Νέα ανησυχητική εικόνα για τις επιδόσεις των Ελλήνων μαθητών καταγράφει η PISA 2025 του ΟΟΣΑ, με τη χώρα να παραμένει κάτω από τον μέσο όρο των ανεπτυγμένων οικονομιών και στα τρία βασικά γνωστικά πεδία. Το πλέον χαρακτηριστικό εύρημα είναι ότι μόλις οι μισοί 15χρονοι στην Ελλάδα καταφέρνουν να φτάσουν τουλάχιστον στο βασικό επίπεδο επάρκειας στα μαθηματικά, ενώ αντίστοιχα προβλήματα καταγράφονται στην ανάγνωση και στις φυσικές επιστήμες.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική όταν εξεταστεί σε βάθος χρόνου. Η Ελλάδα καταγράφει σημαντική υποχώρηση των μαθητικών επιδόσεων στη δεκαετία 2015-2025, με τη μεγαλύτερη πτώση να εντοπίζεται στην ανάγνωση, ενώ οι απώλειες είναι μεγαλύτερες από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ και στα τρία βασικά πεδία.
Στην έρευνα PISA 2025 συμμετείχαν 6.858 μαθητές από 229 ελληνικά σχολεία, δείγμα που αντιπροσωπεύει περίπου 101.800 15χρονους ή το 95% του συνολικού πληθυσμού αυτής της ηλικίας στη χώρα. Ο ΟΟΣΑ διευκρινίζει ότι τα ελληνικά δεδομένα πληρούν όλα τα προβλεπόμενα κριτήρια ποιότητας της έρευνας.
Οι μισοί μαθητές κάτω από το βασικό επίπεδο στα μαθηματικά
Η μεγαλύτερη υστέρηση αποτυπώνεται στα μαθηματικά. Μόλις 50% των Ελλήνων μαθητών φτάνει τουλάχιστον στο Level 2 της PISA, το οποίο θεωρείται το βασικό επίπεδο επάρκειας. Στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, το αντίστοιχο ποσοστό είναι 65%. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι ένας στους δύο 15χρονους στην Ελλάδα δυσκολεύεται ακόμη και σε σχετικά βασικές μαθηματικές εφαρμογές, όπως η αναπαράσταση μιας απλής κατάστασης με μαθηματικό τρόπο, η σύγκριση διαφορετικών διαδρομών ή η μετατροπή τιμών από ένα νόμισμα σε άλλο.
Ακόμη μεγαλύτερο είναι το χάσμα στις υψηλές επιδόσεις. Μόλις 2% των μαθητών στην Ελλάδα φτάνει στα επίπεδα 5 ή 6 στα μαθηματικά, έναντι 8% κατά μέσο όρο στον ΟΟΣΑ. Πρόκειται για τα επίπεδα στα οποία οι μαθητές μπορούν να μοντελοποιούν σύνθετες καταστάσεις και να επιλέγουν μεταξύ διαφορετικών στρατηγικών επίλυσης προβλημάτων.
Η κατάσταση δεν παρουσιάζει ουσιαστική βελτίωση σε σχέση με το 2022. Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι οι μέσες ελληνικές επιδόσεις στα μαθηματικά και στις φυσικές επιστήμες παρέμειναν περίπου στα ίδια επίπεδα με την προηγούμενη PISA, ενώ εξακολουθούν να είναι χαμηλότερες από το 2018 και από κάθε προηγούμενη αξιολόγηση. Στην ανάγνωση, αντίθετα, καταγράφηκε νέα υποχώρηση μεταξύ 2022 και 2025.
Μεγάλη βουτιά σε βάθος δεκαετίας
Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η σύγκριση σε βάθος δεκαετίας. Με βάση τη μακροχρόνια τάση που υπολογίζει ο ΟΟΣΑ για την περίοδο 2015-2025, η Ελλάδα έχει χάσει 21 μονάδες στις φυσικές επιστήμες, 45 μονάδες στην ανάγνωση και 33 μονάδες στα μαθηματικά.
Την ίδια περίοδο, στις 35 χώρες του ΟΟΣΑ με συγκρίσιμα δεδομένα, η αντίστοιχη υποχώρηση ήταν 7 μονάδες στις φυσικές επιστήμες, 27 στην ανάγνωση και 24 στα μαθηματικά.
| Πεδίο | Ελλάδα 2015-2025 | ΟΟΣΑ |
| Φυσικές Επιστήμες | -21 | -7 |
| Ανάγνωση | -45 | -27 |
| Μαθηματικά | -33 | -24 |
Και οι τρεις τάσεις για την Ελλάδα χαρακτηρίζονται στατιστικά σημαντικές. Ιδιαίτερα στις φυσικές επιστήμες, η ελληνική υποχώρηση είναι τριπλάσια από εκείνη του μέσου όρου του ΟΟΣΑ, ενώ η μεγαλύτερη σωρευτική απώλεια καταγράφεται στην ανάγνωση.
