Σοβαρά εργατικά ατυχήματα, καταγγελίες για εξαντλητικά ωράρια, απλήρωτες υπερωρίες, εκφοβισμό και άθλιες συνθήκες διαβίωσης αποκαλύπτει μεγάλη διασυνοριακή δημοσιογραφική έρευνα για την κατασκευή των data centers που τροφοδοτούν την έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης στην Ευρώπη.
Η πεντάμηνη έρευνα του Investigate Europe, σε συνεργασία με δημοσιογραφικά μέσα από εννέα χώρες, μεταξύ των οποίων η Le Monde, φέρνει στο φως την άλλη όψη των επενδύσεων δισεκατομμυρίων ευρώ από αμερικανικούς τεχνολογικούς κολοσσούς, όπως η Google, η Microsoft και η Amazon.
Στο επίκεντρο βρίσκονται μετανάστες εργαζόμενοι που απασχολούνται μέσω πολύπλοκων αλυσίδων εργολάβων και υπεργολάβων, συχνά με επισφαλείς συμβάσεις και περιορισμένη δυνατότητα διεκδίκησης των δικαιωμάτων τους.
Το σοβαρό ατύχημα σε εργοτάξιο της Google
Μία από τις συγκλονιστικότερες περιπτώσεις αφορά έναν 34χρονο Ρουμάνο ηλεκτρολόγο, ο οποίος εργαζόταν στην κατασκευή του έκτου data center της Google στο Σεν Γκισλέν του Βελγίου. Τον Μάρτιο του 2026, έχοντας συμπληρώσει σχεδόν δέκα ώρες εργασίας, κλήθηκε να πραγματοποιήσει δύο επιπλέον ηλεκτρολογικούς ελέγχους. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του, οι υπεύθυνοι τον είχαν διαβεβαιώσει ότι οι γραμμές δεν βρίσκονταν υπό τάση.
Κατά τη διάρκεια του δεύτερου ελέγχου, όμως, σημειώθηκε ηλεκτρικό τόξο, με τάση 400 βολτ και ένταση 12.000 αμπέρ, που τον έπληξε στο πρόσωπο και στη δεξιά πλευρά του σώματός του.
Ο εργαζόμενος υπέστη εγκαύματα στο 12% του σώματός του και παρέμεινε σε τεχνητό κώμα για πέντε ημέρες. Ακολούθησαν πολλαπλές επεμβάσεις και μεταμοσχεύσεις δέρματος, ενώ εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα υγείας.
Η βελγική επιθεώρηση εργασίας ολοκλήρωσε την έρευνά της στα τέλη Οκτωβρίου, χωρίς να διαπιστώσει παραβάσεις. Ο εργαζόμενος υποστηρίζει, πάντως, ότι δεν εξετάστηκε προσωπικά από τις αρχές.
Η Google δήλωσε ότι απαιτεί από τους προμηθευτές της συμμόρφωση με την εργατική νομοθεσία και ασφαλείς συνθήκες εργασίας. Η εργολάβος Dornan Engineering ανέφερε ότι συνεργάστηκε με τις αρχές και υποστήριξε τον εργαζόμενο κατά την αποκατάστασή του.
Καταγγελίες για «κλίμα τρόμου» στη Σουηδία
Σοβαρές καταγγελίες καταγράφονται και στα εργοτάξια της Microsoft κοντά στην πόλη Γέβλε της Σουηδίας, όπου υλοποιείται επενδυτικό πρόγραμμα ύψους περίπου 3 δισ. ευρώ. Εργαζόμενοι της υπεργολάβου Benbau περιέγραψαν συνθήκες έντονης πίεσης, καταγγέλλοντας ότι η καθημερινότητά τους χαρακτηρίζεται από απειλές, εξευτελιστικές διαδικασίες και φόβο απώλειας της εργασίας τους.
Σύμφωνα με μαρτυρίες, εφαρμόζεται σύστημα «κίτρινων» και «κόκκινων καρτών» για παραβάσεις, ενώ εργαζόμενοι καταγγέλλουν ότι εξαναγκάζονταν να υπογράφουν δηλώσεις αποδοχής ευθύνης για περιστατικά με τα οποία διαφωνούσαν.
Παράλληλα, περισσότεροι από 30 εργαζόμενοι παρέδωσαν εκατοντάδες εκκαθαριστικά μισθοδοσίας στους δημοσιογράφους. Ορισμένα καταγράφουν εβδομαδιαία απασχόληση έως 60 ωρών χωρίς αντίστοιχη αμοιβή υπερωριών. Συνδικαλιστικές οργανώσεις υποστηρίζουν ότι ορισμένοι μετανάστες εργάζονταν με αποδοχές έως και 30% χαμηλότερες από εκείνες Σουηδών συναδέλφων τους.
