Η Ευρώπη προετοιμάζεται για πιθανή ρωσική κλιμάκωση εναντίον της, καθώς οι υβριδικές επιθέσεις με «άρωμα από τη Μόσχα» εντείνονται.
Το τελευταίο χρονικό διάστημα Πολωνία, η Ρουμανία, οι χώρες της Βαλτικής (Λιθουανία, Εσθονία, Λετονία) και η Γερμανία αποτελούν τους κύριους στόχους της εντεινόμενης εκστρατείας ρωσικών υβριδικών επιθέσεων και παραβιάσεων εναέριου χώρου εντός της Ευρώπης.
Στο μεταξύ ο Μακρόν διατάζει την προστασία κρίσιμων τοποθεσιών, η Πολωνία ενισχύει την αεράμυνα και η Γερμανία ετοιμάζει νοσοκομεία.
Πίσω από αυτές τις κινήσεις κρύβεται μια ευρεία και συστηματική εκστρατεία που διεξάγεται κάτω από το όριο της ανοιχτής πολεμικής σύγκρουσης, αλλά με επιπτώσεις που αγγίζουν απευθείας την ασφάλεια και τις υποδομές της γηραιάς ηπείρου.
Ανήσυχο το αμερικανικό Κογκρέσο
Επίσημες αναφορές της Υπηρεσίας Έρευνας του Αμερικανικού Κογκρέσου (CRS) αποκαλύπτουν ότι η κλίμακα αυτών των επιχειρήσεων έχει καταγράψει κατακόρυφη αύξηση.
Σύμφωνα με εξειδικευμένες αναλύσεις, ο αριθμός των ύποπτων ρωσικών υβριδικών επιθέσεων στην Ευρώπη τετραπλασιάστηκε μεταξύ των ετών 2023 και 2024, ενώ από τον Φεβρουάριο του 2022 έως τις αρχές του 2026 έχουν καταγραφεί τουλάχιστον 151 επιβεβαιωμένα ή υπό διερεύνηση περιστατικά.
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, όπως η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ Κάγια Κάλας και η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάϊεν, κάνουν πλέον λόγο για μια κρατικά υποστηριζόμενη εκστρατεία, που στόχο έχει να αποσταθεροποιήσει τις δυτικές κοινωνίες, να υπονομεύσει τη στήριξη προς την Ουκρανία και να δοκιμάσει τη συνοχή του ΝΑΤΟ.
Οι μυστικές υπηρεσίες και οι νέοι low level πράκτορες
Η εκτέλεση αυτών των επιχειρήσεων βασίζεται στους τρεις κύριους βραχίονες των ρωσικών μυστικών υπηρεσιών: την Υπηρεσία Εξωτερικής Κατασκοπείας (SVR), την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Ασφαλείας (FSB) και, κυρίως, τη Στρατιωτική Υπηρεσία Πληροφοριών (GU / GRU).
Η GRU αναγνωρίζεται από τις δυτικές αρχές ως η πιο επιθετική υπηρεσία, εμπλεκόμενη άμεσα σε σχεδιασμούς εμπρησμών, δολοφονιών και δολιοφθορών.
Ωστόσο, το επιχειρησιακό μοντέλο της Μόσχας αναγκάστηκε να προσαρμοστεί δραστικά.
Μετά το 2022, οι ευρωπαϊκές χώρες απέλασαν περισσότερους από 750 Ρώσους διπλωμάτες και υπόπτους για κατασκοπεία, πλήττοντας σοβαρά τους παραδοσιακούς μηχανισμούς της Ρωσίας. Για να καλύψουν το κενό, οι ρωσικές υπηρεσίες στράφηκαν στην ανάθεση επιχειρήσεων σε εξωτερικούς συνεργάτες (proxies).