Μόλις 56% φτάνει στο βασικό επίπεδο ανάγνωσης
Ιδιαίτερα προβληματική είναι η εικόνα στην κατανόηση κειμένου. Μόλις 56% των Ελλήνων 15χρονων φτάνει τουλάχιστον στο βασικό επίπεδο επάρκειας, έναντι 69% στον ΟΟΣΑ. Συνεπώς, περίπου 44% των μαθητών βρίσκεται κάτω από το Level 2, εμφανίζοντας δυσκολίες σε δεξιότητες όπως ο εντοπισμός της βασικής ιδέας ενός κειμένου μέτριου μήκους ή η εύρεση πληροφοριών βάσει συγκεκριμένων κριτηρίων.
Στην κορυφή της κλίμακας βρίσκεται μόλις 1% των Ελλήνων μαθητών, έναντι 6% στον ΟΟΣΑ. Σε αυτά τα επίπεδα οι μαθητές είναι σε θέση να κατανοούν μεγάλα και σύνθετα κείμενα, να επεξεργάζονται αφηρημένες έννοιες και να διακρίνουν μεταξύ γεγονότος και άποψης χρησιμοποιώντας έμμεσες ενδείξεις.
Η μακροχρόνια εικόνα είναι ακόμη πιο ανησυχητική. Σε σύγκριση με το 2015, το ποσοστό των μαθητών χαμηλής επίδοσης αυξήθηκε στην Ελλάδα κατά 14 ποσοστιαίες μονάδες στα μαθηματικά, 17 μονάδες στην ανάγνωση και 8 μονάδες στις φυσικές επιστήμες.
Φυσικές επιστήμες: 41% κάτω από το βασικό επίπεδο
Στις φυσικές επιστήμες, που αποτέλεσαν το βασικό γνωστικό πεδίο της PISA 2025, 59% των μαθητών στην Ελλάδα έφτασε τουλάχιστον στο Level 2, έναντι 74% στον ΟΟΣΑ. Επομένως, περίπου τέσσερις στους δέκα Έλληνες 15χρονους δεν καταφέρνουν να περάσουν το βασικό όριο επάρκειας.
Μόλις 1% κατατάσσεται στους μαθητές υψηλών επιδόσεων, στα επίπεδα 5 και 6, όταν ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ είναι 7%. Στις ισχυρότερες εκπαιδευτικές επιδόσεις διεθνώς, περισσότερο από 85% των μαθητών φτάνει τουλάχιστον στο Level 2 στις φυσικές επιστήμες.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η υποχώρηση των επιδόσεων στις φυσικές επιστήμες δεν περιορίζεται μόνο στους αδύναμους μαθητές. Σύμφωνα με την PISA, στην Ελλάδα μειώθηκαν οι επιδόσεις τόσο στο χαμηλότερο όσο και στο υψηλότερο άκρο της κατανομής, με το μεταξύ τους χάσμα να παραμένει ουσιαστικά αμετάβλητο. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται, μαζί με το Βέλγιο, την Ινδονησία και το Ισραήλ, στις χώρες όπου καταγράφεται αυτή η παράλληλη υποχώρηση.
Νέες ψηφιακές δεξιότητες: Η Ελλάδα στο ίδιο επίπεδο με Χιλή και Κροατία
Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει η υπολογιστική επίλυση προβλημάτων, νέο πεδίο της PISA 2025 στο πλαίσιο της ενότητας «Learning in the Digital World».
Η αξιολόγηση εξετάζει κατά πόσο οι μαθητές μπορούν να λύνουν προβλήματα χρησιμοποιώντας μοντελοποίηση, προγραμματισμό, ανάλυση δεδομένων, πειραματισμό και εντοπισμό σφαλμάτων – δεξιότητες που αποκτούν αυξανόμενη σημασία στην ψηφιακή οικονομία.
Η Ελλάδα συγκέντρωσε 461 μονάδες, επίδοση χαμηλότερη από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Βρίσκεται, σύμφωνα με την κατάταξη της PISA, στο ίδιο στατιστικό επίπεδο με χώρες όπως η Χιλή, η Κροατία, η Μάλτα, η Ουρουγουάη και το Βιετνάμ.
Οι κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες εξακολουθούν να αποτυπώνονται έντονα στις σχολικές επιδόσεις. Οι μαθητές από το ανώτερο 25% της κοινωνικοοικονομικής κλίμακας στην Ελλάδα ξεπέρασαν εκείνους από το χαμηλότερο 25% κατά 76 μονάδες στις φυσικές επιστήμες. Το χάσμα είναι μικρότερο από τις 85 μονάδες που καταγράφονται κατά μέσο όρο στον ΟΟΣΑ, παραμένει ωστόσο ιδιαίτερα σημαντικό.
Υπάρχει πάντως και μία θετική ένδειξη: 12% των κοινωνικοοικονομικά μειονεκτούντων Ελλήνων μαθητών κατάφερε να βρεθεί στο ανώτερο τέταρτο των επιδόσεων στη χώρα, ποσοστό ίδιο με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.
