Εντείνει την εκστρατεία του για δεύτερο δημοψήφισμα με αίτημα την ανεξαρτησία ο πρωθυπουργός της Σκωτίας και ηγέτης του Εθνικού Κόμματος SNP Τζον Σουίνι, υποστηρίζοντας ότι η χώρα είναι έτοιμη να αποχωρήσει από το Ηνωμένο Βασίλειο. Ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ αντιτείνει ότι η προτεραιότητα πρέπει να δοθεί στην ακρίβεια και στα καθημερινά προβλήματα των πολιτών. Οι δημοσκοπήσεις καταγράφουν οριακή διαφορά υπέρ της ανεξαρτησίας.
Μιλώντας στο ετήσιο συνέδριο του SNP στο Αμπερντίν, ο Σουίνι υποστήριξε ότι η υπόθεση της ανεξαρτησίας είναι ισχυρότερη από ποτέ, μετά την πέμπτη συνεχόμενη εκλογική νίκη του κόμματός του στις εκλογές του Μαΐου. Παράλληλα, ανακοίνωσε την έναρξη εκστρατείας για την προσέλκυση πολιτών που δεν έχουν ακόμη ταχθεί υπέρ της ανεξαρτησίας.
«Ο άνεμος φυσά πλέον σταθερά υπέρ του κινήματος ανεξαρτησίας της Σκωτίας», δήλωσε, προσθέτοντας ότι «η Σκωτία είναι έτοιμη να γίνει ανεξάρτητη».
Η τοποθέτησή του ακολουθεί τις δηλώσεις του Βρετανού πρωθυπουργού Άντι Μπέρναμ, ο οποίος υπερασπίστηκε την παραμονή της Σκωτίας στη Μεγάλη Βρετανία προτείνοντας μια νέα προσέγγιση στην περιφερειακή αυτοδιοίκηση, με περισσότερες αρμοδιότητες για τις επιμέρους περιοχές.
«Είμαστε ξεχωριστό έθνος»
Ο Σουίνι απέρριψε την ιδέα ότι η ενίσχυση της αποκέντρωσης θα μπορούσε να υποκαταστήσει την ανεξαρτησία, υποστηρίζοντας ότι η Σκωτία αποτελεί ξεχωριστό έθνος και όχι μια περιφέρεια που απλώς διεκδικεί περισσότερες εξουσίες από την κεντρική κυβέρνηση.
«Κάποιοι πιστεύουν ότι πρέπει απλώς να γίνουμε σαν το Μάντσεστερ», δήλωσε, αναφερόμενος στην πόλη όπου ο Μπέρναμ διαμόρφωσε μεγάλο μέρος της πολιτικής του πορείας. «Διαφωνώ. Η Σκωτία δεν είναι πόλη. Δεν είμαστε περιφέρεια. Είμαστε έθνος και σύντομα θα είμαστε ανεξάρτητο έθνος».
Από την πλευρά του, ο Μπέρναμ υποστήριξε ότι οι πολιτικοί θα πρέπει να επικεντρωθούν σε πρακτικά ζητήματα, όπως το κόστος ζωής, αντί να αναζωπυρώνουν τις συνταγματικές διαφωνίες. Προειδοποίησε, επίσης, ότι οι σκωτσέζικες κοινότητες κινδυνεύουν να μείνουν πίσω εάν η κυβέρνηση στο Εδιμβούργο δεν αξιοποιήσει τις δυνατότητες μεγαλύτερης αυτοδιοίκησης που προωθεί η κυβέρνηση των Εργατικών για περιοχές της Αγγλίας.
Η αντιπαράθεση αποτυπώνει τη διαφορετική προσέγγιση των δύο πλευρών: το SNP επιδιώκει την πλήρη συνταγματική αυτονόμηση της Σκωτίας, ενώ ο Μπέρναμ προκρίνει την παραμονή στη Βρετανία με διευρυμένες περιφερειακές αρμοδιότητες.
Το νομικό εμπόδιο για δεύτερο δημοψήφισμα
Παρά τις δηλώσεις του Σουίνι, η προοπτική διεξαγωγής νέου δημοψηφίσματος παραμένει αντιμέτωπη με σημαντικά νομικά εμπόδια.
Τα συνταγματικά ζητήματα αποτελούν αρμοδιότητα του βρετανικού Κοινοβουλίου στο Γουεστμίνστερ. Το Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου έκρινε το 2022 ότι το κοινοβούλιο της Σκωτίας δεν μπορεί να νομοθετήσει μονομερώς για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος ανεξαρτησίας χωρίς τη συγκατάθεση της βρετανικής κυβέρνησης.
Η προηγούμενη ψηφοφορία του 2014 πραγματοποιήθηκε κατόπιν προσωρινής μεταβίβασης των απαιτούμενων αρμοδιοτήτων από το Λονδίνο. Τότε, το 55% των ψηφοφόρων τάχθηκε υπέρ της παραμονής στη Βρετανία, έναντι 45% που υποστήριξε την ανεξαρτησία.
Ο Σουίνι δεν επανέλαβε στο συνέδριο συγκεκριμένο αίτημα για αλλαγή του νομικού πλαισίου, επέλεξε όμως να δώσει έμφαση στην πολιτική εκστρατεία υπέρ της ανεξαρτησίας, υποστηρίζοντας ότι η διαδικασία έχει ήδη ξεκινήσει.
