Στην τελική ευθεία εισέρχεται η ενεργοποίηση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαίσιου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, καθώς το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας προχωρά στην άμεση υπογραφή του – εκτός απροόπτου, ακόμη και σήμερα. Με το «πράσινο φως» τίθενται σε ισχύ νέοι κανόνες χωροθέτησης των επενδύσεων ΑΠΕ, σηματοδοτώντας μία σημαντική αλλαγή του πλαισίου μέσα στο οποίο θα αναπτυχθούν τα επόμενα χρόνια νέα έργα ανανεώσιμων πηγών.
Η βασική κατεύθυνση του ΥΠΕΝ είναι να διατηρηθούν στο τελικό κείμενο οι περισσότεροι από τους περιορισμούς που περιλαμβάνονταν στο σχέδιο, όπως είχε τεθεί σε δημόσια διαβούλευση. Στο υπουργείο εκτιμούν ότι οι νέοι «κόφτες» λειτουργούν όχι μόνο ως εργαλείο περιβαλλοντικής προστασίας, αλλά και ως μηχανισμός που μπορεί να περιορίσει τις αντιδράσεις των τοπικών κοινωνιών και, κατ’ επέκταση, να προστατεύσει τις ίδιες τις επενδύσεις από καθυστερήσεις και συγκρούσεις.
Η επιλογή αυτή συνδέεται και με το αποτέλεσμα της δημόσιας διαβούλευσης. Σύμφωνα με τα στελέχη του ΥΠΕΝ, η συντριπτική πλειονότητα των σχολίων κινήθηκε προς την κατεύθυνση αυστηρότερων περιορισμών στη χωροθέτηση νέων μονάδων ΑΠΕ. Έτσι, παρά τις αντιδράσεις του κλάδου, το υπουργείο δεν φαίνεται να προχωρά σε ουσιαστική ανατροπή των βασικών αποκλεισμών.
Οι «κόφτες» στα αιολικά
Στα αιολικά, διατηρείται κατ’ αρχάς η απαγόρευση εγκατάστασης ανεμογεννητριών σε υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων. Παράλληλα, το κριτήριο για την εγκατάσταση νέων ανεμογεννητριών σε νησιά φαίνεται πως θα αυστηροποιηθεί περαιτέρω, καθώς σύμφωνα με δηλώσεις του Αντιπροέδρου της κυβέρνησης, Κωστή Χατζηδάκη, πρόκειται να εξαιρεθεί και η Άνδρος από καινούριες αιολικές επενδύσεις.
Στο υπό διαβούλευση κείμενο προβλεπόταν ο αποκλεισμός των νησιών με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων – με αποτέλεσμα να εξαιρούνται 13 νησιά, μεταξύ των οποίων και η Άνδρος. Η εξαίρεση και της Άνδρου δείχνει ότι το τελικό Χωροταξικό θα αυξάνεται το συγκεκριμένο όριο, διευρύνοντας τον γεωγραφικό αποκλεισμό για νέες αιολικές εγκαταστάσεις.
Καμία αλλαγή δεν θα υπάρξει επίσης και στα κριτήρια για τη χωροθέτηση νέων αιολικών σε Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) για την ορνιθοπανίδα. Κι αυτό παρά το γεγονός ότι το ένα κριτήριο λειτουργεί στην πράξη σαν οριζόντιος αποκλεισμός, αφού η συντριπτική πλειοψηφία των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών δεν επιτρέπει νέα αιολικά πάρκα σε ΖΕΠ.
Περισσότερη ευελιξία στο αιολικό δυναμικό
Μία από τις σημαντικότερες διαφοροποιήσεις του τελικού κειμένου αφορά, ωστόσο, το κριτήριο του αιολικού δυναμικού. Το σχέδιο διαβούλευσης προέβλεπε ότι δεν θα μπορούσε να εγκατασταθεί νέο αιολικό πάρκο σε Δημοτική Ενότητα όπου το μεσοσταθμικό αιολικό δυναμικό ήταν μικρότερο από 4 m/sec. Η εφαρμογή του κριτηρίου σε επίπεδο ολόκληρης Δημοτικής Ενότητας δημιουργούσε όμως έναν οριζόντιο αποκλεισμό ακόμη και για περιοχές που μπορεί να διαθέτουν σαφώς υψηλότερο αιολικό δυναμικό, εντός μίας Ενότητας όπου κατά μέσο όρο όντως οι άνεμοι είναι ασθενείς.
Το τελικό πλαίσιο θα δίνει μεγαλύτερη δυνατότητα να αξιοποιούνται «στοχευμένα» περιοχές με ισχυρούς ανέμους. Έτσι, ακόμη και αν το μέσο αιολικό δυναμικό μίας Δημοτικής Ενότητας είναι κάτω από το ανωτέρω όριο, θα μπορεί να εξετάζεται η ανάπτυξη ενός έργου σε κάποια επιμέρους περιοχή, εφόσον εκεί καταγράφονται οι απαιτούμενες ταχύτητες ανέμου.
