευρώ) από δικά του χρήματα για μια μεγάλη επικοινωνιακή εκστρατεία ενόψει της ψηφοφορίας στις 27 Σεπτεμβρίου.
«Όχι στον πόλεμο. Ναι στην ελβετική ουδετερότητα»
Οι υποστηρικτές της συνταγματικής αλλαγής υποστηρίζουν ότι είναι απαραίτητη η αυστηρή ερμηνεία της ουδετερότητας, ώστε να διασφαλιστεί ότι η Ελβετία δεν θα παρασυρθεί σε πολέμους.
Αφίσες σε ολόκληρη τη χώρα προωθούν αυτό το μήνυμα, με το σύνθημα: «Όχι στον πόλεμο. Ναι στην ελβετική ουδετερότητα».
Η κυβέρνηση τάσσεται υπέρ της διατήρησης της ουδετερότητας, αλλά δεν αποκλείει μια κάποια ευελιξία και απορρίπτει ως περιττή τη ζητούμενη τροποποίηση.
Ο υπουργός Εξωτερικών Iγνάσιο Κάσις δηλώνει ότι η ουδετερότητα «λειτουργεί μια χαρά και δεν χρειάζεται να την επανεφεύρουμε».
Ωστόσο, για πολλούς συντηρητικούς ψηφοφόρους, οι ηγεσίες των τελευταίων ετών σταδιακά έχουν αφαιρέσει στοιχεία της εθνικής ταυτότητας της χώρας.
Αυτό το αίσθημα αφορά τα πάντα: από το ελβετικό τραπεζικό απόρρητο, το οποίο καταργήθηκε υπό την πίεση των ΗΠΑ, μέχρι την οργή για τη μετανάστευση και τις πρόσφατες συμφωνίες με την ΕΕ, τις οποίες θεωρούν μορφή «υποταγής» στο ευρωπαϊκό μπλοκ.
Η αποδυνάμωση της ουδετερότητας γίνεται αντιληπτή ως ακόμη μια υποχώρηση από τις παραδοσιακές αξίες της χώρας.
«Από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, η Ελβετία εγκαταλείπει σταδιακά τα στοιχεία που την κάνουν μοναδική — και, τελικά, την ίδια της την ταυτότητα», δήλωσε ο Ρενέ Ρόκα, καθηγητής λυκείου και ιστορικός από το Oberrohrdorf-Staretschwil, μεταξύ Ζυρίχης και Βασιλείας.
Οικονομικές πτυχές της ουδετερότητας
Αν και οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η υποστήριξη στην αυστηρότερη ουδετερότητα βρίσκεται περίπου στο 40%, επομένως η πρόταση ενδέχεται να μην εγκριθεί, η ευρύτερη δυσαρέσκεια αποτελεί επαναλαμβανόμενο μοτίβο που δεν εξαφανίζεται.
Η χώρα πραγματοποίησε δημοψήφισμα πρόσφατα για τον περιορισμό του πληθυσμού της — η πρόταση συγκέντρωσε μόλις 45% και απορρίφθηκε — ενώ αναμένεται να ψηφίσει το επόμενο έτος για την αμφιλεγόμενη συμφωνία με την ΕΕ.
Στο ζήτημα της ουδετερότητας, η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι είναι προτιμότερο να υπάρχει πραγματισμός αντί για δογματισμός, επικαλούμενη τις οικονομικές επιτυχίες της χώρας.
Η Ελβετία επωφελείται από στενούς δεσμούς με την ΕΕ, διατηρώντας παράλληλα την ανεξαρτησία της.
Αυτό της επιτρέπει να συνάπτει τις δικές της εμπορικές συμφωνίες, όπως έκανε με την Κίνα πριν από έναν μήνα. Με τον τρόπο αυτό εξασφάλισε στους εξαγωγείς της σχεδόν καθολική πρόσβαση χωρίς δασμούς — πλεονέκτημα που δεν διαθέτει η ΕΕ.
