Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς βρίσκεται αντιμέτωπος με τη μεγαλύτερη πολιτική δοκιμασία της θητείας του, μόλις 16 μήνες μετά την ανάληψη της εξουσίας, έχοντας δεσμευθεί για ένα φιλόδοξο πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων και για την επαναφορά της Γερμανίας σε ηγετικό ρόλο στην Ευρώπη.
Ενόψει των κρίσιμων εκλογών σε Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία και Βερολίνο την Κυριακή, όπου η κεντροδεξιά Χριστιανοδημοκρατική Ένωση (CDU) κινδυνεύει να υποστεί σημαντικές απώλειες, στελέχη του κόμματος συζητούν κατ’ ιδίαν ακόμη και το ενδεχόμενο ενός λεγόμενου Kanzlertausch, δηλαδή της αλλαγής καγκελαρίου, προκειμένου να ανακοπεί η ταχεία υποχώρηση της στήριξης προς την κυβέρνηση, αναφέρει το Politico.
Η δημοτικότητα του Μερτς σε εθνικό επίπεδο υποχώρησε αυτή την εβδομάδα μόλις στο 14%, ενώ νέα δημοσκόπηση καταγράφει τη συμμαχία CDU/CSU στο ιστορικά χαμηλό επίπεδο του 18%.
Την ίδια ώρα, η ίδια μέτρηση φέρνει στην πρώτη θέση την ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD), με 29%. Η AfD είχε επίσης αναδειχθεί πρώτη σε πρόσφατη εκλογική αναμέτρηση του κρατιδίου στη Σαξονία-Άνχαλτ, πλησιάζοντας την απόλυτη πλειοψηφία, ενώ η CDU έχασε περισσότερους από τους μισούς ψηφοφόρους της.
Οι εξελίξεις προκαλούν ανησυχία στους Ευρωπαίους και διεθνείς συμμάχους της Γερμανίας, καθώς η χώρα που επί 16 χρόνια, υπό την Άνγκελα Μέρκελ, θεωρούνταν πυλώνας πολιτικής σταθερότητας βρίσκεται αντιμέτωπη με το ενδεχόμενο μιας ακόμη γρήγορης αλλαγής ηγεσίας. Προηγήθηκε η κατάρρευση του κυβερνητικού συνασπισμού του Όλαφ Σολτς τον Νοέμβριο του 2024.
Ενδεικτικό της σοβαρότητας της κατάστασης ήταν και το γεγονός ότι ο Μερτς ακύρωσε το ταξίδι του στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ την επόμενη εβδομάδα. «Η παρουσία του απαιτείται στο Βερολίνο», δήλωσε ανώτερος Γερμανός αξιωματούχος, καθώς ο καγκελάριος δίνει μάχη για την πολιτική του επιβίωση.
Το Politico εξετάζει πέντε σενάρια για το πώς θα μπορούσε να εξελιχθεί η πολιτική αναταραχή στη Γερμανία.
- Ο Μερτς παραιτείται, χάνοντας τη στήριξη του κόμματός του
Ο καγκελάριος έχει συγκαλέσει για την Κυριακή στις 17:00 κρίσιμη συνεδρίαση της ηγεσίας του κόμματός του, η οποία θα συμπέσει με τη δημοσιοποίηση των exit polls των κρατιδιακών εκλογών στις 18:00.
Στη συνεδρίαση, σύμφωνα με πληροφορίες, ο Μερτς αναμένεται να ζητήσει από τα στελέχη της CDU/CSU να ξεκαθαρίσουν αν εξακολουθούν να στηρίζουν τον ίδιο και το πρόγραμμα μεταρρυθμίσεών του. Σε διαφορετική περίπτωση, φέρεται να είναι έτοιμος να τους ζητήσει να προτείνουν πιθανό διάδοχο.
Με την επιλογή της ευθείας αντιπαράθεσης, ο Μερτς επιχειρεί να αξιοποιήσει ένα βασικό αδύναμο σημείο των επικριτών του: την απουσία συμφωνίας για το ποιος θα μπορούσε να τον διαδεχθεί.
Μεταξύ των ονομάτων που ακούγονται συχνά είναι ο πρωθυπουργός της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, Χέντρικ Βουστ (CDU). Ωστόσο, ο ίδιος έχει μπροστά του τις εκλογές στο πολυπληθέστερο κρατίδιο της χώρας τον Απρίλιο, γεγονός που καθιστά τη συγκυρία δύσκολη. Μια άλλη επιλογή θα μπορούσε να είναι ο Μάρκους Ζέντερ της Χριστιανοκοινωνικής Ένωσης (CSU), της βαυαρικής «αδελφής» παράταξης της CDU, ο οποίος όμως έχει επίσης σημαντικούς επικριτές.
