Ανατρέπεται ο μύθος που θέλει τα φωτοβολταϊκά πάρκα να καταστρέφουν την ύπαιθρο, καθώς νέες διεθνείς επιστημονικές μελέτες αποδεικνύουν ότι οι εγκαταστάσεις αυτές λειτουργούν ως απροσδόκητοι οικολογικοί σύμμαχοι, προστατεύοντας σπάνια είδη και ενισχύοντας τη βιοποικιλότητα. Σύμφωνα με τον ιστότοπο «Xataka» για πολλά χρόνια ακούμε την άποψη ότι η ραγδαία επέκταση των φωτοβολταϊκών πάρκων απειλεί σοβαρά την ύπαιθρο. Η εικόνα που έρχεται συνήθως στο μυαλό μας είναι ατελείωτες εκτάσεις με μαύρα πάνελ κάτω από τον καυτό ήλιο, τα οποία αλλοιώνουν το φυσικό τοπίο και αφήνουν την περιοχή χωρίς ίχνος ζωής. Ωστόσο, τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα έρχονται να αφηγηθούν μια εντελώς διαφορετική ιστορία.
Περισσότερη ζωή μέσα στις εγκαταστάσεις
Για να κατανοήσουμε καλύτερα αυτό το φαινόμενο, αρκεί να εξετάσουμε τα πρόσφατα στοιχεία από την Ισπανία, τα οποία δημοσίευσε η Ισπανική Φωτοβολταϊκή Ένωση (UNEF). Αναλύοντας διάφορες εγκαταστάσεις, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι τα φωτοβολταϊκά πάρκα αποτελούν συχνά καταφύγια γεμάτα ζωή, αφού καταγράφουν περισσότερα είδη στο εσωτερικό τους παρά στις γειτονικές αγροτικές εκτάσεις, με βάση δεδομένα που συνέλεξαν από από τρεις ισπανικές επαρχίες.
Στη Μινγλανίγια της Κουένκα, οι ερευνητές μέτρησαν 32 είδη πτηνών εντός του πάρκου έναντι μόλις 19 εκτός αυτού. Αντίστοιχη ήταν η εικόνα στη Ρεβίγια Βαγιεχέρα του Μπούργκος με 39 είδη στο εσωτερικό έναντι 34 στην παρακείμενη περιοχή, αλλά και στο Τρουχίγιο της Κάθερες, όπου κατέγραψαν 31 είδη πουλιών ανάμεσα στα πάνελ σε σύγκριση με 25 στις γύρω εκτάσεις.
Οι ερευνητές δεν εντοπίζουν μόνο κοινά πουλιά, αλλά καταγράφουν συχνά την παρουσία σπάνιων ή προστατευόμενων ειδών, όπως πετροτουρλίδες, μικρούς αγριόγαλους, χαλκοκουρούνες, κουκουβάγιες και κιρκινέζια. Παράλληλα, παρατηρούν ότι η τροφική αλυσίδα λειτουργεί ξεκάθαρα υπέρ της βιοποικιλότητας: καθώς η φυσική βλάστηση αναπτύσσεται ελεύθερα, προσελκύει πολλά έντομα τα οποία με τη σειρά τους φέρνουν περισσότερα πουλιά. Αυτή η αφθονία θηραμάτων προσελκύει τελικά μεγάλα αρπακτικά, όπως αετούς, γύπες, γεράκια και γλαύκες.
Αυτό το αποτέλεσμα δεν κρύβει κάποιο τεχνολογικό θαύμα, αλλά εξηγείται εύκολα αν αλλάξουμε απλώς το σημείο αναφοράς. Όπως γράφει ο ισπανικός ιστότοπος ένα φωτοβολταϊκό πάρκο δεν υπερτερεί οικολογικά από ένα παρθένο δάσος, όμως το ουσιαστικό κριτήριο είναι να το συγκρίνουμε με την προηγούμενη χρήση της ίδιας γης. Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, οι ιδιοκτήτες χρησιμοποιούσαν αυτές τις εκτάσεις για έντονη γεωργική καλλιέργεια, δημιουργώντας υποβαθμισμένα τοπία με εκτεταμένη χρήση ζιζανιοκτόνων και ελάχιστη οικολογική ποικιλία.