Αντίθετα, μετά τη ρωσική επιθετικότητα, άλλες ευρωπαϊκές χώρες οδηγήθηκαν σε επανεξέταση της πολιτικής ουδετερότητας. Τόσο η Φινλανδία όσο και η Σουηδία εγκατέλειψαν τις μακροχρόνιες θέσεις τους και εντάχθηκαν στο ΝΑΤΟ.
Στοιχείο της ελβετικής ταυτότητας
Ωστόσο, η προσήλωση της Ελβετίας στην ουδετερότητα είναι βαθιά ριζωμένη, καθώς η χώρα δεν διαθέτει πολλά από τα χαρακτηριστικά που λειτουργούν ως συνεκτικοί δεσμοί σε άλλες χώρες.
Έχει τέσσερις εθνικές γλώσσες και ισχυρές περιφερειακές ταυτότητες, ενώ η πολιτική εξουσία είναι κατανεμημένη μεταξύ 26 καντονιών.
«Ιστορικά, η ουδετερότητα λειτούργησε ως ασπίδα απέναντι σε εξωτερικές απειλές, αλλά είχε επίσης ενοποιητικό ρόλο στο εσωτερικό», δήλωσε ο Λούκας Ρενό, ερευνητής στο Κέντρο Σπουδών για την Ασφάλεια του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης.
«Η Ελβετία δεν είναι έθνος-κράτος όπως η Γερμανία, η Γαλλία ή η Ιταλία. Είναι έθνος που βασίζεται στη βούληση των πολιτών του», προσθέτει.
Το ιστορικό των Παγκόσμιων Πολέμων
Βασικό σημείο αναφοράς για τους δεξιούς υποστηρικτές της αυστηρότερης εφαρμογής της ουδετερότητας είναι οι Παγκόσμιοι Πόλεμοι, κατά τους οποίους η Ελβετία κατάφερε να αποφύγει τις πολεμικές συγκρούσεις.
Ωστόσο, ο ρόλος της χώρας κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο παραμένει αμφιλεγόμενος, καθώς είναι αλήθεια ότι βοήθησε τη χρηματοδότηση της ναζιστικής Γερμανίας για την αγορά όπλων, ενώ παράλληλα δεν δέχτηκε χιλιάδες Εβραίους πρόσφυγες.
Το Κρεμλίνο αναφέρθηκε πρόσφατα σ’ αυτή την ιστορική πραγματικότητα, παρεμβαίνοντας στην εξ εξελίξει προεκλογική εκστρατεία και υποστηρίζοντας ότι η Ελβετία δεν τηρεί πλέον την ουδετερότητα.
Έδωσε, όμως, έναυσμα στους αντιτιθέμενους ώστε να χαρακτηρίσουν «πρωτοβουλία υπέρ του Πούτιν» την προς ψήφιση πρόταση, καθώς η έγκρισή της θα υποχρέωνε τη χώρα να καταργήσει τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας.
Βέβαια, παρά τη διαφωνία σχετικά με την ερμηνεία της έννοιας, η ευρεία υποστήριξη στην ουδετερότητα παραμένει ισχυρή στο εσωτερικό της χώρας.
Πρόσφατη έρευνα του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης έδειξε ότι το 85% του ελβετικού πληθυσμού τάσσεται υπέρ της ουδετερότητας.
Για τον Μπλόχερ και τους υποστηρικτές του, αυτό δεν είναι αρκετό, καθώς «απειλείται η ειρήνη» στην Ελβετία.
«Κατάφερε να μείνει έξω από κάθε πόλεμο για περίπου 200 χρόνια», δήλωσε ο ίδιος.
«Επειδή παραβίασε την ουδετερότητά της, έχει σήμερα καταστεί ουσιαστικά εμπόλεμη απέναντι στη Ρωσία, μια πυρηνική δύναμη…»