Σχολεία: Ελλείψεις προσωπικού και προβλήματα μέσα στην τάξη
Η έκθεση φωτίζει και τις συνθήκες λειτουργίας των σχολείων. Το 46% των μαθητών στην Ελλάδα φοιτά σε σχολεία των οποίων οι διευθυντές δηλώνουν ότι η διδασκαλία επηρεάζεται, τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό, από έλλειψη εκπαιδευτικού προσωπικού, έναντι 39% στον ΟΟΣΑ. Για το βοηθητικό προσωπικό, το ελληνικό ποσοστό εκτοξεύεται στο 78%, έναντι μόλις 39% κατά μέσο όρο στον Οργανισμό.
Τα προβλήματα δεν σταματούν εκεί. Το 39% των μαθητών βρίσκεται σε σχολεία όπου η έλλειψη εκπαιδευτικού υλικού θεωρείται εμπόδιο στη διδασκαλία, ενώ 47% φοιτά σε σχολικές μονάδες όπου καταγράφονται ελλείψεις ή προβλήματα στις κτιριακές και άλλες φυσικές υποδομές.
Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλούν και τα στοιχεία για το κλίμα μέσα στην τάξη. Περίπου 37% των Ελλήνων μαθητών δηλώνει ότι δεν μπορεί να εργαστεί καλά στα περισσότερα ή σε όλα τα μαθήματα φυσικών επιστημών, έναντι 19% στον ΟΟΣΑ. Το 46% αναφέρει ότι ο θόρυβος και η αταξία διαταράσσουν τα περισσότερα ή όλα τα μαθήματα, ενώ 45% δηλώνει ότι οι συμμαθητές του δεν ακούν όσα λέει ο εκπαιδευτικός.
Τρεις στους 4 μαθητές χρησιμοποιεί chatbot τεχνητής νοημοσύνης
Η PISA 2025 καταγράφει για πρώτη φορά σε τέτοια έκταση και τον ρόλο της τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης στη σχολική καθημερινότητα. Στην Ελλάδα, 34% των μαθητών χρησιμοποιεί chatbot τεχνητής νοημοσύνης τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα για να βοηθηθεί στη μάθηση, έναντι 46% στον ΟΟΣΑ.
Παράλληλα, 33% των Ελλήνων μαθητών δηλώνει ότι οι συμμαθητές του αποσπώνται συχνά από ψηφιακές συσκευές στα περισσότερα ή σε όλα τα μαθήματα φυσικών επιστημών, έναντι 28% στον ΟΟΣΑ. Στην Ελλάδα, οι μαθητές που αναφέρουν τέτοια ψηφιακή απόσπαση εμφανίζουν κατά μέσο όρο 30 μονάδες χαμηλότερη επίδοση στις φυσικές επιστήμες, αφού ληφθεί υπόψη το κοινωνικοοικονομικό τους υπόβαθρο.
Εντυπωσιακό είναι ότι το 98% των Ελλήνων μαθητών φοιτά σε σχολεία όπου, σύμφωνα με τους διευθυντές, δεν επιτρέπεται η χρήση κινητού στους σχολικούς χώρους, έναντι 49% στον ΟΟΣΑ.
Η διεθνής εικόνα: Πτώση επιδόσεων σε όλο τον ΟΟΣΑ
Η ελληνική υστέρηση εντάσσεται σε ένα γενικότερο διεθνές περιβάλλον υποχώρησης των μαθησιακών επιδόσεων. Στην PISA 2025 συμμετείχαν περισσότεροι από 760.000 μαθητές σε 91 χώρες και οικονομίες, αντιπροσωπεύοντας περίπου 33 εκατ. 15χρονους.
Στον ΟΟΣΑ, οι επιδόσεις στην ανάγνωση υποχώρησαν κατά 28 μονάδες μεταξύ 2015 και 2025, ενώ στα μαθηματικά η πτώση έφθασε τις 22 μονάδες. Οι φυσικές επιστήμες παρέμειναν περίπου σταθερές έναντι του 2022, έπειτα όμως από μακροχρόνια καθοδική πορεία.
Στην κορυφή των επιδόσεων και στα τρία βασικά πεδία βρίσκονται οι κινεζικές περιοχές Πεκίνο, Σαγκάη, Τζιανγκσού και Τσετσιάνγκ, καθώς και η Σιγκαπούρη, ενώ μεταξύ των δέκα ισχυρότερων εκπαιδευτικών συστημάτων περιλαμβάνονται επίσης η Εσθονία, η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα, το Μακάο, η κινεζική Ταϊπέι και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Τα νέα δεδομένα της PISA αφήνουν, επομένως, ένα διπλό μήνυμα για την Ελλάδα: από τη μία, οι επιδόσεις στα μαθηματικά και στις φυσικές επιστήμες δεν επιδεινώθηκαν σημαντικά σε σχέση με το 2022· από την άλλη, η χώρα παραμένει σταθερά κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, η ανάγνωση συνεχίζει να υποχωρεί και η δεκαετής τάση δείχνει απώλειες αισθητά μεγαλύτερες από τον μέσο όρο του Οργανισμού.