Η τεκμηρίωση θα γίνεται μέσω της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του έργου και των ανεμολογικών δεδομένων που θα τη συνοδεύουν. Με τον τρόπο αυτό, επιχειρείται να συνδυαστεί η αυστηρότητα των νέων χωροταξικών κανόνων με τη δυνατότητα αξιοποίησης των περιοχών όπου πράγματι υπάρχει υψηλό δυναμικό, αποφεύγοντας έναν αποκλεισμό ολόκληρων Δημοτικών Ενοτήτων εξαιτίας των μέσων χαρακτηριστικών τους.
«Μπλόκο» σε φωτοβολταϊκά σε Natura και δασικές εκτάσεις
Από την άλλη πλευρά, στα φωτοβολταϊκά διατηρούνται οι οριζόντιοι αποκλεισμοί που περιλαμβάνονταν στο σχέδιο διαβούλευσης. Έτσι, στο τελικό Χωροταξικό αναμένεται να προβλέπεται καθολική απαγόρευση εγκατάστασης νέων φωτοβολταϊκών στις περιοχές Natura, αλλά και στις δασικές εκτάσεις. Πρόκειται για δύο από τις πλέον σημαντικές αλλαγές σε σχέση με το υφιστάμενο πλαίσιο, οι οποίες έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στον κλάδο.
Παράλληλα, για τα μεγάλης ισχύος φωτοβολταϊκά έργα, άνω των 100 MW, θα ισχύουν αυξημένες απαιτήσεις ως προς την απόσταση από οικιστικές δραστηριότητες. Στόχος είναι να περιοριστούν οι επιπτώσεις μεγάλων εγκαταστάσεων στις κατοικημένες περιοχές, στο πλαίσιο της γενικότερης κατεύθυνσης του νέου Χωροταξικού για μεγαλύτερη συμβατότητα των έργων ΑΠΕ με το περιβάλλον και τις τοπικές κοινωνίες.
Όσον αφορά το υπό διαβούλευση κείμενο, μία σημαντική αλλαγή θα αφορά τη ριζική ανανέωση αιολικών και φωτοβολταϊκών, δηλαδή τις επενδύσεις που αφορούν τον εκσυγχρονισμό υφιστάμενων έργων και την αντικατάσταση παλαιού εξοπλισμού. Στο τελικό κείμενο θα διευκρινίζεται πως τα συγκεκριμένα έργα δεν θα υπάγονται στις νέες χωροταξικές προβλέψεις, ώστε να μην ανακοπεί η αναβάθμιση του υφιστάμενου χαρτοφυλακίου και η αύξηση της παραγωγής από ήδη εγκατεστημένες μονάδες.
Το χρονικό ορόσημο
Εξαίρεση από τις νέες προβλέψεις θα ισχύσει και για τα έργα τα οποία, κατά την ημερομηνία έγκρισης του νέου Χωροταξικού, θα έχουν συμπληρώσει την απαιτούμενη πληρότητα του φακέλου της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων. Αντίθετα, στο υπό διαβούλευση κείμενο προβλεπόταν η εξαίρεση των επενδύσεων με περιβαλλοντική αδειοδότηση ή έγκριση τυπικής πληρότητας της ΜΠΕ έως τις 20 Μαΐου 2026.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι φορείς του κλάδου είχαν εκφράσει σημαντικές διαφωνίες για την έκταση των οριζόντιων περιορισμών. Η ΕΛΕΤΑΕΝ έχει υποστηρίξει ότι οι νέες προβλέψεις αποκλείουν τουλάχιστον το 61% της ελληνικής επικράτειας από επενδύσεις σε νέα αιολικά, ενώ τονίζει ότι οι περιορισμοί μπορεί τελικά να αυξήσουν αντί να μειώσουν την περιβαλλοντική επιβάρυνση. Κι αυτό γιατί, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της, για την επίτευξη των στόχων του αιολικού μεριδίου στο ενεργειακό μίγμα, θα απαιτηθούν 29% περισσότερες τυπικές νέες ανεμογεννήτριες ανά την επικράτεια, αφού από τη χωροθέτηση αποκλείονται περιοχές με υψηλό δυναμικό.
Αντίστοιχες ενστάσεις έχουν διατυπωθεί και από τον Σύνδεσμο Εταιριών Φωτοβολταϊκών, ο οποίος έχει ζητήσει να παραμείνει η υφιστάμενη μερική απαγόρευση εγκατάστασης φωτοβολταϊκών στις περιοχές Natura, αντί να μετατραπεί σε καθολικό αποκλεισμό. Παράλληλα, επισημαίνει ότι η έννοια των δασικών εκτάσεων στην ελληνική νομοθεσία είναι πολύ ευρύτερη από τα πραγματικά δάση. Ως αποτέλεσμα, εκτιμά ότι η καθολική απαγόρευση θέτει εκτός φωτοβολταϊκών το 56,3% της έκτασης της χώρας, πριν καν συνυπολογιστούν οι υπόλοιπες κατηγορίες αποκλεισμού, όπως οι περιοχές Natura και η γη υψηλής παραγωγικότητας.