Πρόκειται για άτομα που στρατολογούνται συχνά μέσω διαδικτύου, μέλη του οργανωμένου εγκλήματος ή ακόμη και ανυπόπτους πολίτες που εκτελούν αποστολές έναντι αμοιβής. Αυτοί οι πράκτορες χαμηλού επιπέδου (low-level agents) χρησιμοποιούνται για φωτογράφιση στρατιωτικών εγκαταστάσεων, εμπρησμούς ή τοποθέτηση εκρηκτικών μηχανισμών, παρέχοντας στη Μόσχα τη δυνατότητα να αρνείται την εμπλοκή της.
Δολιοφθορές στις θαλάσσιες υποδομές
Ένας από τους πλέον ευάλωτους τομείς αποδεικνύεται η Κρίσιμη Υποθαλάσσια Υποδομή (CUI). Στη Βαλτική Θάλασσα και τον Βόρειο Ατλαντικό, παρατηρείται συστηματική χαρτογράφηση και φθορά καλωδίων τηλεπικοινωνιών και αγωγών ενέργειας.
Περιστατικά όπου εμπορικά πλοία, συχνά συνδεδεμένα με ρωσικά συμφέροντα, σέρνουν τις άγκυρές τους στον βυθό, προκάλεσαν εκτεταμένες ζημιές σε υποθαλάσσια καλώδια που συνδέουν τη Φινλανδία, την Εσθονία, τη Λιθουανία, τη Σουηδία και τη Γερμανία.
Παράλληλα, εξειδικευμένες μονάδες του ρωσικού ναυτικού, όπως η Διεύθυνση Υποβρύχιων Ερευνών (GUGI), χρησιμοποιούν ειδικά υποβρύχια για την παρακολούθηση και πιθανή προετοιμασία δολιοφθορών σε κρίσιμους αγωγούς.
Παραβιάσεις εναέριων χώρων
Στον αέρα, οι παραβιάσεις του εναέριου χώρου των χωρών του ΝΑΤΟ από μη επανδρωμένα αεροσκάφη και μαχητικά είναι πλέον συχνό φαινόμενο.
Στη Ρουμανία, ρωσικά drones που επιχειρούν κοντά στα σύνορα με την Ουκρανία έχουν παραβιάσει επανειλημμένα τον εθνικό εναέριο χώρο, με συντρίμμια να πέφτουν σε κατοικημένες περιοχές, προκαλώντας τραυματισμούς.
Παράλληλα, οι συστηματικές παρεμβολές στο σύστημα εντοπισμού GPS πάνω από τη Βαλτική και τη Μαύρη Θάλασσα θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια των πολιτικών αερομεταφορών και της ναυσιπλοΐας.
Στοχευμένες δολοφονίες
Μία από τις πιο σκοτεινές και επικίνδυνες πτυχές της ρωσικής δραστηριότητας σε ευρωπαϊκό έδαφος είναι οι στοχευμένες δολοφονίες επικριτών του καθεστώτος, λιποτακτών, αυτομολησάντων αξιωματικών, αλλά και στελεχών της αμυντικής βιομηχανίας.
Από τη δηλητηρίαση με ραδιενεργά στοιχεία και νευροπαραλυτικούς παράγοντες (όπως στην περίπτωση Σκριπάλ στο Ηνωμένο Βασίλειο), μέχρι τις εν ψυχρώ εκτελέσεις στο κέντρο ευρωπαϊκών πρωτευουσών (όπως η δολοφονία του Ζελίμχαν Χανγκοσβίλι στο Βερολίνο ή του Ρώσου πιλότου Μαξίμ Κουζμίνοφ στην Ισπανία), η Μόσχα χρησιμοποιεί τη φυσική εξόντωση ως εργαλείο εκφοβισμού.
Επιπλέον, οι δυτικές μυστικές υπηρεσίες έχουν αποτρέψει σχέδια δολοφονίας που στόχευαν ακόμη και Ευρωπαίους πολίτες, όπως η αποκαλυφθείσα απόπειρα κατά του διευθύνοντος συμβούλου Άρμιν Πάπεργκερ της γερμανικής αμυντικής βιομηχανίας Rheinmetall.