Ποντίκια, συνωστισμός και περιστατικά φυματίωσης
Η έρευνα αναδεικνύει και τις συνθήκες στέγασης των εργαζομένων. Σε καταλύματα που συνδέονται με εργοτάξιο της Microsoft στη Σουηδία, εργαζόμενοι κατήγγειλαν παρουσία τρωκτικών, ανεπαρκή θέρμανση και προβλήματα εξαερισμού. Σε ορισμένες εγκαταστάσεις, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, 24 άνθρωποι μοιράζονταν μία κουζίνα και 14 χρησιμοποιούσαν ένα μπάνιο.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι πληροφορίες για περιστατικά φυματίωσης. Ιατρικά έγγραφα που εξέτασαν οι δημοσιογράφοι επιβεβαιώνουν τουλάχιστον μία περίπτωση ενεργού νόσου και μία λανθάνουσας λοίμωξης.
Εργαζόμενοι εκφράζουν φόβους για περισσότερα περιστατικά, χωρίς ωστόσο να έχει επιβεβαιωθεί επισήμως η έκταση πιθανής διασποράς.
Σύμφωνα με μαρτυρίες, περίπου 40 εργαζόμενοι μετακινήθηκαν τον Μάιο σε άλλο εργοτάξιο στη Δανία, ενώ ορισμένοι φέρονται να είχαν προηγουμένως παρουσιάσει συμπτώματα.
Διακανονισμός 1,3 εκατ. ευρώ
Λίγες ημέρες πριν από τη δημοσίευση της έρευνας, σημειώθηκε σημαντική εξέλιξη στη Σουηδία. Η συνδικαλιστική οργάνωση Solidariska byggare εξασφάλισε συμφωνία με την Benbau, ύψους 15 εκατ. σουηδικών κορωνών, περίπου 1,3 εκατ. ευρώ, για 78 Ρουμάνους εργαζομένους.
Σύμφωνα με το συνδικάτο, η συμφωνία προβλέπει καταβολή αναδρομικών αποδοχών και αποζημιώσεων, υψηλότερους μισθούς και πρόσβαση των συνδικαλιστικών εκπροσώπων στα εργοτάξια όπου δραστηριοποιείται η εταιρεία.
Η Benbau επιβεβαίωσε την υπογραφή της συλλογικής συμφωνίας και δήλωσε ότι αντιμετωπίζει με σοβαρότητα ζητήματα υγείας, ασφάλειας και ευημερίας του προσωπικού της.
Επενδύσεις 100 δισ. ευρώ έως το 2030
Τα ευρήματα αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα λόγω της ταχύτατης ανάπτυξης του κλάδου. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η έρευνα, στην Ευρώπη λειτουργούν περισσότερα από 2.300 data centers, ενώ οι επενδύσεις σε νέες εγκαταστάσεις προβλέπεται να φτάσουν τα 100 δισ. ευρώ έως το 2030. Ένα μεγάλο εργοτάξιο μπορεί να απασχολεί έως 2.000 εργαζομένους και δεκάδες υπεργολάβους.
Η πολυπλοκότητα αυτών των συνεργασιών δυσκολεύει, σύμφωνα με συνδικαλιστικές οργανώσεις, τον έλεγχο της εφαρμογής της εργατικής νομοθεσίας.
Εκπρόσωποι συνδικάτων από τη Σουηδία, την Ολλανδία, τη Δανία, το Βέλγιο και άλλες ευρωπαϊκές χώρες καταγγέλλουν επίσης περιορισμούς στην πρόσβασή τους στα εργοτάξια.
Από την πλευρά τους, οι Microsoft, Google και Amazon τονίζουν ότι απαιτούν από τους συνεργάτες τους να τηρούν την εργατική νομοθεσία, τα πρότυπα ασφάλειας και τα δικαιώματα των εργαζομένων.
Στο μικροσκόπιο της EE
Η έρευνα αναδεικνύει και τα κενά στην εποπτεία των διασυνοριακών εργολαβικών δραστηριοτήτων.
Η Ευρωπαϊκή Αρχή Εργασίας αναγνώρισε ότι δεν διαθέτει ανεξάρτητες εξουσίες επιθεώρησης ή επιβολής κυρώσεων στους χώρους εργασίας.
Στο μεταξύ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προετοιμάζει νομοθετική πρωτοβουλία για την ποιότητα των θέσεων εργασίας, με στόχο την ενίσχυση της προστασίας των εργαζομένων και της ευθύνης κατά μήκος των αλυσίδων υπεργολαβίας.
Το ζήτημα γίνεται ολοένα πιο επίκαιρο καθώς η τεχνητή νοημοσύνη επιταχύνει τη δημιουργία νέων υποδομών.
