Σημαντική απόσταση από τον στρατηγικό στόχο της σταδιακής απεξάρτησης της ΕΕ από το ρωσικό αέριο προκύπτει από την εικόνα της αγοράς, όπως αυτή διαμορφώνεται τους τελευταίους μήνες. Κι αυτό γιατί παρά τη θέσπιση ενός σαφούς πλαισίου κυρώσεων και την ενεργοποίηση των πρώτων ορόσημων, οι ροές καυσίμου από τη Μόσχα κάθε άλλο παρά περιορίζονται με τον αναμενόμενο ρυθμό.
Αντίθετα, σύμφωνα με πηγές που παρακολουθούν από κοντά τα ενεργειακά τεκταινόμενα στην Ευρώπη, οι εισαγωγές ρωσικού καυσίμου εμφανίζουν σημάδια ενίσχυσης σε επιμέρους αγορές της Ευρώπης. Μία εξέλιξη που αναδεικνύει ένα κρίσιμο κενό μεταξύ πολιτικής στόχευσης και πραγματικής λειτουργίας της αγοράς.
Υπενθυμίζεται ότι το πρώτο ορόσημο ήταν η απαγόρευση νέων συμφωνιών με Ρώσους προμηθευτές και των spot συναλλαγών ρωσικού αερίου, που τέθηκε σε εφαρμογή στις 18 Μαρτίου. Ακολούθησε η απαγόρευση εισαγωγών ρωσικού LNG στην Ευρώπη, βάσει βραχυπρόθεσμων συμβολαίων διάρκειας κάτω του έτους, που ξεκίνησε να ισχύει από τις 25 Απριλίου.
«Παραθυράκι» για ρωσικό αέριο
Σύμφωνα ωστόσο με ανθρώπους του κλάδου, ευρωπαϊκές εταιρείες έχουν αποδειχθεί… εφευρετικές στο να παρακάμπτουν τις παραπάνω κυρώσεις. Κι αυτό γιατί έχουν φροντίσει να «μεταμφιέσουν» εγκαίρως βραχυπρόθεσμες συμφωνίες σε μακροχρόνια deals, ώστε να μην αντιμετωπίζουν εμπόδια στις εισαγωγές καυσίμου από τη Μόσχα.
Στην πράξη, αυτό που έχει συμβεί είναι πως έχει επεκταθεί τυπικά ο χρόνος ισχύος των deals, προβλέποντας όμως αμελητέες ρήτρες στην περίπτωση που καταγγελθούν τα συμβόλαια. Επομένως, καθώς οι ευρωπαϊκές εταιρείες έχουν πρακτικά την ευελιξία να «σπάσουν» τις συμβάσεις ανά πάσα στιγμή, συνεχίζονται να πραγματοποιούνται εισαγωγές από τη Μόσχα βάσει επί της ουσίας short-term συμφωνιών.
Αν και προσώρας η παράκαμψη αφορά τις εισαγωγές ρωσικού LNG, οι άνθρωποι της αγοράς σημειώνουν πως είναι σχεδόν βέβαιο πως η ίδια «συνταγή» έχει ακολουθηθεί και στην περίπτωση βραχυπρόθεσμων συμφωνιών ρωσικού αερίου αγωγού. Ως συνέπεια, εκτιμάται ότι θα έχει μικρή επίπτωση και το επόμενο ορόσημο, δηλαδή το τέλος των βραχυχρόνιων συμφωνιών για αέριο αγωγού από τη Μόσχα, το οποίο θα τεθεί σε εφαρμογή από τις 17 Ιουνίου.
Αμετακίνητη η Κομισιόν
Αξίζει να σημειωθεί ότι η Κομισιόν παραμένει αμετακίνητη στο πλήρες «στοπ» στις ρωσικές εισαγωγές από τα τέλη του 2027, παρά τις διαταραχές που έχει προκαλέσει στην παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού ο πόλεμος του Ιράν.