Αυτές οι ενέργειες στέλνουν ένα σαφές μήνυμα ότι τα σύνορα της ΕΕ δεν προσφέρουν ασφαλές καταφύγιο για τους αντιπάλους του Κρεμλίνου, ενώ παράλληλα επιχειρούν να τρομοκρατήσουν όσους εμπλέκονται στην εξοπλιστική υποστήριξη της Ουκρανίας.
Εκλογικές παρεμβάσεις και πολιτική αποσταθεροποίηση
Ένας από τους πιο επικίνδυνους βραχίονες του υβριδικού πολέμου είναι η άμεση και έμμεση παρέμβαση στις δημοκρατικές διαδικασίες των ευρωπαϊκών κρατών.
Μέσα από οργανωμένες εκστρατείες παραπληροφόρησης (όπως το γνωστό δίκτυο «Doppelgänger»), τη χρήση «bot farms» στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την ενίσχυση ακραίων ή φιλορωσικών πολιτικών δυνάμεων, η Μόσχα επιχειρεί να επηρεάσει το αποτέλεσμα εθνικών και ευρωπαϊκών εκλογών.
Οι τακτικές αυτές περιλαμβάνουν τη διασπορά ψευδών ειδήσεων, την υποκλοπή και διαρροή ευαίσθητων πολιτικών δεδομένων (cyber-enabled influence operations), αλλά και τη διοχέτευση μαύρου χρήματος σε πολιτικούς φορείς και οργανώσεις που αμφισβητούν τη δυτική αλληλεγγύη.
Στόχος δεν είναι απαραίτητα η επιβολή μιας φιλορωσικής κυβέρνησης, αλλά η καλλιέργεια αμφιβολίας για την αξιοπιστία των ίδιων των δημοκρατικών θεσμών, η πόλωση του εκλογικού σώματος και η παράλυση των λήψεων αποφάσεων στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Εμπρησμοί, κυβερνοεπιθέσεις και εργαλειοποίηση της μετανάστευσης
Η επικινδυνότητα των υβριδικών τακτικών αποτυπώνεται επίσης σε μια σειρά από φυσικές και ψηφιακές επιθέσεις στην καρδιά της Ευρώπης.
Το 2024, οι αρχές ασφαλείας αποκάλυψαν ρωσικό σχέδιο που περιλάμβανε την αποστολή δεμάτων με εμπρηστικούς μηχανισμούς μέσω αεροπορικών εταιρειών ταχυμεταφορών στη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, με στόχο να προκληθούν εκρήξεις κατά τη διάρκεια πτήσεων.
Επιχειρήσεις drones σε αεροδρόμια και αεροπορικές υποδομές
Μια ιδιαίτερα ανησυχητική πτυχή των υβριδικών τακτικών είναι η συστηματική χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών (UAVs) γύρω από κρίσιμους αεροπορικούς κόμβους της Ευρώπης. Μέσω μη εξουσιοδοτημένων πτήσεων πάνω από αεροδρόμια σε χώρες όπως η Γερμανία (π.χ. Μόναχο, Λειψία), η Δανία (Κοπεγχάγη), το Βέλγιο (Βρυξέλλες), η Νορβηγία (Όσλο) και τα κράτη της Βαλτικής, προκαλούνται τεχνητές διαταραχές στις πολιτικές αερομεταφορές, αναγκάζοντας τις αρχές να αναστέλλουν προσωρινά τις πτήσεις.
Στη Γερμανία, drone που έφερε εκρηκτικά εντοπίστηκε στο αεροδρόμιο της Λειψίας, κομβικό κέντρο logistics για τη βοήθεια προς την Ουκρανία.
Παράλληλα, οι κινήσεις αυτές στοχεύουν στην προσβολή των αλυσίδων εφοδιασμού στρατιωτικής και υλικοτεχνικής βοήθειας προς την Ουκρανία —με χαρακτηριστικά παραδείγματα την παρουσία drone με εκρηκτικά ή την οργάνωση εμπρηστικών ενεργειών στο αεροδρόμιο της Λειψίας— ενώ ταυτόχρονα εξυπηρετούν σκοπούς κατασκοπείας και χαρτογράφησης πάνω από ευαίσθητες αεροπορικές βάσεις του ΝΑΤΟ και κρίσιμες υποδομές.