Λιγότερο πιθανοί θεωρούνται ο πρωθυπουργός της Έσσης Μπόρις Ράιν και ο υπουργός Εσωτερικών Αλεξάντερ Ντόμπριντ.
Εάν, ωστόσο, οι εκλογές της Κυριακής εξελιχθούν σε πλήρη αποτυχία για την CDU/CSU -με το κόμμα να κινδυνεύει ακόμη και να μην περάσει το όριο του 5% στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία για πρώτη φορά σε κρατιδιακή εκλογική αναμέτρηση- η εσωκομματική δυσαρέσκεια θα μπορούσε να οδηγήσει σε ευρύτερες πιέσεις για την παραίτηση του Μερτς.
Η αντιπαράθεση δεν είναι απαραίτητο να κορυφωθεί την Κυριακή. Θα μπορούσε να ακολουθήσει τις επόμενες ημέρες ή εβδομάδες. Εφόσον ο Μερτς αποδεχθεί την αποχώρησή του, θα μπορούσε να ενημερώσει τον πρόεδρο της Γερμανίας, Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ, για την πρόθεσή του να παραιτηθεί. Ο πρόεδρος πιθανότατα θα του ζητούσε να παραμείνει προσωρινά στην καγκελαρία ως υπηρεσιακός καγκελάριος μέχρι την εκλογή διαδόχου από το Κοινοβούλιο.
Η διαδικασία, ωστόσο, δεν θα ήταν απλή. Οποιοσδήποτε διάδοχος του Μερτς θα χρειαζόταν τις ψήφους του κυβερνητικού εταίρου, του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος (SPD), το οποίο πιθανότατα θα ζητούσε ανταλλάγματα, ανοίγοντας εκ νέου τη συζήτηση για την προγραμματική συμφωνία του συνασπισμού.
Αυτό σημαίνει ότι ο Μερτς θα μπορούσε να παραμείνει στην εξουσία για μήνες και να εξακολουθήσει να εκπροσωπεί τη Γερμανία σε διεθνείς υποθέσεις, μεταξύ άλλων στις διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό της ΕΕ.
Επιπλέον, η πλειοψηφία του κυβερνητικού συνασπισμού στη Bundestag είναι οριακή, γεγονός που αφήνει πάντοτε ανοιχτό το ενδεχόμενο διαρροών σε μυστική ψηφοφορία. Κάτι αντίστοιχο είχε συμβεί και στον ίδιο τον Μερτς κατά τον πρώτο γύρο της εκλογής του στην καγκελαρία πέρυσι.
- Πρόταση δυσπιστίας οδηγεί τον Μερτς στην έξοδο
Η εσωκομματική πίεση δεν αρκεί από μόνη της για να υποχρεώσει τον Μερτς σε παραίτηση. Για ιστορικούς λόγους, το γερμανικό Σύνταγμα παρέχει στον εκλεγμένο καγκελάριο ισχυρή θεσμική προστασία.
Ο μόνος τρόπος για την υποχρεωτική απομάκρυνσή του θα ήταν μια εποικοδομητική πρόταση δυσπιστίας. Αυτό σημαίνει ότι η Bundestag δεν μπορεί απλώς να καταψηφίσει τον καγκελάριο, αλλά θα πρέπει ταυτόχρονα να εκλέξει με πλειοψηφία τον διάδοχό του.
Το σενάριο αυτό καθίσταται ιδιαίτερα σύνθετο. Πέρα από την πολιτική εικόνα που θα δημιουργούσε μια ανοιχτή προσπάθεια της CDU/CSU να ανατρέψει τον ίδιο της τον καγκελάριο στο Κοινοβούλιο, δύσκολη θα ήταν και η εξασφάλιση της απαιτούμενης πλειοψηφίας, δεδομένης της οριακής κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας και των διαπραγματεύσεων που θα έπρεπε πιθανότατα να προηγηθούν με το SPD.
- Ο Μερτς ζητά ψήφο εμπιστοσύνης
Ο Μερτς θα μπορούσε επίσης να ζητήσει ο ίδιος ψήφο εμπιστοσύνης, προκειμένου να αποδείξει ότι εξακολουθεί να διαθέτει την απαραίτητη στήριξη μέσα στον κυβερνητικό συνασπισμό ή, σε αντίθετη περίπτωση, να ανοίξει τον δρόμο για πρόωρες εκλογές.
