Για χρόνια, οι φυσικές καταστροφές αντιμετωπίζονταν ως έκτακτα γεγονότα. Μια μεγάλη πλημμύρα, μια καταστροφική πυρκαγιά ή μια ακραία κακοκαιρία θεωρούνταν εξαιρέσεις που εμφανίζονταν ανά διαστήματα και δοκίμαζαν τις αντοχές του κρατικού μηχανισμού. Σήμερα, όμως, τα δεδομένα δείχνουν ότι η συζήτηση έχει μετατοπιστεί. Το ζητούμενο δεν είναι πλέον αν θα συμβεί η επόμενη φυσική καταστροφή, αλλά πόσο έτοιμες είναι οι κοινωνίες, οι επιχειρήσεις και οι υποδομές να την αντιμετωπίσουν.
Η κλιματική κρίση μετατρέπει σταδιακά τα ακραία καιρικά φαινόμενα από σπάνια περιστατικά σε επαναλαμβανόμενο κίνδυνο, με άμεσες επιπτώσεις στην οικονομία, στην περιουσία των πολιτών και στη λειτουργία ολόκληρων περιοχών. Και αν υπάρχει ένας αριθμός που αποτυπώνει αυτή τη μεταβολή, είναι το 1 δισεκατομμύριο ευρώ. Τόσο ξεπέρασαν οι αποζημιώσεις για φυσικές καταστροφές στην Ελλάδα την περίοδο 1993-2025, σύμφωνα με τα στοιχεία της Ένωσης Ασφαλιστικών Εταιρειών Ελλάδος.
Οι πλημμύρες γίνονται ο μεγαλύτερος κίνδυνος
Η μεγαλύτερη αλλαγή δεν αφορά μόνο το ύψος των ζημιών αλλά και τη φύση τους. Για δεκαετίες, οι σεισμοί θεωρούνταν η σημαντικότερη φυσική απειλή για τη χώρα. Σήμερα, ωστόσο, η εικόνα είναι διαφορετική.
Οι πλημμύρες συγκεντρώνουν πλέον το 62,7% των συνολικών αποζημιώσεων που καταβάλλονται για φυσικές καταστροφές στην Ελλάδα, αποτελώντας ταυτόχρονα το συχνότερο και το ακριβότερο φαινόμενο. Οι αποζημιώσεις που συνδέονται με έντονες βροχοπτώσεις ξεπερνούν τα 643 εκατ. ευρώ, αντιπροσωπεύοντας πάνω από το μισό των περιστατικών και των δηλωθεισών ζημιών.
Πίσω από αυτούς τους αριθμούς βρίσκονται εικόνες που επαναλαμβάνονται ολοένα συχνότερα: δρόμοι που μετατρέπονται σε χειμάρρους, επιχειρήσεις που διακόπτουν τη λειτουργία τους, νοικοκυριά που βλέπουν τις περιουσίες τους να καταστρέφονται μέσα σε λίγες ώρες.
Η χρονιά που λειτούργησε ως καμπανάκι
Το 2023 αποτέλεσε σημείο καμπής. Οι καταστροφικές πλημμύρες στη Θεσσαλία και τα μεγάλα μέτωπα πυρκαγιών οδήγησαν σε αποζημιώσεις ύψους 439 εκατ. ευρώ μέσα σε έναν μόνο χρόνο, επίπεδο χωρίς προηγούμενο στις τελευταίες τρεις δεκαετίες. Από αυτά, περίπου 390 εκατ. ευρώ συνδέονταν με πλημμυρικά φαινόμενα και άλλα 49 εκατ. ευρώ με πυρκαγιές.
Η χρονιά εκείνη λειτούργησε ως υπενθύμιση ότι οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης δεν μετρώνται μόνο σε περιβαλλοντικούς όρους. Μετρώνται σε διακοπές λειτουργίας επιχειρήσεων, απώλειες εισοδήματος, καταστροφή υποδομών και αυξημένες δημόσιες δαπάνες για αποκατάσταση.
Το κρυφό κόστος για την οικονομία
Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι επιχειρήσεις είναι ιδιαίτερα ευάλωτες απέναντι στα ακραία φαινόμενα. Η μέση ζημία σε μια επιχείρηση είναι περίπου 6,5 φορές μεγαλύτερη από τη μέση ζημία σε μια κατοικία, ενώ στις πλημμύρες η διαφορά μπορεί να φτάσει ακόμη και τις 11 φορές.
Αυτό σημαίνει ότι κάθε ακραίο καιρικό φαινόμενο δεν επηρεάζει μόνο τους πολίτες αλλά και την παραγωγική δραστηριότητα, την απασχόληση και τις τοπικές οικονομίες. Η κλιματική ανθεκτικότητα μετατρέπεται έτσι από περιβαλλοντικό ζητούμενο σε κρίσιμο παράγοντα οικονομικής σταθερότητας.
Η μεγάλη πρόκληση της προσαρμογής
Την ίδια στιγμή, η ασφαλιστική κάλυψη παραμένει χαμηλή. Εκτιμάται ότι μόλις δύο στα δέκα σπίτια διαθέτουν ασφάλιση έναντι φυσικών καταστροφών. Αυτό σημαίνει ότι ένα μεγάλο μέρος του οικονομικού κόστους εξακολουθεί να μεταφέρεται στα νοικοκυριά και τελικά στο Δημόσιο μέσω έκτακτων ενισχύσεων και αποζημιώσεων.
Γι’ αυτό και η συζήτηση μετατοπίζεται πλέον από την αποκατάσταση στην πρόληψη. Αντιπλημμυρικά έργα, αναβάθμιση υποδομών, καλύτερος χωροταξικός σχεδιασμός, ασφαλιστική κάλυψη, έγκαιρη προειδοποίηση και προσαρμογή των πόλεων στις νέες κλιματικές συνθήκες συνθέτουν το νέο πλαίσιο πολιτικής που διαμορφώνεται διεθνώς.
Η επόμενη δοκιμασία είναι η ανθεκτικότητα
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η κλιματική κρίση δεν αποτελεί πλέον μια περιβαλλοντική απειλή του μέλλοντος. Είναι ήδη ένας οικονομικός και κοινωνικός παράγοντας που επηρεάζει επενδύσεις, υποδομές, επιχειρήσεις και νοικοκυριά.
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν το κλίμα αλλάζει. Οι αριθμοί δείχνουν ότι αλλάζει ήδη. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν αλλάζουμε κι εμείς αρκετά γρήγορα, ώστε οι πόλεις, οι υποδομές και η οικονομία να μπορέσουν να αντέξουν τις πιέσεις μιας νέας κλιματικής πραγματικότητας.