Ρώσοι χάκερς
Στο ψηφιακό πεδίο, pro-Russian ομάδες χάκερ εξαπολύουν καθημερινά επιθέσεις τύπου DDoS και λογισμικά παραβίασης.
To DDoS (Distributed Denial of Service — Διανεμημένη Επιθεση Άρνησης Υπηρεσίας) είναι ένας τύπος κυβερνοεπίθεσης κατά τον οποίο ένας στόχος (όπως μια ιστοσελίδα, ένας διακομιστής ή ένα ηλεκτρονικό δίκτυο) κατακλύζεται από τεράστιο όγκο πλασματικής κυκλοφορίας από το Διαδίκτυο.
Ο στόχος της επίθεσης δεν είναι η υποκλοπή δεδομένων, αλλά η παράλυση του συστήματος: το σύστημα υπερφορτώνεται, εξαντλεί τους πόρους του και εξαιτίας αυτού «πέφτει», καθιστώντας το μη διαθέσιμο στους πραγματικούς χρήστες.
Στόχοι έχουν διατελέσει κρίσιμες υποδομές, όπως το δίκτυο ενέργειας στην Πολωνία, φράγματα στη Νορβηγία, νοσοκομεία, καθώς και κυβερνητικές ιστοσελίδες. Στην Εσθονία, τη Λετονία και τη Λιθουανία, οι κυβερνοεπιθέσεις συνδυάζονται με επιχειρήσεις παραπληροφόρησης που επιχειρούν να πολώσουν την κοινωνία.
Ταυτόχρονα, η Πολωνία και οι χώρες της Βαλτικής αντιμετωπίζουν την τακτική της εργαλειοποίησης των μεταναστευτικών ροών. Οι αρχές της Λευκορωσίας και της Ρωσίας διευκολύνουν τεχνητά τη μεταφορά χιλιάδων μεταναστών από τη Μέση Ανατολή προς τα ανατολικά σύνορα της ΕΕ, πιέζοντας τα συνοριακά περάσματα με σκοπό να προκαλέσουν πολιτική αναταραχή και να διασπάσουν την ευρωπαϊκή ενότητα.
Η ευρωπαϊκή απάντηση και το στοίχημα της αποτροπής
Απέναντι σε αυτή την πολυεπίπεδη απειλή, οι ευρωπαϊκές χώρες και η Συμμαχία αναπροσαρμόζουν τη στρατηγική τους.
Το ΝΑΤΟ έχει ήδη ενεργοποιήσει ειδικές ναυτικές και εναέριες αποστολές, όπως το «Baltic Sentry» για την προστασία των υποθαλάσσιων καλωδίων και το «Eastern Sentry» για την ενίσχυση της αεράμυνας στην ανατολική πτέρυγα. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επιβάλει κυρώσεις σε δεκάδες άτομα και οντότητες που εμπλέκονται σε αποσταθεροποιητικές ενέργειες.
Η πρόκληση για τις δυτικές κυβερνήσεις έγκειται στο γεγονός ότι οι υβριδικές ενέργειες κινούνται εσκεμμένα στην «γκρίζα ζώνη», αποφεύγοντας την άμεση στρατιωτική αντιπαράθεση που θα ενεργοποιούσε το Άρθρο 5 για τη συλλογική άμυνα.
Όπως επισημαίνουν οι αναλυτές του Αμερικανικού Κογκρέσου, η θωράκιση της Ευρώπης απαιτεί πλέον έναν συνδυασμό στρατιωτικών μέσων, ενίσχυσης των αστυνομικών και μυστικών υπηρεσιών, αυστηρότερου ελέγχου των υποδομών και αποτελεσματικής προστασίας του ψηφιακού χώρου, καθώς ο υβριδικός πόλεμος έχει μεταφερθεί οριστικά στο εσωτερικό της ευρωπαϊκής επικράτειας.
Δείτε όλη την έκθεση του Κογκρέσου (στα αγγλικά) εδώ.