Πρόκειται για διαδικασία που έχει χρησιμοποιηθεί και στο παρελθόν, με πιο πρόσφατο παράδειγμα τον Όλαφ Σολτς τον Δεκέμβριο του 2024.
Εάν ο Μερτς χάσει την ψήφο εμπιστοσύνης, ο Σταϊνμάιερ θα μπορούσε να αποφασίσει τη διάλυση της Bundestag εντός 21 ημερών, αλλά μόνο εφόσον ο ίδιος ο καγκελάριος του το προτείνει.
Με δεδομένη, ωστόσο, την ισχυρή θέση της AfD στις δημοσκοπήσεις, ούτε η CDU ούτε το SPD φαίνεται να έχουν αυτή τη στιγμή προφανές κίνητρο για πρόωρες εκλογές.
Θεωρητικά, θα μπορούσε επίσης να εκλεγεί νέος καγκελάριος μέσα σε αυτές τις 21 ημέρες, εφόσον εξασφαλιζόταν γρήγορα η απαιτούμενη κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
- Στήριξη από την AfD για τον διάδοχο του Μερτς
Σε θεωρητικό επίπεδο, ένας διάδοχος του Μερτς θα μπορούσε να εξασφαλίσει την απαιτούμενη πλειοψηφία στη Bundestag με την έμμεση στήριξη της AfD, οδηγώντας σε κυβέρνηση μειοψηφίας, ή ακόμη και μέσω σχηματισμού κυβερνητικού συνασπισμού με το ακροδεξιό κόμμα.
Η CDU/CSU και η AfD θα διέθεταν από κοινού άνετη κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Μια τέτοια εξέλιξη, όμως, θα σήμαινε ρήξη με το λεγόμενο «τείχος προστασίας» της Γερμανίας απέναντι στην ακροδεξιά.
Η ιδέα αυτή παραμένει απαράδεκτη για πολλά στελέχη της κομματικής ηγεσίας, ενώ και ο ίδιος ο Μερτς έχει αποκλείσει τη διατήρηση της εξουσίας του με τη στήριξη της AfD.
- Ο Μερτς παραμένει στην καγκελαρία και δίνει τη μάχη
Σε αντίθεση με την εικόνα που παρουσίασε μετά τις εκλογές στη Σαξονία-Άνχαλτ, όταν εμφανίστηκε απογοητευμένος και εκφώνησε μια ομιλία στη Bundestag που δεν έπεισε, ο Μερτς εμφανίζεται πλέον αποφασισμένος να δώσει τη μάχη για την πολιτική του επιβίωση.
Η θέση του ενισχύθηκε την Τετάρτη από επιστολή οκτώ πρωθυπουργών κρατιδίων της κεντροδεξιάς, μεταξύ των οποίων οι Βουστ και Ράιν, αλλά όχι ο Ζέντερ.
Στην επιστολή τους υπογράμμισαν ότι «η Γερμανία χρειάζεται αξιοπιστία και δράση» και όχι «συζητήσεις για πρόσωπα». Παράλληλα, αναφέρθηκαν στις εκλογές που θα πραγματοποιηθούν την επόμενη χρονιά στη Γαλλία, την Ιταλία, την Πολωνία, την Ισπανία και την Ελλάδα, επισημαίνοντας την ανάγκη για «μια σταθερή και ισχυρή Γερμανία» στην Ευρώπη.
Η επιστολή, πάντως, δεν αποτελεί λευκή επιταγή προς τον Μερτς. Είναι χαρακτηριστικό ότι το όνομά του δεν αναφέρεται καν. Θα μπορούσε να αποτελεί προσπάθεια να περιοριστούν οι εσωκομματικές συζητήσεις ενόψει των κρίσιμων εκλογών της Κυριακής.
Ταυτόχρονα, όμως, μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει επαρκής διάθεση μεταξύ των κορυφαίων στελεχών της CDU/CSU για την απομάκρυνση του καγκελαρίου. Αντί για αλλαγή ηγεσίας, το κόμμα θα μπορούσε να επιδιώξει να κλείσει τις εσωτερικές του διαφωνίες και να ανακτήσει την πολιτική του απήχηση, πιέζοντας παράλληλα το SPD για πιο φιλόδοξες κοινωνικές μεταρρυθμίσεις.