«Η εκστρατεία μας για το δημοψήφισμα ανεξαρτησίας έχει ήδη αρχίσει», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η ανεξαρτησία βρίσκεται «πολύ κοντά», χωρίς να προσδιορίσει χρονοδιάγραμμα.
Δημοσκόπηση με οριακό προβάδισμα υπέρ της ανεξαρτησίας
Η κοινή γνώμη παραμένει διχασμένη ως προς το μέλλον της Σκωτίας.
Δημοσκόπηση της εταιρείας Survation, η οποία πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό του SNP από τις 18 Σεπτεμβρίου έως τις 12 Οκτωβρίου, κατέγραψε ποσοστό 52% υπέρ της ανεξαρτησίας και 48% υπέρ της παραμονής στη Βρετανία, μεταξύ όσων εξέφρασαν συγκεκριμένη προτίμηση.
Τα αποτελέσματα αποτυπώνουν οριακή διαφορά και όχι ευρεία κοινωνική συναίνεση υπέρ της απόσχισης. Επιπλέον, καθώς η έρευνα ανατέθηκε από το ίδιο το SNP, τα στοιχεία της πρέπει να αξιολογούνται λαμβάνοντας υπόψη τον φορέα που την παρήγγειλε, τη μεθοδολογία και το δείγμα της.
Στις εκλογές του Μαΐου, το SNP εξασφάλισε 58 από τις 129 έδρες του σκωτσέζικου κοινοβουλίου, ενώ οι επίσης υπέρ της ανεξαρτησίας Σκωτσέζοι Πράσινοι κέρδισαν 15 έδρες. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, τα δύο κόμματα συγκέντρωσαν έτσι τη μεγαλύτερη κοινοβουλευτική πλειοψηφία υπέρ της ανεξαρτησίας που έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα.
Το εκλογικό αποτέλεσμα αποτελεί βασικό επιχείρημα του Σουίνι στην προσπάθειά του να ενισχύσει την πολιτική πίεση προς το Λονδίνο. Ωστόσο, η κοινοβουλευτική εκπροσώπηση των κομμάτων και η στάση των ψηφοφόρων σε ένα δημοψήφισμα αποτελούν διαφορετικά μεγέθη.
Το Brexit και η ευρωπαϊκή προοπτική
Καθοριστικό ρόλο στη συζήτηση για την ανεξαρτησία εξακολουθεί να διαδραματίζει το Brexit.
Στο δημοψήφισμα του 2016, το 62% των ψηφοφόρων στη Σκωτία τάχθηκε υπέρ της παραμονής στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ σε επίπεδο Βρετανίας επικράτησε η επιλογή της αποχώρησης, με 52% έναντι 48%.
Οι υποστηρικτές της ανεξαρτησίας υποστηρίζουν ότι η αποχώρηση από τη Βρετανία θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για την επανένταξη της Σκωτίας στην ΕΕ, αν και μια τέτοια εξέλιξη θα απαιτούσε ξεχωριστή διαδικασία και συμφωνία με τα ευρωπαϊκά κράτη-μέλη.
«Δεν χρειάζεται να παραμείνουμε εγκλωβισμένοι στο Brexit», δήλωσε ο Σουίνι, περιγράφοντας το όραμά του για μια ανεξάρτητη Σκωτία «ξανά στην καρδιά της Ευρώπης».
Ωστόσο, ο Μπέρναμ έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο επιστροφής της Βρετανίας στην ΕΕ, προοπτική που θα μπορούσε να αποδυναμώσει ένα από τα βασικά επιχειρήματα του SNP: ότι η ανεξαρτησία αποτελεί τη μόνη διαδρομή για την επιστροφή της Σκωτίας στην ευρωπαϊκή οικογένεια.
Επαφές με εθνικιστικά κόμματα της Βρετανίας
Ο Σουίνι επιχειρεί, παράλληλα, να ενισχύσει τη συνεργασία με εθνικιστικά κόμματα και πολιτικούς σχηματισμούς σε άλλα μέρη της Βρετανίας.
Έχει συντονιστεί με εκπροσώπους ουαλικών και ιρλανδικών εθνικιστικών δυνάμεων, προβάλλοντας την ανάγκη συνταγματικών αλλαγών και υποστηρίζοντας την προοπτική μελλοντικής συμμετοχής ανεξάρτητων κρατών στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
«Οι υποστηρικτές της Ένωσης είναι ενωμένοι στον πανικό τους», δήλωσε αναφερόμενος στις πολιτικές δυνάμεις που υποστηρίζουν τη διατήρηση του Ηνωμένου Βασιλείου στη σημερινή του μορφή.
Η πολιτική πρόκληση για το SNP παραμένει διπλή: αφενός να διατηρήσει την ανεξαρτησία ψηλά στην πολιτική ατζέντα και να διευρύνει την κοινωνική υποστήριξη προς αυτήν, αφετέρου να αντιμετωπίσει το θεσμικό εμπόδιο της απαιτούμενης συγκατάθεσης του Λονδίνου.
Το αν η νέα εκστρατεία θα οδηγήσει σε συγκεκριμένες εξελίξεις για ένα δεύτερο δημοψήφισμα θα εξαρτηθεί από τη στάση της βρετανικής κυβέρνησης, τις πολιτικές ισορροπίες και τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης στη Σκωτία.