Μάλιστα, σε επαφές τόσο με πολιτικά στελέχη όσο και με άλλους αρμόδιους φορείς από τη χώρα μας, στελέχη από την κορυφή της διοικητικής πυραμίδας των Βρυξελλών έχουν επισημάνει με διάφορες αφορμές πως η απόσυρση του ρωσικού αερίου (ώστε η Μόσχα να μην μπορεί να αξιοποιήσει την ενέργεια ως μοχλό πίεσης της ΕΕ) είναι από τα θέματα με την πιο ευρεία συναίνεση στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ωστόσο, η παράκαμψη των έως τώρα απαγορεύσεων υπονομεύει στην πράξη τη διακηρυγμένη θέση της ΕΕ για αυλαία οποιασδήποτε ενεργειακής συνεργασίας με τη Μόσχα μετά το τέλος του 2027. Αντίθετα, αφήνει στην αγορά την εντύπωση πως το «στοπ» μπορεί να αποδειχθεί τελικά μία θεωρητική δέσμευση, με το ρωσικό αέριο να συνεχίσει -αν και άτυπα- να ρέει εντός ΕΕ.
Η «κερκόπορτα» του TurkStream
Σε αυτό το πλαίσιο, πηγές της αγοράς επισημαίνουν πως η Κομισιόν θα πρέπει να προχωρήσει όσο το δυνατόν πιο άμεσα σε μέτρα τα οποία θα διασφαλίζουν πως θα παραμείνει κλειστή η πιο επικίνδυνη «κερκόπορτα» παράκαμψης της απαγόρευσης του ρωσικού αερίου – και η οποία δεν είναι άλλη από τις ροές του αγωγού TurkStream. Κι αυτό γιατί αν περιλαμβάνεται ρωσικό αέριο στο «Turkish blend», που καταφθάνει στην Ευρώπη μέσω Βουλγαρίας, τότε πρακτικά το «στοπ» θα μείνει στα χαρτιά.
«Μοχλός» για να αποτραπεί αυτό το ενδεχόμενο είναι η πρόβλεψη του Κανονισμού, για το ότι κάθε ποσότητα φυσικού αερίου που εισέρχεται μέσω του αγωγού TurkStream θεωρείται εκ προοιμίου ρωσικής προέλευσης, εκτός εάν αποδειχθεί διαφορετικά.
Ωστόσο, θα πρέπει να βρεθεί μία αποτελεσματική φόρμουλα, ώστε αυτή η πρόβλεψη να εφαρμοστεί στην πράξη, δηλαδή να θεσπιστεί ένα πλήρως λειτουργικό πλαίσιο ιχνηλασιμότητας, το οποίο να πιστοποιεί ότι το εισαγόμενο αέριο δεν προέρχεται από τη Μόσχα – και δεν είναι ρωσικό καύσιμο το οποίο έχει «βαφτιστεί» τουρκικό.
Ισχυρό «σήμα» για την απαγόρευση
Η έως τώρα παράκαμψη των ορόσημων απαγόρευσης των ρωσικών εισαγωγών καταδεικνύει γιατί το πλαίσιο αυτό θα πρέπει να είναι αδιάτρητο και επομένως συνηγορεί στο ότι η Κομισιόν θα πρέπει να επισπεύσει την εκκίνηση της σχετικής διαδικασίας, που θα είναι χρονοβόρα. Ακόμη περισσότερο, η έναρξη δημιουργίας της φόρμουλας εφαρμογής θα δώσει ένα αποφασιστικό «σήμα» σε προμηθευτές και traders, για το ότι το «στοπ» θα εφαρμοστεί πραγματικά, και δεν θα μείνει στα χαρτιά.
Η πραγματική εφαρμογή σημαίνει πως από το τέλος του 2027 θα αποσυρθούν από την Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη περίπου 20 bcm ρωσικού καυσίμου (το 35% περίπου της ζήτησης). Το γεγονός αυτό θα δώσει ώθηση στη σύναψη μακροχρόνιων συμβολαίων αμερικανικού LNG, στο πλαίσιο και της συμφωνίας ΗΠΑ – ΕΕ για την εισαγωγή ενεργειακών προϊόντων 750 δισ. δολαρίων εντός 3ετίας από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού.
Σε μία τέτοια περίπτωση, θα έχει γίνει ένα σημαντικό βήμα για την εμπορική ωρίμανση του Κάθετου Διαδρόμου, καθώς η ύπαρξη μακροχρόνιων συμβολαίων μπορεί να «ξεκλειδώσει» χρηματοδοτήσεις για την αναβάθμιση σημείων της όδευσης που αυτήν τη στιγμή δεν έχουν την απαραίτητη δυναμικότητα, ώστε ο Vertical Corridor να αποτελέσει όντως κομβική «αρτηρία» για την κάλυψη των αναγκών της ευρύτερης περιοχής σε αέριο.