Σε σύγκριση λοιπόν με αυτή την κατάσταση, το φωτοβολταϊκό πάρκο δημιουργεί ουσιαστικά μια ζώνη οικολογικής προστασίας, καθώς οι εταιρείες δεν ρίχνουν φυτοφάρμακα, απαγορεύουν το κυνήγι και αφήνουν το έδαφος να ξεκουραστεί από τις εντατικές καλλιέργειες. Όπως τονίζει χαρακτηριστικά ο Martín Behar, διευθυντής Μελετών και Περιβάλλοντος της UNEF, η απουσία χημικών σε συνδυασμό με τη φυσική διαχείριση της βλάστησης μέσω εκτατικής βόσκησης αποδίδει εξαιρετικά αποτελέσματα.
Οι διεθνείς πρακτικές
Η Ισπανία φυσικά δεν αποτελεί τη μοναδική εξαίρεση, αφού σε διεθνές επίπεδο οι επιστήμονες χρησιμοποιούν πλέον τον όρο “conservoltaics” για να περιγράψουν τον επιτυχημένο συνδυασμό παραγωγής ανανεώσιμης ενέργειας και ενεργού διατήρησης της φύσης. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, μια κοινή μελέτη της Βασιλικής Εταιρείας Προστασίας Πτηνών (RSPB) και του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ εξέτασε έξι φωτοβολταϊκά πάρκα στην περιοχή Ίστ Άνγκλια, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι φιλοξενούσαν μεγαλύτερη ποικιλία πτηνών από τα διπλανά χωράφια. Μάλιστα, στις εγκαταστάσεις που διατηρούσαν φυσικούς φράχτες και πλούσια βλάστηση, οι ειδικοί βρήκαν σχεδόν τριπλάσια πουλιά.
Το παράδειγμα της Αυστραλίας
Ίσως το πιο εντυπωσιακό παράδειγμα να προέρχεται από την Αυστραλία, αφού μια μελέτη της εταιρείας Lightsource bp παρακολούθησε στενά 1.700 πρόβατα Μερίνο για τρία ολόκληρα χρόνια. Οι ερευνητές άφησαν τα μισά ζώα σε παραδοσιακούς βοσκότοπους και τα υπόλοιπα να βόσκουν ελεύθερα ανάμεσα σε φωτοβολταϊκά πάνελ. Το αποτέλεσμα τους εξέπληξε ευχάριστα, καθώς τα πρόβατα μέσα στο πάρκο παρήγαγαν αισθητά καλύτερης ποιότητας μαλλί. Η λογική εξήγηση κρύβεται στο μικροκλίμα κάτω από τα πάνελ, το οποίο προσέφερε στα ζώα φρέσκια και προστατευμένη τροφή όλο τον χρόνο, κάτι εξαιρετικά δύσκολο σε έναν συμβατικό βοσκότοπο που «ψήνεται» διαρκώς στον ήλιο.
Η σημασία της σωστής διαχείρισης
Πάντως, οι ερευνητές φροντίζουν να ξεκαθαρίσουν ότι αυτά τα περιβαλλοντικά οφέλη δεν προκύπτουν αυτόματα ούτε ως διά μαγείας. Το απλό και ισοπεδωτικό κούρεμα της βλάστησης δημιουργεί ένα φτωχό περιβάλλον και δεν πρόκειται να φέρει θεαματικά αποτελέσματα. Αντίθετα, η πραγματική ενίσχυση της βιοποικιλότητας απαιτεί ενεργή διαχείριση από τις εταιρείες, όπως τη διατήρηση αυτόχθονης βλάστησης, τη δημιουργία οικολογικών διαδρόμων και την αξιοποίηση των προβάτων για τον φυσικό έλεγχο των χόρτων.
Για να ενθαρρύνει τον κλάδο προς αυτή τη σωστή κατεύθυνση, η UNEF θέσπισε ένα ειδικό Σήμα Αριστείας για τη Βιωσιμότητα, αναπτύσσοντάς το σε στενή συνεργασία με ειδικούς επιστήμονες από το WWF και τη SEO/BirdLife. Τελικά, η ίδια η τεχνολογία δεν καθορίζει από μόνη της αν τα φωτοβολταϊκά θα αποτελέσουν σύμμαχο ή απειλή για το τοπίο, καθώς τα πάντα εξαρτώνται από τον τρόπο με τον οποίο εμείς επιλέγουμε να τα εγκαταστήσουμε και να τα διαχειριστούμε.
